سپورت • 06 قىركۇيەك، 2019

باقىتجان بايتورە: لەگيونەرلەر قازاقستاندىق ۆولەيبولدى وركەندەتپەيدى

242 رەتكورسەتىلدى

قازاقستان ۆولەيبولىنىڭ وركەندەۋىنە باقىتجان بايتورەنىڭ ولشەۋسىز ۇلەس قوسقانى ەش داۋ تۋعىزباسا كەرەك. كسرو داۋىرىندە ەلەۋلى تابىستارعا قول جەتكىزگەن ول ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن دە دارا تالانتىمەن وقشاۋلانىپ، تەڭدەسسىز ونەرىمەن تالاي جانكۇيەردى تامساندىردى. 1993 جىلى الماتىنىڭ «ازاماتى» ايدى اسپانعا شىعارىپ، ازيانىڭ كلۋبتىق چەمپيوناتىندا التىن تۇعىرعا كوتەرىلگەنى ەسىمىزدە. كوپ ۇزاماي قازاقستاننىڭ ۇلتتىق قۇراماسى قۇرلىق بىرىنشىلىگىنىڭ كۇمىس مەدالىن يەلەندى. مىنە، سول كوماندالاردىڭ ساپىندا جالعىز قازاقتىڭ جاسىنداي جارقىلداعانىن كوزى قاراقتى كورەرمەندەر ءالى ۇمىتا قويعان جوق. ءدال سول جىلى باقىتجان «ازيانىڭ ەڭ ۇزدىك ويىنشىسى» دەگەن اتاققا يە بولدى. ءبىر ايتا كەتەرلىگى، بايتورەگە دەيىن دە، بايتورەدەن كەيىن دە قازاقستاندىق ۆولەيبولشىلاردىڭ بىردە-بىرەۋىنە ءدال وسىنداي مارتەبەلى اتاق بۇيىرماعان ەدى. وسى جايتتىڭ ءوزى-اق بويى ەكى مەتردەن (202 سانتيمەتر – رەد.) اساتىن قانداسىمىزدىڭ شوقتىعى بيىك ويىنشى بولعانىن اڭعارتادى.

– توقسانىنشى جىلدارى قازاقستان ۆولەيبولىنىڭ سەر­كەسىنە اينالعان باقىتجان بايتورەنىڭ وسى سپورت ءتۇرىن تاڭ­داۋىنا نە تۇرتكى بولدى؟

– ۇلكەن سپورتقا كەلۋىمە سەبەپكەر بولعان اتا-انام. انام – راحيما ستۋدەنتتىك شاعىندا ۆولەيبول ونەرىن جەتىك مەڭگەردى. الپىسىنشى جىلداردىڭ بەل ورتاسىندا ول قازاقستان قۇرا­ماسىنا ۇمىتكەر دە بولدى. الاي­دا تۇرمىسقا شىققاننان كەيىن ۆولەيبولمەن قوش ايتىسۋىنا تۋرا كەلدى. اكەم – سەلمەك سپورت اتاۋلىنىڭ بارلىق ءتۇرى­نىڭ شىنايى جانكۇيەرى ەدى. با­لا كەزىمنەن مەنى الماتىدا ۇز­دىك­سىز ءوتىپ تۇراتىن جارىستاردان قالدىرماۋعا تىرىساتىن. فۋتبولدان «قايراتتىڭ»، دوپ­تى جانە كوگالداعى حوككەيدەن «دينامونىڭ»، باسكەتبول­دان سكا-نىڭ، ۆولەيبولدان «دو­روج­نيكتىڭ» ويىندارىن ۇزبەي كو­رە­تىنبىز. وسى جايتتىڭ بارلى­عى مەنىڭ سپورتقا دەگەن سۇيىس­پەنشىلىگىمدى وياتتى.

بىردە تۋعان اپكەم گۇلجان ءوزى جات­تىعىپ جۇرگەن ۆولەيبول ۇيىرمەسىنە مە­نى بىرگە ەرتىپ اپاردى. بەسىنشى سىنىپتا وقيتىن ويىن بالاسىنا بۇل ونەر بىر­دەن ۇنادى. سودان جان-تانىممەن جات­تىعا باستادىم. تانىمال باپكەر ەربول مولداجانوۆتان ءتالىم-تاربيە الدىم. ارادا ءۇش جىل وتكەننەن سوڭ ەلىمىزدىڭ ەڭ بەلدى كلۋبى – «دوروجنيكتىڭ» قوسالقى قۇرامىنا قابىلداندىم. 1985 جىلى 17 جاسقا تولعان شاعىمدا قازاقستان قۇرا­ماسىنىڭ جەيدەسىن كيدىم. وسى قوس كوماندا ساپىندا ءجۇرىپ، ەلەۋلى تا­بىس­تارعا قول جەتكىزدىك. اتاپ ايتساق، 1991 جىلى بەلگورودتا وتكەن كسرو كۋبوگىن­دا باس جۇلدەنى ولجالاپ، كيەۆتە ۇيىمداستىرىلعان كسرو حالىقتارى سپارتاكياداسىندا قولا مەدالدى موينىمىزعا ىلدىك. كوپ ۇزاماي نەگىزىن الما­تىلىق كومان­دانىڭ ويىنشىلارى قۇراعان تمد قۇراماسى شەف­فيلدە الاۋى تۇتانعان دۇنيە­­جۇزىلىك ۋنيۆەرسيا­دادا ءۇشىنشى ورىن­عا تابان تىرەدى. شامامەن سول تۇستا «دو­روجنيك» ءوز اتاۋىن «ازامات» دەپ وزگەرتتى.

