ايماقتار • 11 قىركۇيەك، 2019

باياناۋىلدىڭ ءبىر بايلىعى – ورمانى

21 رەتكورسەتىلدى

سىبىردەگى ورمان ءورتى رەسەيلىكتەردىڭ مازالارىن كەتىرگەنىن تەلەديدار ارقىلى كورىپ وتىردىق. سولتۇستىك وڭىردە دە ىستىق بولعاندىقتان پاۆلودار وڭىرىندەگى ورمانشىلار، ءورت سوندىرۋشىلەر، توتەنشە جاعدايلار باسقارماسى بيىل كۇندىز-تۇنى تابيعات كۇزەتىندە بولدى.

&ndash؛ ءبىزدىڭ باستى قىزمەتىمىز دە، ماقساتىمىز دا وسى ورماندى، تابيعاتتى قورعاۋ. ورتتەن ساق­؛تاپ، ورمانىن، وسىمدىگىن، جان-جانۋار­؛لارىن كوبەيتۋ. باياناۋىل ۇلتتىق پاركى 1985 جىلى قۇرىلدى. جالپى اۋماعى 68452،8 گەكتاردى قۇ­؛راي­؛دى، ونىڭ ىشىندە ورمانمەن قام­؛تىل­؛عان اۋماعى &ndash؛ 14 890 گەكتار. اۋما­؛عى جاعىنان ەلىمىزدەگى ەڭ ۇل­؛كەن تابيعي پارك. جىل سايىن پارك اۋماعىندا اعاش، قاراعاي وس­؛كىندەرىن ەگەمىز. پارك بويىنشا 37 گەكتار كولەمدە 2 جىلدىق ور­؛مان اعاشىنىڭ كوشەت­؛تە­؛رى وتىرعىزىلدى، 73 گەكتارعا تو­؛لىقتىرۋ، 255 گەكتارىندا كۇ­؛تۋ جۇ­؛مىس­؛تارى جۇرگىزىلدى، &ndash؛ دەيدى پارك باسشىسى سۇيىندىك احمەت­؛جا­؛نوۆ.

جالپى، باياناۋىل مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركى باياناۋىل، جاسىباي، دالبا دەپ اتالاتىن ءۇش بولىمشەدەن تۇرادى. تابيعي پارك اۋماعى 9079 گەكتار،­؛ ەكولوگيالىق تۇراقتاندىرۋ ايماعى 4695 گەكتار، تۋريستىك جانە رەكرەاسيالىق ايماعى 11615 گەكتار، شەكتەۋلى شارۋاشىلىق قىز­؛مەت ايماعى 25304 گەكتار دەپ بولىنگەن.

س.احمەتجانوۆتىڭ ايتۋىنشا، ۇلتتىق پاركتىڭ جەدەل باسقارۋ قۇزىرىنا اۋماعى 60 مىڭ گەكتار بولاتىن «؛قىزىلتاۋ»؛ قورىعى ەنگەن، ول جەردە سيرەك كەزدەسەتىن جانە قىزىل كىتاپقا ەنگەن جا­؛نۋارلار مەن وسىمدىكتەر قورعالادى. ؛ تابيعي پاركتە قىزمەت ەتەتىن 111 ادامنىڭ ء102-سى مەملەكەتتىك ينس­؛پەكتورلار. ولار ەرەكشە قورعا­؛لا­؛تىن اۋماقتا ورنالاسقان جانۋارلار جانە وسىمدىكتەر الەمىن قورعاۋ جۇمىسىمەن اينالىسادى.

قازىرگى كەزدە ۇلتتىق پاركتە وسىم­؛دىكتەردىڭ 552 جانە جانۋار­؛لار­؛دىڭ 45 ءتۇرى بار. ونىڭ ىشىندە قىزىل كىتاپقا 5 وسىمدىك، 12 جا­؛نۋار ءتۇرى ەنگەن. ورتكە قارسى شارالار جانە بيوتەحنيكالىق جۇمىستاردى جۇرگىزۋ ۇنەمى باقىلاۋدا. پارك بويىنشا 30 قۇستىڭ ۇيالارى ورمان اعاشتارىنىڭ زيانكەستەرمەن زاقىمدالعان ورىندارىنا ورناتىلدى.

&ndash؛ وسىمدىكتەر فاۋناسىندا تابي­؛عات قۇپيالارى كوپ. ءبىزدىڭ ورماندا وتە سيرەك كەزدەسەتىن وسىم­؛دىكتەر بار، بۇل زەرتتەۋدى قاجەت ەتەدى، &ndash؛ دەيدى ورمانشىلار.

