بۇعان باسقا ەشتەڭەنىڭ قاجەتى جوق. اق قاعازدىڭ بەتىنە ارقىراي اسپانعا شاپشىعان تۇلپاردى, زەڭگىر كوككە تىك شانشىلا ورلەي ۇشقان قىران قۇستى سالادى. كەيدە التىن استىققا بوككەن سارى دالا, ەگىن ورعان اۋىلدىڭ ادامدارى. قيمىل بار, قوزعالىس بار. الگى ادامداردىڭ شاڭ باسقان جۇزىنەن قاجىر-قايرات كورگىسى كەلەدى. جانارلارىنان وت شاشتىرادى. دالا ەرلەرى, قيىندىقتان قايىسپاعان ءتوزىمدى, قايسار اعالار.
بىرتە-بىرتە ءمۇسىن جاساۋعا اڭسارى اۋدى. بالاڭ ساۋساقتاردان شىققان ارلان قاسقىرى ءۇي ىرگەسىندە جاتاتىن مايلىاياققا ۇقساپ كەتەتىن. بىرتە-بىرتە اينىتپاي كوشىرەتىن دەڭگەيگە جەتتى. قازىرگى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا جاتاتىن قاراتەرەك اۋىلىنداعى ورتا مەكتەپتى بىتىرگەننەن كەيىن اناسىنىڭ باعىتتاۋىمەن كوكشەتاۋ قالاسىنداعى مەديتسينالىق كوللەدجگە تۇسپەكشى بولعان. ءوز جۇرەگى جاتپاعانىمەن, انانىڭ اماناتى ىسپەتتى دۇنيە. كەيىن شوقان ءۋاليحانوۆ اتىنداعى كوكشەتاۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كوركەمسۋرەت فاكۋلتەتىن ءتامامدادى. وقىپ ءجۇرىپ اسكەري قىزمەتىن وتەدى. وسى ارادا ءبىر قىزىق جاي بار. اسكەردەن كەلگەن سوڭ ءوزى وعان دەيىن جاساپ كەتكەن بۇيىمدارىنىڭ ءارتۇرلى بايقاۋلاردا ورىن العاندىعىن ەستىپ, قۋانعانى ەسىندە. العاش جاساعان دۇنيەسى – كادىمگى سابا. قۇر ءپىشىنى, قۇرىلىسى عانا ەمەس, كوشپەلى جۇرتقا تيگىزگەن كول-كوسىر پايداسىن ەلەكتەن وتكىزگەن. سويتسە, باعزى زاماندا سابا قىرشاڭقى بولىپ اۋىرماعان, تازا تەرىدەن جاسالعان ەكەن. قويدىڭ قۇيرىق مايىمەن مايلانعان, قايىڭنىڭ تۇتىنىمەن ىستالعان قارا سابا. قارا سابا كوزدەن بۇلبۇل ۇشقالى سارى قىمىزدىڭ ساقتالاتىن ىدىسى كۇبىگە اينالىپ, قاسيەتى كۇبىگە اۋدى. بۇعان كەرەگى قىمىزدىڭ حوش ءيىسى اڭقىپ تۇراتىن, بۇل كۇندە ەل جادىنان وشكەن سابا. ورتالىق بازاردان تەرى ساتىپ الدى. الگى تەرىنىڭ ءيىن قاندىرىپ, كادەگە جاراتقانشا, قانشاما قارەكەت. ول كەزدە تەرى يلەۋدىڭ ءجون-جوباسىن ءالى بىلە قويمايتىن. كەيىن ەل ىرگەسىندەگى رەسەيدىڭ بەرگى اۋماقتارىندا تۇراتىن ناعاشىلارىنا بارعاندا كوردى. كادىمگى اشىعان ايرانمەن قاتىپ قالعان تەرىنى ءجىبىتىپ, شەلىن سىلىپ تاستاپ يلەيدى ەكەن. بۇنىڭ جاساعان ساباسى ءساتتى شىققان. سول سابا كوكشەتاۋ قالاسىندا وتكىزىلگەن كورمەدە ەل نازارىنا ىلىگىپتى. تاريحي-ولكەتانۋ مۇراجايى قولقالاعان. قىزىلجارلىقتار دا تاپسىرىس بەرگەن. كوپشىلىكتىڭ نازار اۋدارۋى قۇلشىنىسىن ارتتىرا ءتۇستى. بۇرىنعىداي ەمەس ىزدەنىس تە مولايدى. بۇگىنگىنىڭ بەدەرى ەمەس, وتكەننىڭ ءوڭىن بەرمەيتىن ورنەكتى تۇسى. سول كەزدە ەل ىشىندە «توعىز قىزدىڭ جاساۋىن جاساعان» دەپ ماقتالاتىن اجەسىنىڭ شەبەرلىگى. گۇلزەينەپ اجەسى شىنىندا دا شەبەر ەدى.