– «ازاماتتىڭ» عۇمىرى تىم كەلتە بولعانى بەلگىلى. دەسەك تە ايتۋلى ۇجىم قىسقا عانا مەرزىم ارالىعىندا حالىقارالىق ارەنادا اتوي سالىپ، بيىك بەلەستەردى باعىندىردى عوي...

– تاۋەلسىزدىك العان العاشقى كەزدەرى سپورت سالاسىنا بولىنەتىن قاراجات ماردىمسىز بولدى. جا­رىسقا شىعۋ قيامەت-قايىم ەدى. وقۋ-جاتتىعۋ جيىنى دەگەندى مۇل­­دە ۇمىتتىق. ەڭبەكاقىمىزدى اي­لاپ المايمىز. ايتەۋىر بارشا جىگىتتەر بىرىگىپ، تىعىرىقتان شىعۋدىڭ جولىن قاراستىردىق. ءبىزدىڭ باپكەرىمىزدىڭ جاقىن ءبىر تۋىسىنىڭ تاۋىق ەتىن ساتاتىن شاعىن دۇكەنى بولدى. ءبىز سونى جاعالادىق. ساۋدادان تۇسكەن قا­را­جاتقا سپورتتىق فورما ساتىپ الىپ، جارىسقا شىعاتىنبىز. مىنە، وسىنداي قيىندىققا قا­را­ماستان قازاقستاندىق ۆولەيبولشىلار حالىقارالىق دودا­لاردا جاقسى ونەر كورسەتتى. 1992 جىلعى تمد چەمپيوناتىندا دو­نەتسكىنىڭ «شاحتەرى»، ري­گا­نىڭ «راديوتەحنيكاسى» جا­نە الماتىنىڭ «ازاماتى» ال­دىڭ­­­عى لەكتەن كورىندى. ءبىزدىڭ دە باس جۇلدەنى ولجالاساق دەگەن ءۇمى­تىمىز زور ەدى. الايدا ناعىز شيە­لەنىسكەن تۇستا بۇل باسەكە توق­تاتىلدى. ماسكەۋدەن «جارىس وت­­پەيدى، تاراڭدار» دەگەن نۇسقاۋ كەلدى. سودان بۇرىنعى باۋىرلاس رەسپۋبليكالاردىڭ بارلىعى ءوز بىرىنشىلىكتەرىن جەكە-جەكە وتكىزە باستادى.

ءبىر قۋانتارلىعى، ءبىز كوشتەن قالعان جوقپىز. 1993 جىلدىڭ كوكتەمىندە جا­پونيانىڭ حيرو­سيما قالاسىندا وتكەن ازيانىڭ كلۋبتىق چەمپيوناتىندا «ازا­­مات» الدىنا جان سالماي، باس جۇلدەنى ولجالادى. بۇل – نا­عىز سەنساتسيا! جار­تىلاي فينال مەن فينالدا وسىعان دەيىن سا­رى قۇرلىقتا قارسىلاس شاق كەل­تىرمەي جۇرگەن وڭتۇستىك كورەيا مەن جاپونيانى سۇرىندىردىك. ول كەزدەرى قازاقستاندى ەشكىم بىل­مەيتىن. بىلگەن جاعدايدىڭ وزىندە الپاۋىت ەلدەر ءبىزدى مەنسىنبەي، مۇرىندارىن شۇيىرە قارايتىن. ال ءبىز ەشنارسەگە مويى­ماي، ءوزى­مىزدىڭ مىقتىلىعىمىزدى مو­­­ي­ىن­­داتتىق. حيروسيماداعى ءزاۋ­لىم سپورت كەشەنىنە جينالعان جانكۇيەرلەردىڭ «قازاقستان! ازا­مات!» دەپ ورىندارىنان تىك تۇرىپ، ۇزاق ۋاقىت بويى قۇلشىنا قول سوققانى كۇنى كەشەگىدەي كوز الدىمدا. سول جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا قازاقستان قۇراماسى تاي­لاندتا وتكەن ازيا چەمپيوناتىنا اتتاندى. ول جەردە دە جانىمىزدى سالىپ ايقاستىق. بارلىق قارسىلاستارىمىزدى سىپىرا ۇتىپ، تەك فينالدا كورەيلەرگە عانا جول بەردىك. وسىلايشا، كۇمىس مەدالدى كەۋدەمىزدە جار­قى­راتتىق.

