– توقسانىنشى جىلدارى قازاقستان ۆولەيبولىنىڭ سەركەسىنە اينالعان باقىتجان بايتورەنىڭ وسى سپورت ءتۇرىن تاڭداۋىنا نە تۇرتكى بولدى؟
– ۇلكەن سپورتقا كەلۋىمە سەبەپكەر بولعان اتا-انام. انام – راحيما ستۋدەنتتىك شاعىندا ۆولەيبول ونەرىن جەتىك مەڭگەردى. الپىسىنشى جىلداردىڭ بەل ورتاسىندا ول قازاقستان قۇراماسىنا ۇمىتكەر دە بولدى. الايدا تۇرمىسقا شىققاننان كەيىن ۆولەيبولمەن قوش ايتىسۋىنا تۋرا كەلدى. اكەم – سەلمەك سپورت اتاۋلىنىڭ بارلىق ءتۇرىنىڭ شىنايى جانكۇيەرى ەدى. بالا كەزىمنەن مەنى الماتىدا ۇزدىكسىز ءوتىپ تۇراتىن جارىستاردان قالدىرماۋعا تىرىساتىن. فۋتبولدان «قايراتتىڭ», دوپتى جانە كوگالداعى حوككەيدەن «دينامونىڭ», باسكەتبولدان سكا-نىڭ, ۆولەيبولدان «دوروجنيكتىڭ» ويىندارىن ۇزبەي كورەتىنبىز. وسى جايتتىڭ بارلىعى مەنىڭ سپورتقا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىمدى وياتتى.
بىردە تۋعان اپكەم گۇلجان ءوزى جاتتىعىپ جۇرگەن ۆولەيبول ۇيىرمەسىنە مەنى بىرگە ەرتىپ اپاردى. بەسىنشى سىنىپتا وقيتىن ويىن بالاسىنا بۇل ونەر بىردەن ۇنادى. سودان جان-تانىممەن جاتتىعا باستادىم. تانىمال باپكەر ەربول مولداجانوۆتان ءتالىم-تاربيە الدىم. ارادا ءۇش جىل وتكەننەن سوڭ ەلىمىزدىڭ ەڭ بەلدى كلۋبى – «دوروجنيكتىڭ» قوسالقى قۇرامىنا قابىلداندىم. 1985 جىلى 17 جاسقا تولعان شاعىمدا قازاقستان قۇراماسىنىڭ جەيدەسىن كيدىم. وسى قوس كوماندا ساپىندا ءجۇرىپ, ەلەۋلى تابىستارعا قول جەتكىزدىك. اتاپ ايتساق, 1991 جىلى بەلگورودتا وتكەن كسرو كۋبوگىندا باس جۇلدەنى ولجالاپ, كيەۆتە ۇيىمداستىرىلعان كسرو حالىقتارى سپارتاكياداسىندا قولا مەدالدى موينىمىزعا ىلدىك. كوپ ۇزاماي نەگىزىن الماتىلىق كوماندانىڭ ويىنشىلارى قۇراعان تمد قۇراماسى شەففيلدە الاۋى تۇتانعان دۇنيەجۇزىلىك ۋنيۆەرسيادادا ءۇشىنشى ورىنعا تابان تىرەدى. شامامەن سول تۇستا «دوروجنيك» ءوز اتاۋىن «ازامات» دەپ وزگەرتتى.
– «ازاماتتىڭ» عۇمىرى تىم كەلتە بولعانى بەلگىلى. دەسەك تە ايتۋلى ۇجىم قىسقا عانا مەرزىم ارالىعىندا حالىقارالىق ارەنادا اتوي سالىپ, بيىك بەلەستەردى باعىندىردى عوي...