بۇل كۇندەرى ورمان القابىن كەڭەيتۋ، ورماندى ورتتەن قورعاۋ باعىتىندا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. مىسالى، «؛دالبا»؛ ورمان شارۋا­؛شى­؛لىعىندا ەگىلگەن 18 گەكتار شىر­؛شا ءقازىر ورمانعا اينالعان. قايىڭ، تەرەك بىر-بىرىمەن تالاسا ءوسىپ كەلەدى. ورمان شارۋاشىلىعى بايان­؛اۋىلدىڭ وڭتۇستىك شىعىسىنا قاراي ورنالاسقان. وعان كۇركەلى، جاڭاتىلەك اۋىلدىق اۋماعىنىڭ جەر­؛لەرى قارايدى. قورعاۋعا الىن­؛عان جالپى اۋماعى 26 355 گەكتار جەردىڭ 12 پايىزى ورمان جا­؛مىلعى­؛لارى. بولىمشەدە 21 تاجىري­؛بەلى ورمان ينسپەكتورى قىزمەت ەتەدى.

&ndash؛ شىرشا اعاشى جىلىنا 40-50 سانتيمەترگە دەيىن وسەدى، &ndash؛ دەيدى شارۋاشىلىق باسشىسى ەلامان كەندىروۆ. &ndash؛ اۋىلدان بوشكەلەپ سۋ تاسىپ، قولمەن سۋاردىق. جازدا ءارامشوبىن جۇلىپ، توپىراعىن قوپسىتىپ، باپتادىق. ورمانعا اينالا باستاعان وسكىندەردى كورگەندە ورمانشى بولۋدىڭ قاسيەتىن تۇسى­؛نەسىڭ. جۇمىس مۇنىمەن دە بىت­؛پەيدى. شىرشا القاپتارىن كەڭەيتۋ ويىمىزدا بار.

ورمانشىلاردىڭ ايتۋىنشا، ءقازىر زاڭسىز اعاش كەسۋ تىيىلعان. اۋىل تۇرعىندارى دا، جاستار دا ور­؛مانشىلارمەن بىرگە بارىپ، اعاش وتىرعىزىپ، ونى كۇتىپ-باپتايدى ەكەن.

&ndash؛ جاس ەگىلگەن شىرشالارعا ءورت، قار دا زيان. قار باسىپ، بۇتاقتارىن سىندىرادى. سوندىقتان قىستا كۇتىمسىز بولمايدى. بۇرىندارى بايان­؛اۋىلدا قارااعاش كوپ ەگىلدى. شىرشامەن بىرگە قارااعاش القاپ­؛تارىن كوبەيتسەك، ورماننىڭ ەندى عانا ەگىلگەن القاپتارىن قورعاپ قالا الامىز، &ndash؛ دەيدى ورمانشى مۇرات كامالي.

ال بايىرعى ورمانشىلاردىڭ ءبىرى قۇرمان ەرمەكباەۆ قاراماعىن­؛دا­؛عى 4 ينسپەكتورمەن بىرگە ورمان القاپتارىن كۇزەتەدى. ورمان ال­؛قابىندا وتىرعىزعان 10 گەكتار شىرشا كوشەتتەرى ءقازىر «؛بويجەتىپتى»؛.

وزدەرىمەن بىرگە حاميت يبراەۆ، ولجا زاكريانوۆ، مەرەكە ايحانوۆ، ەرسىن باكيروۆ، نۇرلان شەكەباەۆ، تالعات زاكريانوۆ، ساكەن ومىرباەۆ جانە باسقا دا بايىرعى ورمانشىلار ەڭبەك ەتۋدە.

ۇكىمەتتىڭ 2017 جىلعى قاۋلى­؛سى­؛مەن قازان ايىنىڭ ءۇشىنشى جەكسەنبىسى «؛ورمان شارۋاشىلىعى قىز­؛مەتكەرلەرىنىڭ كۇنى»؛ كاسىبي مەرەكەسى بولىپ بەكىتىلگەن. بۇل مەرەكە ەلىمىزدىڭ، جەرىمىزدىڭ بايلىعىن قورعاپ، ساقتاپ جۇرگەن قاراپايىم ورمانشىلار ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە.

ورمان شارۋاشىلىعىندا وتباسىلارىمەن بىرگە ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن ايناعۇلوۆ، سولتانالين، تەمىروۆ، يمانوۆتار اۋلەتتەرىن بايان­؛اۋىلدىقتار ماقتان ەتەدى. مىسالى، قۇسايىنوۆتار اۋلەتىنىڭ جالپى ەڭبەك ءوتىلى 79 جىل، تۋربالو اۋلەتىنىڭ ءوتىلى 43 جىل جانە راحمەتوۆتەردىڭ ەڭبەك ءوتىلى 35 جىلعا جەتكەن.