– 1993 جىلدىڭ قورىتىن­دىسى بو­يىنشا ءسىز ازيانىڭ ەڭ ۇزدىك ۆولەي­بول­شىسى دەپ تانىلدىڭىز. سول جەتىس­تىگىڭىز جايىندا ءتىس جارمادىڭىز عوي؟

– جوعارىدا اتالعان جارىس­تىڭ ەكە­ۋىندە دە مەن ۇزدىك التى ويىنشىنىڭ ساناتىنا قوسىل­دىم. ياعني، سيمۆوليكالىق قۇرا­ماعا ەندىم. سونىمەن قاتار حيرو­سيمادا ەڭ قۇندى ويىنشى بولىپ تانىلدىم. سول جىلعى ماۋ­سىم ءوز مارەسىنە جەتكەن تۇستا ازيانىڭ ەڭ ۇزدىك ۆولەيبولشىسى اتاندىم. ءيا، قانداي دا ماراپات ادامدى قۋانتاتىنى، شاتتاندى­راتىنى، شابىتتاندىراتىنى راس قوي. دەسەك تە ۆولەيبولدىڭ ۇجىم­دىق ويىن ەكەنىن دە ەستەن شى­عارماعان ءجون. تىپتەن ەڭ كەرەمەت دەگەن ويىنشىنىڭ ءوزى جالعىز كوماندانى ورگە سۇيرەي المايدى. كوز ارباعان بيىكتەرگە جەتۋ ءۇشىن جانىڭداعى كوماندالىق ارىپ­تەستەرىڭ مىقتى بولۋى كەرەك. باعىت-باعدار بەرەتىن باپكەر­لەر­­دىڭ دە بىلىكتىلىگىنە كوپ نارسە بايلانىس­تى. بۇل رەتتە مەنىڭ جولىم بولدى. ءبىزدىڭ كوماندا­نى ءوز ءىسىنىڭ بىلگىرى ەۆگەني سيۆكوۆ باپتادى. الاڭدا فرانتس تساحارياس، الەكسەي يانشين، سەرگەي ششۋ­كين، ۆياچەسلاۆ كرەسكين، الەك­ساندر گورباتكوۆ، رافايل گي­ليا­زۋتدينوۆ سىندى ساقا ويىن­شى­لارمەن يىق تىرەسە ونەر كورسەت­تىم. ولاردىڭ بارلىعى دا وسى سپورتقا جان-تانىمەن بەرىلگەن نا­عىز كاسىپقويلار. مەنىڭ جانىمنان ءدال وسىنداي مايتالماندار تا­بىلماعاندا سارى قۇرلىقتىڭ ەڭ ۇزدىك ويىن­شىسى اتانۋىم نە­عايبىل ەدى...

– تۇتاس ءبىر قۇرلىقتىڭ تەڭ­دەسسىزى اتانعان ويىنشىعا مۇ­يىزدەرى قارا­عايداي كوماندا­لاردىڭ «قۇدا تۇسەتىنى» انىق قوي. ال ءسىز فرانتسياعا اتتانۋدى قۇپ كورگەن ەكەنسىز. ونىڭ دا وزىندىك سەبەبى بار شىعار؟

