سونداي-اق جولداۋ مازمۇنىنا ينتەرپرەتاتسيا جاساۋ اۆتوردىڭ ساياسي-ەكونوميكالىق تاقىرىپتارعا كوزقاراستارى مەن ۇستانىمدارىن انىقتاي تۇسەدى. ال مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋى قازاقستاندىق ساياسي ارەناداعى سوڭعى وقيعالار مەن جاعدايلاردىڭ, الەۋمەتتىك بەيمازالىق پەن قوعامدىق تولقۋلارعا وزەك بولىپ وتىرعان ماسەلەلەردىڭ شەشۋ جولى رەتىندە ۇسىنىلىپ وتىر. قازاقستان حالقىنىڭ ەكونوميكالىق تۇرعىداعى كوڭىل كۇي احۋالى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باعىتىنا ىقپال ەتىپ وتىرعان نەگىزگى فاكتور. پرەزيدەنت جولداۋىنىڭ تاقىرىبى ساياسي تۇراقتىلىقتىڭ كەپىلى رەتىندە تەرەڭدەتىلگەن دەموكراتيالىق قۇندىلىقتارعا يەك ارتادى. جولداۋ ماتىنىندە «ازاماتتىق قوعام» ءسوزى بەس رەت كەلتىرىلىپ, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ بەدەلىن ارتتىرۋ ارقىلى قوعامدىق تۇراقتىلىق پەن بىرتۇتاستىلىقتى ساقتاۋعا ەرەكشە ءمان بەرەدى. پرەزيدەنتتىڭ 2020 جىلدى «ۆولونتەر جىلى» دەپ ايشىقتاۋى تاياۋ كۇندەردە ازاماتتىق باستامالار مەن ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارى قىزمەتىنىڭ جۇيەلەنۋى مەن ءرولىنىڭ ارتۋىنا اكەلەدى.
قازاقستاندىق ليبەراليزاتسيا, اسىرەسە مەملەكەتتىڭ باستاماسى نەگىزىندە قۇرىلعان ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنە كەڭىرەك ارقا سۇيەيدى. قوعامدىق سەنىم مەن بەدەلگە يە بولعان سيتۋاتسيالىق ليدەرلەردىڭ كەڭەس قۇرامىندا ايقىندالۋى قۇقىقتىق مەملەكەت تۇجىرىمدارىندا انىقتالعان شەشىم قابىلداۋ بالانسىنىڭ ءبولىنىسىن قايتا قۇرىلىمدايدى. كەڭەس مودەراتورلارىنىڭ سىن-پىكىرلەر مەن قوردالانعان ماسەلەلەردى تالقىلاۋداعى اشىقتىعى مەن ءوزارا ارەكەتتەستىگى قوعام تاراپىنان سەنىم ۇستەيدى. پرەزيدەنتتىڭ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى وسى ۇدە ۇستىندە قۇرىلعان دەۋگە تولىق نەگىز بار. قازاقستاندىقتاردىڭ كوزقاراستارى مەن ۇستانىمدارىندا ايقىن ءبىلىنىپ وتىرعان ساياسي سانا دەڭگەيى دەموكراتيالىق قاعيدالار قولدانىسىن تەرەڭدەتە تۇسۋدە. بۇل رەتتە مەملەكەت باسشىسىنىڭ كوپپارتيالىق جۇيە مەن ساياسي ءپليۋراليزمدى دامىتۋعا بىلدىرگەن قولداۋى ۋاقىت تالابىنا سايكەس بەرىلگەن جاۋاپ دەپ ۇقساق بولادى.
جولداۋ ءماتىنىن قامتيتىن بەس باعىت تاقىرىپتىڭ اركەلكىلىگىن بىلدىرگەنىمەن ونىڭ وزەگىندە الەۋمەتتىك ماسەلەلەرگە ەكپىن بەرىلگەن. ماسەلەن, جولداۋدا «الەۋمەتتىك» ءسوزى بارلىق بەس باعىتتا 35 جەردە كەزدەسىپ, ونىڭ باسىم كوپشىلىگى جالپى حالىقتىڭ تۇرمىس دەڭگەيىن وڭتايلاندىرۋدى تۇسىندىرۋگە قولدانىلعان. پرەزيدەنت اتا زاڭىمىزداعى «الەۋمەتتىك مەملەكەت» ەكەندىگىمىزدى ەسكە سالا وتىرىپ الەۋمەتتىك ساياسات مەملەكەتتىڭ باستى باعىتى بولىپ قالا بەرەتىندىگىن تىلگە تيەك ەتەدى. بۇگىنگى قالىپتاسقان وقيعالار تىزبەگى دە الەۋمەتتىك ساياساتتى بايسالدىلىقپەن جۇرگىزۋ كەرەكتىگىنە تاعى ءبىر مارتە كوز جەتكىزگەن سىڭايلى. بۇل رەتتە حالىقتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋدىڭ كوزى رەتىندە قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسىنا جان ءبىتىرۋدى العا تارتۋى مەرزىمى بويىنشا قيسىندى. جولداۋدا ميكرو, شاعىن جانە ورتا بيزنەس سوزدەرى 27 جەردە كەزدەسسە, ونىڭ ىشىندە ميكرو – 4, شاعىن بيزنەس – 13, ورتا بيزنەس سوزدەرى 9 جەردە قايتالانىپ كەلەدى. بۇل – وسى ۋاقىتقا دەيىنگى جۇرگىزىلگەن شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋدا قولدانىلعان قۇرالدار ومىرشەڭدىگى السىرەگەنىنىڭ نەمەسە تيىمدىلىگى تومەندەگەنىنىڭ بەلگىسى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيزنەسكە رەيدەرلىك قارىم-قاتىناستاردىڭ ورىن الىپ جاتقاندىعىن اشىنا بايانداۋى سوعان ايعاق بولا الادى. تاياۋ كەلەشەكتە شاعىن جانە ورتا بيزنەس تاقىرىبى كۇن تارتىبىنەن تۇسپەيتىندىگىنە كۇمان كەلتىرمەيمىز.