&ndash؛ بۇل اۋلەتتەردىڭ ونەگەسى ورمانشى كاسىبىن وتباسىلىق مۇرا ەتۋگە، جاستار اراسىندا ەڭبەككە قۇرمەت، ماماندىققا دەگەن ماق­؛تا­؛نىش سەزىمىنە تاربيەلەۋگە ىقپال ەتەدى، &ndash؛ دەيدى س.احمەتجانوۆ.

بۇگىندە پارك اۋماعىندا ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋار­؛­؛لار دۇنيەسى كوميتەتى بەكىت­؛كەن 13 تۋ­؛ريس­؛­؛تىك باعىت بار. تابي­؛عات قورعاۋ شارالارى بارىسىن­؛دا مەكتەپ وقۋشىلارى جىل سايىن ءىس-شارالار وتكىزىپ، ورمان القا­؛بىن­؛دا قۇستارعا ۇيالار ورناتىپ، سەنبىلىكتەر جاسايدى.

ال توسىننان بولاتىن ورمان ءورتىن قاداعالاۋ وڭاي ەمەس. سون­؛دىقتان تابيعاتتى قور­؛عاۋ­؛شىلار دامىل تاپ­؛پايدى. قاي ۋاقىتتا بولسىن ور­؛مان شارۋا­؛شى­؛لىقتارىنداعى ماسەلە &ndash؛ ورمان ءورتى­؛نىڭ الدىن الۋ.

جالپى مالىمەتتەر ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك ورمان قورى 26،2 ميلليون گەكتاردى الىپ جاتقانىن كورسەتەدى. جەرىمىزدىڭ 4،6 پايىزىن ورمان القاپتارى قۇرايدى. ونىڭ ءبىر پايىزى پاۆلودار وبلى­؛سىنىڭ ۇلەسىنە تيەسىلى ەكەن. 2010 جىلى بولعان وڭىردەگى ورمان ءورتىنىڭ زار­؛دابىن اۋىل تۇرعىندارى ءالى ۇمى­؛تا قويعان جوق. ءورت سالدارىنان ورمانعا جاقىن وتىرعان وسى اۋىل­؛داعى بىرنەشە وتباسىنىڭ ۇيلەرى، قورا-قوپسىلارى تۇتاستاي جانىپ كەتتى. 2005-2011 جىلدارى وڭىر­؛دەگى بەسقاراعاي، شالداي ورماندارىنا وت قويعاندار دا كەزدەستى. باياناۋىل ورمانى دا سونداي ۋاقىتتى وتكەردى. ءوڭىر تۇرعىندارى، اسىرەسە ورمانعا تاياۋ ورنالاسقان اۋىلدار الاپات ورمان ورتتەرىن باستان كەشىردى. ادام شىعىنى دا بولدى.

وبلىستىق ورمان جانە اڭشى­؛لىق شارۋاشىلىعى اۋماقتىق باسقارماسى 2004 جىلدىڭ 8 ايىن­؛دا وبلىس اۋماعىنداعى بۇكىل ورمان شارۋاشىلىعىندا 188 رەت ءورت وقيعاسىن تىركەپتى. ءورتتىڭ سالدارىنان جالپى اۋماعى 195 گەكتار ورمان القابى كۇلگە اينالدى. 2003 جىلى 164 ءورت بولىپ، 5 مىڭ گەكتارداي جەر ورتەنگەن. ورمان ورتتەرىنىڭ شىعۋ سەبەبى تابيعات قۇبىلىسىنان ەمەس، ادام قولىمەن جاسالعان كورىنەدى. كەزىندە وڭىر­؛دەگى ورتتەن كەيىنگى ورمانداردى ارالاپ كورگەن شەرحان مۇرتازا اعا «؛اقىندار مەن اكىمدەر»؛ دەگەن كىتابىندا وسى جايدى جازدى دا. ايتپاقشى، سىبىردەگى ورمان ءور­؛تىنىڭ قاسىرەتىن گەورگيي ماركوۆ ءوزىنىڭ ء«؛سىبىر»؛ دەگەن رومانىندا باياعىدا جازىپ كەتكەنىن قازىرگى جاس تىلشىلەر وقىپ كورسە تۇسىنەر ەدى، جىلار ەدى.