– ازيانىڭ كلۋبتىق چەمپيوناتىنان كەيىن ءپاريجدىڭ پۋك كلۋبىنىڭ وكىلدەرى فرانتس تساحارياس ەكەۋمىزبەن بايلانىسقا شىعىپ، كەلىسىمشارت جاساسايىق دەپ قولقا سالدى. ءبىز ولاردىڭ بۇل ۇسىنىسىن قابىل الدىق. جاسىراتىنى جوق، پاريجگە تا­بان تىرەگەنىمىزدە جەرگىلىكتى جان­كۇيەرلەر ءبىزدى اسا جاقتىرا قوي­مادى. سەبەبى ول كەزدەرى ءبىر كومان­دانىڭ ساپىندا ەكى-اق لە­گيو­نەردىڭ ويناۋىنا رۇقسات بەرىلەتىن. ال جاڭادان كەلگەن قوس ويىنشى كوپشىلىك جىعا تا­نىمايتىن، تىپتەن بۇرىن-سوڭ­دى اتاۋىن دا ەستىمەگەن ەلدەن كەلىپ وتىر. ءدال سول تۇستا «قا­زاقستان دەگەن قانداي مەملەكەت؟»، «ولار ءوزى ۆولەيبولدىڭ نە ەكەنىن بىلە مە؟»، «الىستان اربالاماي-اق، ىرگەمىزدەگى دامى­عان مەملەكەتتەردىڭ بىرىنەن ويىنشىلاردى الدىرعانىمىز ءجون ەدى عوي» دەگەن سىڭايدا ءتۇرلى اڭگىمە ءوربىدى. ال ءبىز بولساق، مىق­تىلىعىمىزدى دالەلدەۋ ءۇشىن كوپ تەر توكتىك. «ايقاس الا­ڭىندا» بارىمىزدى سالدىق. وسىلايشا، شاما-شارقىمىز جەتكەنشە اۋتسايدەر ساناتىنداعى كوماندانى ورگە سۇيرەۋگە تالپىن­دىق. نا­تي­جەسى ءبىز كۇتكەننەن دە كەرەمەت بولدى. فرانتسيا چەمپيوناتى­نا سول جىلى عانا قوسىلعان ۇجىم قولا مەدالدى ەنشىلەپ، ەل كۋبو­گىندا ەكىنشى ورىندى يە­لەن­دى. ال مەن سول جارىستىڭ «ەڭ ۇز­دىك قابىلداۋشىسى» دەگەن اتاق­قا يە بولدىم. ماۋسىم اياق­تال­عان بەتتە جەرگىلىكتى كورەر­­مەندەردىڭ قۋانعانىن كورسە­ڭىز­دەر. ماقتانعانىم ەمەس، باستاپ­قى كەزدەرى بىزگە سەنىمسىزدىك ءبىل­دىرىپ، سىرتىمىزدان سويلەگەن ادام­داردىڭ وزدەرى الدىمىزعا كەلىپ، تاعى بىرەر ماۋسىم پۋك-تىڭ ساپىندا قالۋىمىزدى قيىلا سۇرادى.

– سودان كەيىنگى ءۇش ماۋسىمدى رەسەي­دە وتكىزگەن ەكەنسىز. اب­دەن بوي ۇيرە­نىپ قالعان جانعا جايلى فران­تسيادان كە­تۋىڭىزگە نە سەبەپ بولدى؟

– ءبىر جەردە تۇراقتاپ قالا بەرمەي، وزگە چەمپيوناتتاردا دا باق سىناپ كورگىم كەلدى. ونىڭ ۇستىنە، رەسەي ۆولەيبولىنىڭ دەڭ­گەيى وتە جوعارى عوي. ءوزىمنىڭ شى­نايى الەۋەتىمدى سەزىنۋ ءۇشىن باسەكەلەستىك بەلەڭ الىپ تۇر­­عان بىرىنشىلىكتەردە ونەر كورسەتۋگە بەل بۋدىم. ءسويتىپ، 1995 جىلى نيجنەۆارتوۆسكىنىڭ «ساموتلورىمەن» كەلىسىمشارتقا وتىردىم. سول ماۋسىمدا رەسەي چەمپيوناتىنىڭ قولا مەدالىن جە­ڭىپ الدىق. 1996 جىلى نەۆا جاعالاۋىنا اتتانىپ، جەرگىلىكتى ء«اۆتوموبيليستىڭ» ساپىندا ونەر كورسەتتىم. سانكت-پەتەربۋرگتە داڭقى الىسقا جايىلعان ۆياچەسلاۆ پلا­تونوۆتىڭ قول استىندا جات­تىق­تىم.

– كەشىرىڭىز، ءسوزىڭىزدى بو­­لە­­يىن، ءسىز ايتىپ تۇرعان جاپونيا­نىڭ شوق جۇلدىزى ياسۋتاكا ما­تسۋدايرامەن بىرگە حح عا­سىردىڭ ەڭ ۇزدىك باپكەرى دەپ تانىلعان ايگىلى پلاتونوۆ پا؟

– ءيا، ءداپ ءوزى! جالپى، وسى ۇلا­عاتتى ۇستاز جايىندا ۇزاق اڭ­گىمەلەۋگە بولادى. 1977-1985 جىلدار ارالىعىندا ۆياچەسلاۆ پلاتونوۆ كسرو قۇراماسىنىڭ باس باپكەرى بولدى. تابانى كۇرەكتەي توعىز جىل ارالىعىندا ايتۋلى كوماندا ءوزى قاتىسقان جارىستاردىڭ بارلىعىندا باس جۇلدەنى ولجا­لاعان ەكەن. اتاپ ايتساق، وليمپيا ويىندارى مەن «دوستىق» دودا­سىندا، الەم چەمپيو­ناتىندا (ەكى رەت)، الەم كۋبوگىندا ء(ۇش رەت)، ەۋروپا بىرىنشىلىگىندە (التى رەت) جانە باسقا دا كوپتەگەن حالىق­ارالىق تۋرنيرلەردە توپ جاردى. پلاتونوۆتىڭ تۇسىندا ايتۋلى كوماندا بىردە-ءبىر رەت جەڭىلگەن ەمەس. بۇل – عاجاپ قوي!