– ماناعى ءبىر رەتتە بالا كەزىمدە اجەمنىڭ ورمەك توقىپ وتىرعانى, كيىزگە ءتۇر سالىپ, ءوڭ بىتىرگەن تۇستارى كوز الدىما ەلەستەيدى دەدىم عوي,– دەيدى قولونەر شەبەرى رۇستەم شاريپوۆ,– سونداي ءبىر جانعا جايلى مامىراجاي كەزەڭىندە اجەم ۇنەمى ءان سالىپ وتىراتىن. بۇگىنگى كۇنى بايىپتاپ قاراساق, جارىقتىق ءبىزدىڭ اجەلەرىمىز تاڭ الدىنداعى بوزتورعايدىڭ جاپان دالانى جاراسىمدى كۇيگە بولەپ شىرىلداعانى نەمەسە اقسەلەۋدىڭ, يزەننىڭ باسىن مىڭ بۇرالتا شايقاپ, سايىن دالادا ەسكەن ءمولدىر سامالداي سۇلۋ اۋەن توگۋى تابيعاتپەن ۇندەسكەندىگىندە شىعار-اۋ. اجەم سول تۇستا قولونەر بۇيىمدارىن جاساۋدان الدەبىر بايقاۋ وتكىزىلسە, ءسوز جوق ءبىرىنشى ورىندى شاپپاي الار ەدى. ول كىسىنىڭ ينە-جىبىنەن شىققان ويۋ-ورنەكتىڭ ءوزى الۋان ءتۇرلى بولاتىن. ءبىز سونىڭ ءبارىن كوزىمىزبەن كورىپ, قولمەن ۇستاپ وستىك. سوندىقتان دا جادىمىزدا جاتتالىپ قالدى. ايتالىق, «قۇس تابانى», «قاز تابان», «بوتا مويىن», «بۇعى ءمۇيىز» ءتارىزدى ويۋ تۇرلەرى بولاتىن. ولار ءبىر-بىرىنە ۇقسامايتىن وزگەشە ءبىتىمدى, بولەك بەدەرلى بەينەلەر ەدى. قازىر زەردەلەپ وتىرساق, ءبىزدىڭ اجەلەرىمىز وسى ءبىر ادەمى كورىنىستەردى تابيعاتتىڭ وزىنەن العان ەكەن. ياكي, اينالا قورشاعان ورتانىڭ ەشبىر قاتەسىز كوشىرىلگەن كوركەم بەينەسى. قولونەرىن دامىتۋ ارقىلى اينالاداعى تىرشىلىكتىڭ سۋرەتتەرىن مولدىرەتىپ زاتتىڭ بەتىنە ءتۇسىردى, بەدەرلەدى. ويتكەنى سول كىسىلەر ءۇشىن وسىنداي سۋرەتتەر ەرەكشە ىستىق بولاتىن. جالعىز قولونەر عانا ەمەس, ەسكى قيسسا-جىرلاردا دا اققۋدىڭ كەربەزدىگى, بۇلبۇلدىڭ انشىلىگى, بوتانىڭ كوزدەرىنىڭ سۇلۋلىعى سيپاتتالادى ەمەس پە؟ دەمەك, حاس سۋرەتشىنىڭ قىل قالامىنان تۋىنداعان سۋرەت سياقتى اجارلى سۇلۋ تابيعات ءبىزدىڭ بابالارىمىزدىڭ ەستەتيكالىق تالعامىن جەتىلدىرىپ, دامىتىپ وتىرعان دەۋگە ابدەن بولادى. ءسويتىپ, ولار وزدەرىنىڭ كۇندەلىكتى تۇرمىسى مەن تۇراقتى كاسىبىندە جاڭاعىداي بەينەلەردى اينىتپاي كوشىرىپ, سول تابيعي قالپىندا جاساندىلىقتان ادا, بەدەرىمەن بەزەندىرىلۋىن ءمىنسىز قىلىپ, بەينەلەۋگە تىرىسقان.