جامان ايتپاي، جاقسى جوق. جۋىردا وڭىرلىك توتەنشە جاع­؛داي­؛لار دەپارتامەنتىنىڭ مالىمە­؛تىن­؛شە، اۋماعى شاعىن بولسا دا، باياناۋىلداعى مەملەكەتتىك ۇلت­؛تىق تابيعي پاركىندە شىلدە ايىندا ءورت شىققان. ءورتتى دەر كەزىندە ءسوندىرۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى توتەنشە جاع­؛دايلار بولىمدەرى، وسكەمەندەگى «؛قازاۆياورمانقورعاۋ»؛ مەكە­؛مە­؛سىنىڭ «؛مي-8»؛ تىكۇشاعى، كوك­؛شە­؛تاۋ قالاسىنىڭ «؛قۇتقارۋ»؛ بولى­؛مىنەن «؛مي-26»؛ تىكۇشاعى جۇ­؛مىلدىرىلدى. بۇگىندە ءورت ءقاۋپى ءجىتى باقىلانۋدا. ءورتتىڭ شىعۋ سەبەبى مەن سالدارى، كەلتىرىلگەن شى­؛عىندى انىقتاۋ ماقساتىندا ورمان شارۋاشىلىعىنان ارنايى كوميسسيا قۇرىلىپ، جۇمىس ىستەۋدە.

&ndash؛ 2016-2018 جىلدارى الاپات ورتتەر بولا قويعان جوق. دەگەنمەن، ءبىر جىلدا 16 رەت شاعىن ءورت تۇتانعانى تىركەلدى. ونىڭ اۋماعى 0،3 گەكتاردى شارپىدى. ءبىزدىڭ نەگىزگى مىندەتىمىز بولعاندىقتان، ورماندى ورتتەن قورعاۋعا ەرەكشە نازار اۋدارامىز، &ndash؛ دەيدى پارك باسشىلىعى.

&ndash؛ ورماندى ساقتاۋ &ndash؛ مىندەت. ورمان &ndash؛ بايلىق. ورمان شا­؛رۋا­؛شى­؛لىقتارىنا ۇستىنە سۋ بوشكەسى ور­؛ناتىلعان «؛ۋاز»؛ اۆتوكولىكتەرى قاجەت. تەحنيكالاردى دا، بايلانىس را­؛سيالارىن دا جاڭارتاتىن ۋاقىت جەت­؛تى. زامانعا ساي تەحنيكالاردى يگەرسەك، &ndash؛ دەيدى ورمانشىلار.

2017 جىلى ۇكىمەت تاراپىنان باياناۋىل ۇلتتىق تابيعي پاركى مەن الاكول دەمالىس ورتالىعىنا ءبىر-بىر 20 كىسىلىك كىشىگىرىم ۇشاق بە­؛رىلگەن. قازىرگى ۋاقىتتا 4 تىكۇشاق الاڭى جانە 1200 مەترلىك ۇشۋ جو­؛لاعى بار اۋەجاي قۇرىلىسى جال­؛عاسۋدا. پارك باسشىلىعى سۋ مۇ­؛نا­؛راسىن تۇرعىزىپ، كارىز جۇيە­؛سىن ور­؛تالىقتاندىرىپ، قوقىس وڭ­؛دەي­؛تىن شاعىن زاۋىت اشۋدى جوس­؛پارلاۋدا.

جالپى، باياناۋىل ورماندا­؛رى سوناۋ 1926 جىلدان باستاپ قورعاۋعا الىنعان ەكەن. قازاق ىرى­؛مىندا اعاشتى كەسۋدى، ورتەۋ­؛دى جامانشىلىققا بالاپ جاتادى. باياناۋىل ورمانى دا جەر ءۇشىن كۇرەسىپ وتكەن اتا-بابالار جولىنىڭ ءىزى قالعان شەجىرە. قالماق قوسىندارىن قۋعان ابى­؛لاي­؛دىڭ جاساقتارى ورماندى ولار­؛عا بەكىنىس جاساۋعا بەرمەگەنى تاريح­؛تان بەلگىلى. ۇرپاعىنا امانات ەتىپ قالدىرعان قالىڭ ورماندى امان ساقتاۋ &ndash؛ بارشامىزعا مىندەت.

 ؛

پاۆلودار وبلىسى،

باياناۋىل اۋدانى

باننەر
سوڭعى جاڭالىقتار

سەكتوردى ساقاداي ساي قىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 11:31

اجەنىڭ ارقاسى

قوعام • بۇگىن، 08:39

ۇلاعاتتى ءومىر يەسى

ايماقتار • بۇگىن، 08:37

بىرىنشى راۋندتا-اق سۇلاتىپ سالدى

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 08:36

ساڭلاقتار اتوي سالادى

قازاقستان • بۇگىن، 08:33

ادىلىم-اي، ادەكەم-اۋ!..

رۋحانيات • بۇگىن، 08:12

ادىلدىكتىڭ ءادىلى ەدى...

رۋحانيات • بۇگىن، 08:10

سوڭىندا جاقسى ءىزى سايراپ جاتىر

رۋحانيات • بۇگىن، 08:08

باقۇل بول، باۋىرىم!

رۋحانيات • بۇگىن، 08:07

سۇيەگى اسىل ادام ەدى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:05

ۇقساس جاڭالىقتار