مەن سانكت-پەتەربۋرگكە كەل­گەندە كە­زىندە الماتىنىڭ «ازا­ماتىن» جات­تىقتىرعان ەۆگە­ني سيۆكوۆ ۆياچەسلاۆ پلاتو­نوۆتىڭ كومەكشىسى بولىپ ەڭ­بەك ەتتى. 1996/1997 جانە 1997/1998 جىلدارعى ماۋسىمدا «اۆتو­مو­بيليست» جۇلدەگە قول جەتكىزە الما­عانىمەن، ەكى رەتىندە دە ۇزدىك بەستىكتىڭ قاتارىنان كورىندى. جە­كە وزىمە كەلەتىن بولسام، قارسى جاقتىڭ ويىنشىلارى باعىت­تا­عان دوپتىڭ 96 پايىزىن كەرى قاي­تارىپ، كوماندانىڭ ىشكى رەكور­دىن جاڭارتتىم. پلاتونوۆ ونەرىمە ري­زا بولدى. ەكەۋمىز جاقسى ارالاسىپ، اعالى-ءىنىلى بولىپ سىيلاستىق. جاتتىعۋ زالىندا عانا ەمەس، بوس ۋاقىتىمىزدا دا ءجيى سىرلاساتىنبىز. عۇلاما باپكەردەن مەن كوپ نارسە ۇيرەندىم. بىراق ول كەزدە جاسىم 30-دان اسقان ەدى. تا­ماشا بابىمدا بولعانىمەن، جۇلدىزدى شاعىمنىڭ ارتتا قال­عانى انىق قوي. ونى ءوزىم دە سەزەتىنمىن. بىردە اڭگىمە بارىسىندا: «ۆياچەسلاۆ الەكسەەۆيچ، وسىدان 10 جىل بۇرىن مەنى نەگە ءوز كومانداڭىزعا شاقىرمادىڭىز؟ سىزدەي باپكەردىڭ قول استىندا جالىنداپ تۇرعان شاعىمدا جات­­تىققانىمدا باعىندىرعان بە­لەستەرىم بۇگىنگىدەن الدە­قايدا بيىك بولار ەدى عوي...»، دەپ سۇ­رادىم. ول كىسى: «قازاقستاندىق ماماندار سەنى جىبەرمەيتىن شىعار دەپ ويلادىم»، دەپ اڭگىمەنى قىسقا عانا قايىردى.

– سودان قازاقستانعا قايتا ورال­دىڭىز ...

– ءيا، ەلگە قايتتىم. التى جىلدان اسا ۋاقىت جات جەردە ءجۇرۋ وتە قيىن. مەن العاش فرانتسياعا تابان تىرەگەندە كەرەمەتتەي اسەرگە بولەندىم. پاريج، مارسەل، بوردو، ليون سەكىلدى اسەم شاھارلاردا ءومىر بويى تۇرسام عوي دەپ ارماندادىم. سانكت-پەتەربۋرگ تە كەرەمەت قالا. ول جەردە دە جانعا جايلى نارسەلەردىڭ بارلىعى دا بار. بىراق ادام بالاسى ءبارىبىر ءوز وتانىن اڭسايدى ەكەن. تۋعان جەرگە دەگەن ساعىنىشتىڭ ءجونى مۇلدە بولەك. شەتەلدە جۇرگەن كەزدە مەن سونى انىق سەزىندىم.

– ەلگە ورالعاندا «ۇلكەن سپورتتان قول ءۇزدىم» دەپ جاريا­لاعان ەدىڭىز. الايدا ارادا ءبىراز ۋاقىت وتكەننەن سوڭ ويىن الا­ڭىنا قايتا ورالدىڭىز. ۆولەي­بولدى ساعىندىڭىز با، الدە باسقا گاپ بار ما؟

– ول ۇزاق اڭگىمە. كەزىندە مەن الماتى اۆتوموبيل جولدارى ينستيتۋتى مەن قازاقتىڭ سپورت جانە تۋريزم اكادەمياسىن ءتامامدادىم. قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى قازاقستان مەنەدجمەنت، ەكونوميكا جانە بولجاۋ ينستيتۋتىندا ءبىلىم الدىم. شەتەلدە ءجۇرىپ باپكەرلىك كاسىپتەگى بىلىكتىلىگىمدى ارتتىردىم. قولىمدا سونى راستايتىن ارنايى سەرتيفيكات تا بار. فرانتسيادا كوممەرتسيا ينستيتۋتىنىڭ ديپ­لومىن الدىم. سەنەسىز بە، سوعان قاراماستان ءوز ەلىمدە لايىقتى جۇمىس تابىلمادى. اۋەلى مەن ەل سپورتىنا ەڭبەك ءسىڭىرۋدى كوزدەدىم. ءوزىمنىڭ تالاي جىلدار بويى جيعان مول تاجىريبەمدى قازاقستان ۆولەيبولىن وركەندەتۋ جولىنا جۇمساسام دەگەن نيەتىم بولدى. شەتەلدە جۇرە بەرسەم، قوماقتى قارجى دا تاباتىن ەدىم. بىراق بۇل جالعاندا اقشادان دا قۇندى دۇنيە بار. ماسەلەن، وتان، وتباسى، ماحاببات... مەن ءۇشىن بۇلار بوس ۇعىم ەمەس.