رۇستەم حاسەن ۇلىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, شيكىزاتتان تاپشىلىق جوق. تەك سونى ءوزىمىز قۇنتتاپ يگەرە الماي جاتىرمىز. شەبەر ايتسا ايتقانداي, ءتورت ت ۇلىك مالدىڭ تەرىسى تەككە جاتىر. قازىر ەل ىشىندە مال باققان قاۋىم ءۇشىن نە قات؟ نوقتا, جۇگەن, ەرتوقىم قات. ات ابزەلدەرى قاسقالداقتىڭ قانىنداي تاپتىرمايدى. ال كوكشەتاۋ بازارىندا رەسەيدەن اكەلىنگەن, قىرعىزستاننان توعىتىلعان بۇيىم قاپتاپ تۇر.
– ءبارىن دە ىستەۋگە بولار ەدى, – دەيدى شەبەر, – تەك ۇيىمداستىرىپ, جولعا قويسا. ايتپەسە شيكىزات تا, شەبەر دە بار. كونە دۇنيەگە كوڭىل اۋعاننان كەيىن ءبىزدىڭ دە جولىمىز وڭعارىلا باستادى. قازىر ەل ىشىندە كۇمىستەن ساقينا, بىلەزىك, سىرعا سوقتىراتىندار كوبەيە باستادى. كۇمىستىڭ دە كۇمىسى بار. وتتىڭ تابىنا شىدايتىنى. سوندىقتان مەن كۇمىستى بانكتەن ساتىپ العاندى دۇرىس كورەمىن. كونە زاتتاردى جاساۋدىڭ ءوزى ءبىر قىزىق. الدىمەن تاريحىن زەرتتەيسىڭ, باعزى زاماندا اتقارعان قىزمەتىن وي ەلەگىنەن وتكەرەسىڭ. سول سۋرەتتەردى تىرىلتسەڭ, ەل تاريحىمەن استاسىپ جاتادى. قازاقتىڭ بۇرىنعى ونەرى قانداي عاجاپ بولعان دەسەڭىزشى؟! شەتەلدىڭ قايسىبىر جىلۋى جوق جىلتىراقتارىنان ارتىق.
ءبىر كەزدە ءوزى دە ۇستاز تۇتقان ۇلاعاتتى جانداردىڭ قامقورلىعىن كوپ كوردى. شەبەرلىكتەرىن بويىنا دارىتۋعا تىرىستى. ماشىق قالىپتاسىپ, شەبەرلىك شىڭدالعان سوڭ, بار بىلگەنىن كەيىنگى جاستاردىڭ بويىنا سىڭىرۋگە تىرىسۋدا. قازىر ءبىر كەزدە ءوزى ءبىلىم العان ۋنيۆەرسيتەتتە وقىتۋشى بولىپ قىزمەت ەتەتىن رۇستەم حاسەن ۇلى ۇلتىمىزدىڭ ۇلىق ونەرىنىڭ قايتا ورالىپ كەلىپ, حالىققا قىزمەت ەتەتىنىنە بەك سەنىمدى.
شەبەر جاساعان بۇيىمداردى قايتا-قايتا كوردىك. بىرىنەن-ءبىرى وتكەن سىمباتتى دۇنيەلەر. جانىڭا سونشالىقتى جاقىن. ويتكەنى اتا-بابامىزدىڭ مۇلكى عوي. تەك سول مۇرانىڭ مانىسىنە جەتپەي جۇرگەنىمىز عانا قيىن.