ءماتىن جولدارىنا ينتەرپرەتاتسيا جاساۋ ارقىلى مەملەكەت باسشىسىن جانە اتقارۋشى بيلىكتى الاڭداتىپ وتىرعان
4 ءتۇرلى سۇراقتى العا شىعارۋعا بولادى. ولار – ناقتى تاريحي كەزەڭدەگى قازاقستاننىڭ دەموكراتيالىق دامۋىنداعى مەملەكەت جانە قوعام قاتىناستارىنداعى الەۋمەتتىك ساياساتقا ەكپىن تۇسىرىلگەن تەڭگەرىم, بيزنەس, جالپىلاي العاندا, مەملەكەتتىك كورسەتىلەتىن قىزمەت جانە مەملەكەتتىك باسقارۋ, سونىڭ ىشىندە تۇرعىن ءۇي, ينفراقۇرىلىم بولىگىندەگى ۇلەسى. مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ دەموكراتيالىق دامۋىنا وزىندىك قولتاڭباسىمەن جاڭا دەموكراتيالىق ينستيتۋتتاردىڭ قالىپتاسۋىنا جول اشىپ بەردى. قوعاممەن سىندارلى ديالوگ ءۇشىن قۇرىلعان الاڭدار شىن مانىسىندە قازاقستاندىق دەموكراتيانى جاڭا بەلەستەرگە جەتەلەۋگە قاۋقارلى. جولداۋدا كوتەرىلگەن دەموكراتيالىق شەشىمدەر ءىس جۇزىندە اينالىمعا ەنگىزىلسە ونىڭ ءونىمى كوپ ۇزاماي كوپشىلىك ۇلەسىنە تيەرى ءسوزسىز. دەموكراتيالىق دامۋداعى الەۋمەتتىك ساياسات ۇلەسىنە جەتكىلىكتى دەڭگەيدە ءمان بەرىلۋدە. ماسەلەن, وسىعان دەيىن قابىلدانعان اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك, بانكتەر الدىنداعى الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن وتباسىلارىنىڭ قارىز قىسىمىن تومەندەتۋگە قابىلدانعان شارالار قوعام تاراپىنان وڭ قابىلدانۋدا.
پرەزيدەنتتى تولعاندىراتىن كەلەسى ماسەلە – بيزنەستىڭ وركەندەۋى. شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە جاسالعان جەڭىلدەتىلگەن سالىق رەجىمى مەن قۇزىرلى ورگاندار تاراپىنان تەكسەرىستەردەن بوساتۋ بيزنەستى الداعى ءۇش جىل ىشىندە ساۋىقتىرۋعا جاعداي جاسايتىن بولادى. ءارى بيزنەستى ءتۇرلى ىقپالداردان قورعاۋدى زاڭنامالىق جەتىلدىرۋ ۇسىنىسى جاڭا باستاما رەتىندە قابىلدانۋدا.
قوعامنىڭ مەملەكەتكە دەگەن سەنىمىن ۇستەيتىن تاعى ءبىر ماسەلە مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان كورسەتىلەتىن مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى جەتىلدىرۋدەگى باسىمدىقتار. جولداۋدا ءسوز ەتىلگەن ءبىلىم, مادەنيەت, سپورت, مەديتسينا, قۇقىق سالالارىندا ازاماتتارعا كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن كوتەرۋ مەن ولاردىڭ تيىسىنشە قورعالۋى نەگىزگى ماسەلە رەتىندە كۇن تارتىبىنە ەنگىزىلگەن.
مەملەكەتتىك باسقارۋدى جەتىلدىرۋدە مەملەكەتكە جانى اشيتىن ءاربىر ازاماتتى ەل مۇددەسى ءۇشىن قىزمەت ەتۋگە شاقىرىپ, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن استانا, الماتى, شىمكەنت قالالارى اكىمدەرىنىڭ قۇزىرەت شەگىن قايتا انىقتاۋدى كوزدەيدى.
مەملەكەت باسشىسى ساياسي كۇشتەردى نىشاندىق سيپاتتا «مەن» جانە ء«بىز»-گە ءبولىپ كورسەتەدى. جولداۋ ماتىنىندە «مەن» دەگەن ءسوزدى 10 رەت قولدانسا, ء«بىز» دەگەن ءسوزدى 44 رەت ايتادى. ماتىندە قارسىلاسى رەتىندە «لاتيفۋنديستەر» مەن شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە «رەيدەرلىك» ءىس-ارەكەتتەر جاسايتىن سۋبەكتىلەردى اتايدى. سونداي-اق الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋ جۇيەسىندە پاتەرناليستىك كوزقاراستاعى ازاماتتار توبىنىڭ ارتقانىن قىنجىلىسپەن باياندايدى. پرەزيدەنت اۋە جانە تەمىر جول تاسىمالىنا قاتىستى ءوز ويىن بىلدىرە وتىرىپ, ولارمەن پولەميكاعا سۇراق بەرۋ ارقىلى تۇسەدى. ال تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ كوزى رەتىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەس پەن شەتەلدەن تارتىلاتىن تىكەلەي ينۆەستيتسيالارعا ارقا سۇيەيدى.
نۇرعيسا كوشەروۆ,
ساياساتتانۋشى