– سوندا قالاي، كەزىندە الىپ ازيا­نىڭ تەڭدەسسىزى اتانىپ، فرانتسيا مەن رەسەي چەمپيوناتتارىندا ءوزىنىڭ مىق­تىلىعىن مويىنداتقان سىزدەي مايتالماندى ەشكىم كەرەك قىلماعانى ما؟

– سولاي بولىپ تۇر عوي. ەلگە ورالعان بەتتە سپورت مينيسترلىگى، ۇلتتىق وليم­پيادا كوميتەتى، رەس­پۋبليكالىق ۆولەيبول فەدەرا­تسياسىنىڭ بارلىعىن شارلاپ شىق­تىم. ولار ء«وزىمىز پالەنباي ۋاقىتتان كەيىن حابارلاسامىز» دەپ ارقادان قاعىپ، جىلى شىراي تانىتىپ شىعارىپ سالدى. بىراق سودان كەيىن ەشكىم بايلانىسقا شىقپادى. ۋاقىت زىمىراپ ءوتىپ جاتتى. ەر ازاماتقا ۇيدە ماسىل بولىپ جاتا بەرۋ جاراسپايدى عوي. كۇنكورىستىڭ قامىمەن باسقا كاسىپتىڭ ءبىرازىنىڭ باسىن شالدىم. جارنامالىق اگەنتتىكتە دە، كۇزەتشى بولىپ تا، فيتنەسس كلۋبتا دا ەڭبەك ەتتىم. دەسەك تە بۇل جاعداي مەنى قاناعاتتاندىرمادى. ونىڭ ۇستىنە تاپقان تابىسىم وتباسىمدى اسىراۋعا جەتىڭكىرەمەدى. ارادا ءبىراز ۋاقىت وتكەننەن كەيىن جاعدايىمدى بىلگەن فرانتسيا بىرىنشىلىگىندە ونەر كورسەتىپ جۇر­گەن دوسىم ۆيكتور كوزيك حابارلاسىپ، ۆولەيبولعا قايتا ورالۋ جونىندە ۇسىنىس ايتتى. ويلانا-تولعانا كەلە مەن ول ۇسىنىستى قابىل الدىم. ءسويتىپ 33 جاسىمدا ۇلكەن سپورتقا قايتا ورالىپ، «بوردونىڭ» جەيدەسىن كيدىم. ءبىر قىزىعى، ءتۇرلى جارىستاردا جاستارمەن يىق تىرەسۋگە تۋرا كەلدى. ويتكەنى كەزىندە فرانتسيادا مەنىمەن قاتار ويناعانداردىڭ بارلىعى دا ول كەزدەرى سپورتتان قول ۇزگەن. جەرگىلىكتى جاستاردىڭ ءبىرازى مەنى تانيدى ەكەن. «باحا، ءبىز ءسىزدى سىرتتاي جاقسى بىلەمىز. كەزىندە پۋك پەن پسج-نىڭ سا­پىندا جاسىنداي جارقىراپ جۇر­گەنىڭىزدە، ءبىز ءىزباسارلار توبىندا جاتتىعاتىن بوزبالالار ەدىك. سىرتىڭىزدان قاراپ سۇي­سىنەتىنبىز. سىزدەي ويىنشى بولۋ­دى ارماندايتىنبىز»، دەپ ەستە­رىنە الدى. ءسويتىپ تاعى ەكى جىل فرانتسيادا ونەر كورسەتتىم. سول ارالىقتا قا­زاقستان قۇراماسى ساپىندا الەم چەمپيوناتىنا قا­تىستىم.

– ويىنشى رەتىندەگى مانسا­بى­ڭىز اياقتالعاننان كەيىن قا­زاق­ستان­نىڭ ايەلدەر قۇراما­سىنىڭ تىزگىنىن ۇستا­عانىڭىز ءمالىم. باپكەرلىك كاسىپتە ءبىراز تابىسقا جەتكەنىڭىزبەن سول ورىندا كوپ تۇراقتامادىڭىز. نەگە؟

– باپكەرلىك مانسابىمدى مەن فران­تسيادا باستادىم. سول جاقتا ءبىراز تاجىريبە جيىپ، ەلگە ورال­عاننان كەيىن قازاقستان بىرىن­­شى­لىگىندە ونەر كورسەتەتىن «استانا قاناتىن» ەكى جىلداي جاتتىقتىردىم. سو­دان كەيىن ەلى­مىزدىڭ ايەلدەر قۇراماسىن­دا نەللي ششەرباكوۆانىڭ كومەكشىسى بول­دىم. ال 2010 جىلى ۇلتتىق كوماندانىڭ باس باپكەرى بولىپ تاعايىندالدىم. اسا جاۋاپتى قىزمەتكە كىرىسكەن بەتتە وزىمە جۇك­تەلگەن مىندەتتى ابىرويلى اتقارۋ ءۇشىن كوپ ەڭبەكتەندىم. ىز­دەندىم. جاتتىعۋ جۇيەسىنە جاڭا­شىلدىق ەنگىزدىم. ءتارتىپ پەن تالاپتى باس­تى نازاردا ۇستادىم. ناتيجەسى جامان بولعان جوق. سول جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا قى­تايدىڭ گۋانجوۋ قالاسىنا اتتانىپ، ازيا ويىندارىندا قولا مەدالدى جە­ڭىپ الدىق. وعان دەيىن دە، ودان كە­يىن دە قازاقستاننىڭ ۆولەيبولشى­لارى ازيادادا جە­ڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلگەن ەمەس. ەڭبەگىم لايىقتى باعالانۋى كەرەك ەدى. بىراق ءبارى كەرىسىنشە بولدى. ءتۇرلى سىلتاۋدى جەلەۋ ەتكەن رەسپۋبليكالىق فەدەراتسيانىڭ باسشىلارى كوپ ۇزاماي مەنى بۇل قىزمەتتەن الىپ تاستادى.

– وسى سالانىڭ مامانى رە­تىندە قازىرگى كەزدە قازاقستان ۆو­لەيبولىنىڭ دامۋىنا تاعى نە كەدەرگى دەپ ويلايسىز؟

– ونىڭ سەبەبى كوپ. بىرىنشى­دەن، با­لا­لار مەن جاسوسپىرىمدەر ۆولەيبولىن دامىتۋ جۇيەسىن دۇرىس جولعا قويۋ قاجەت. ونسىز بۇل سالانى وركەندەتە ال­مايمىز. قازىرگى كەزدە ەلىمىزدە ايتۋلى سپورت تۇرىنە بەيىمدەلگەن ءبىر عانا مامان­داندىرىلعان مەكتەپ بار. نۇر-سۇلتان­دا ورنالاسقان جالعىز مەكتەپتىڭ بارلىق جىرتىعىمىزدى جاماۋعا قاۋقارى جەتپەيتىنى انىق. ەكىنشىدەن، ءبىز وزگەلەرگە ەمەس، ءوز ورەندەرىمىزگە سەنىم ارتۋىمىز كەرەك. جاسىراتىنى جوق شەتتەن كەلگەن­دەردىڭ باسىم كوپشىلىگى ەشكىمگە كەرەك بولماي قالعان بە­سىنشى-التىنشى سورتتى ويىن­شىلار. ونداي لەگيونەرلەر ءبىزدىڭ ەلگە جانىن سالىپ ويناۋ ءۇشىن ەمەس، وڭاي جولمەن اقشا تابۋ ءۇشىن كەلۋدە. ءبىر انىعى، لەگيونەرلەر قازاقستان ۆولەي­­بولىن وركەندەتپەيدى. ۇشىنشىدەن، ەلىمىزدە جالىنداپ تۇرعان جاس­تار جوقتىڭ قاسى. سولاردىڭ اراسىندا سەلەكتسيالىق جۇمىستار جۇرگىزىپ، بۇل سپورتقا جەرگىلىكتى ورەندەردى كوپتەپ تارتۋ كەرەك. تورتىنشىدەن، باپكەرلىك مەكتەپ ءالسىز. ءبىز ءالى دە ءوز كادر­لارىمىزدى قادىرلەمەي ءجۇرمىز. ماسەلەن، كەزىندە «دوروجنيك» پەن «ازاماتتىڭ» ساپىندا جاسىنداي جارقىراعان سەرگەي ششۋكين، رافايل گيليازۋتدينوۆ، ۆالەري بەلەنكوۆ، الەكسەي يانشين سىندى شەبەر ويىنشىلاردى ەلەپ جاتقان ەشكىم جوق. سولاردىڭ مول تاجىريبەسىن نەگە ەل ۆولەي­بو­لىن وركەندەتۋ ءۇشىن پايدالانباسقا. بە­سىن­شىدەن، فەدەراتسيانىڭ تىزگىنىن ۇس­تا­عان ازاماتتاردىڭ بويىنان وسى سپورتتى دا­مىتسام دەگەن قۇل­شىنىس مۇلدە باي­قالمايدى.

وسىندايدا قازاقستان ۆولەيبولىن ورگە سۇيرەگەن وكتيابر جارىلقاپوۆ ەرىكسىز ەسكە تۇسەدى. وتكەن عاسىردىڭ الپىسىنشى جىل­دارى ەل ەكونوميكاسى ناشار، حالىقتىڭ تۇرمىسى تومەن بولعانى بەلگىلى عوي. سول قيىن-قىس­تاۋ كەزدىڭ وزىندە ول كىسى «كوز­سىز ەرلىك» دەپ باعالاۋعا تۇ­را­تىنداي ۇلكەن ءىس تىندىردى. جالعىز ءوزى الماتىداعى بارلىق ءبىلىم وردالارى مەن جۇمىس ورىندارىن ارالاپ، دارىندى جاستاردىڭ باسىن بىرىكتىردى. جوق جەردەن جاقسى كوماندا جاساقتاپ، «بۋرەۆەستنيكتىڭ» قاناتىن قاتايت­تى. اينالدىرعان بەس-التى جىلدا الماتىلىق ۇجىم الەمدەگى ەڭ بەدەلدى كوماندالاردىڭ قاتارىنا قوسىلدى. ولار وداقتا الدارىنا جان سالماي، قاتارىنان ەكى رەت ەۋروپا چەمپيوندارى كۋبوگىن ولجالادى. «بۋرەۆەستنيكتىڭ» ساپىنداعى سايىپقىراندار وليم­پيا ويىندارى، الەم جانە قۇر­لىق چەمپيوناتتارىندا جەڭىس تۇ­عىرىنا كوتەرىلدى. مىنە، سونىڭ بارلىعىنىڭ التىن باستاۋىندا وكتيابر ەسىمدى اسىل ازامات تۇردى. قازىرگى كەزدە بىزگە جارىلقاپوۆتاي ءور تۇلعا جەتىسپەي تۇر. بۇگىنگى تاڭ­دا وتاندىق ۆولەيبولدىڭ تىزگىنى وسىنداي جاناشىر جان، ىسكەر ازاماتتىڭ قولىندا بولعاندا، ال­دەقاشان كوسەگەمىز كوگەرەتىن ەدى.

– ۆولەيبول ونەرىندە قازاق جاستارى وتە از. وسى ماسەلە ءسىزدى قىنجىلتپاي ما؟

– از ەمەس، جوقتىڭ قاسى دەسە دە بولادى. توقسانىنشى جىلداردان بەرگى كەزەڭدى الساق، قازاقتىڭ ساناۋ­لى عانا جىگىتتەرى ۇلكەن دودالاردا كوڭىل كونشىتەرلىكتەي ونەر كورسەتە الدى. ولار – مارات اد­رىشەۆ، مارات يمانعاليەۆ، ناريمان سۇ­لەيمەنوۆ جانە ءنادىرحان قا­دىرحانوۆ. بارى وسى! بىراق بۇل ماسەلەگە باس اۋىرتىپ جاتقان ەش­كىم جوق. ال قازىرگى جاستار اراسىنان ماعان ايبات نەتاليننىڭ ونەرى ۇنايدى. وتە ەڭبەكقور ءارى تاباندى جىگىت.

– قازىرگى كەزدە رەسەيدە ەڭبەك ەتىپ ءجۇرسىز عوي...

– ءيا، وسىعان دەيىن ءبىراز ۋاقىت كا­لي­­نينگراد وبلىسىنداعى «لو­كومو­تيۆ» كلۋبىنىڭ قوسالقى قۇ­رامىن جات­تىقتىردىم. كۇنى كەشە ايەلدەر اراسىندا رەسەي سۋپەرليگاسىندا ونەر كورسەتىپ جۇرگەن «پروتون» كومانداسى باس جاتتىقتىرۋشىسىنىڭ كومەكشى­سى بولىپ تاعايىندالدىم.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

اڭگىمەلەسكەن

عالىم سۇلەيمەن،
«Egemen Qazaqstan»

سوڭعى جاڭالىقتار

ەگەمەندىكتەر ەلگە شىقتى

قازاقستان • بۇگىن، 11:19

ەلوردا ورتالىعىندا اۆتوكولىك ورتەندى

قازاقستان • 15 قاراشا، 2019

ءباسپاسوز ءرولى – باستى ماسەلە

ادەبيەت • 15 قاراشا، 2019

قازاقستانعا شەتەلدىك بانكتەر كەلەدى

ەكونوميكا • 15 قاراشا، 2019

قوستاناي فيلارمونياسىنا 75 جىل تولدى

رۋحانيات • 15 قاراشا، 2019

جاڭا ۇلگىدەگى كولىكتەر

قوعام • 15 قاراشا، 2019

ۇقساس جاڭالىقتار