– تاۋەلسىزدىك العان العاشقى كەزدەرى سپورت سالاسىنا بولىنەتىن قاراجات ماردىمسىز بولدى. جارىسقا شىعۋ قيامەت-قايىم ەدى. وقۋ-جاتتىعۋ جيىنى دەگەندى مۇلدە ۇمىتتىق. ەڭبەكاقىمىزدى ايلاپ المايمىز. ايتەۋىر بارشا جىگىتتەر بىرىگىپ, تىعىرىقتان شىعۋدىڭ جولىن قاراستىردىق. ءبىزدىڭ باپكەرىمىزدىڭ جاقىن ءبىر تۋىسىنىڭ تاۋىق ەتىن ساتاتىن شاعىن دۇكەنى بولدى. ءبىز سونى جاعالادىق. ساۋدادان تۇسكەن قاراجاتقا سپورتتىق فورما ساتىپ الىپ, جارىسقا شىعاتىنبىز. مىنە, وسىنداي قيىندىققا قاراماستان قازاقستاندىق ۆولەيبولشىلار حالىقارالىق دودالاردا جاقسى ونەر كورسەتتى. 1992 جىلعى تمد چەمپيوناتىندا دونەتسكىنىڭ «شاحتەرى», ريگانىڭ «راديوتەحنيكاسى» جانە الماتىنىڭ «ازاماتى» الدىڭعى لەكتەن كورىندى. ءبىزدىڭ دە باس جۇلدەنى ولجالاساق دەگەن ءۇمىتىمىز زور ەدى. الايدا ناعىز شيەلەنىسكەن تۇستا بۇل باسەكە توقتاتىلدى. ماسكەۋدەن «جارىس وتپەيدى, تاراڭدار» دەگەن نۇسقاۋ كەلدى. سودان بۇرىنعى باۋىرلاس رەسپۋبليكالاردىڭ بارلىعى ءوز بىرىنشىلىكتەرىن جەكە-جەكە وتكىزە باستادى.
ءبىر قۋانتارلىعى, ءبىز كوشتەن قالعان جوقپىز. 1993 جىلدىڭ كوكتەمىندە جاپونيانىڭ حيروسيما قالاسىندا وتكەن ازيانىڭ كلۋبتىق چەمپيوناتىندا «ازامات» الدىنا جان سالماي, باس جۇلدەنى ولجالادى. بۇل – ناعىز سەنساتسيا! جارتىلاي فينال مەن فينالدا وسىعان دەيىن سارى قۇرلىقتا قارسىلاس شاق كەلتىرمەي جۇرگەن وڭتۇستىك كورەيا مەن جاپونيانى سۇرىندىردىك. ول كەزدەرى قازاقستاندى ەشكىم بىلمەيتىن. بىلگەن جاعدايدىڭ وزىندە الپاۋىت ەلدەر ءبىزدى مەنسىنبەي, مۇرىندارىن شۇيىرە قارايتىن. ال ءبىز ەشنارسەگە مويىماي, ءوزىمىزدىڭ مىقتىلىعىمىزدى مويىنداتتىق. حيروسيماداعى ءزاۋلىم سپورت كەشەنىنە جينالعان جانكۇيەرلەردىڭ «قازاقستان! ازامات!» دەپ ورىندارىنان تىك تۇرىپ, ۇزاق ۋاقىت بويى قۇلشىنا قول سوققانى كۇنى كەشەگىدەي كوز الدىمدا. سول جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا قازاقستان قۇراماسى تايلاندتا وتكەن ازيا چەمپيوناتىنا اتتاندى. ول جەردە دە جانىمىزدى سالىپ ايقاستىق. بارلىق قارسىلاستارىمىزدى سىپىرا ۇتىپ, تەك فينالدا كورەيلەرگە عانا جول بەردىك. وسىلايشا, كۇمىس مەدالدى كەۋدەمىزدە جارقىراتتىق.
– 1993 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءسىز ازيانىڭ ەڭ ۇزدىك ۆولەيبولشىسى دەپ تانىلدىڭىز. سول جەتىستىگىڭىز جايىندا ءتىس جارمادىڭىز عوي؟
– جوعارىدا اتالعان جارىستىڭ ەكەۋىندە دە مەن ۇزدىك التى ويىنشىنىڭ ساناتىنا قوسىلدىم. ياعني, سيمۆوليكالىق قۇراماعا ەندىم. سونىمەن قاتار حيروسيمادا ەڭ قۇندى ويىنشى بولىپ تانىلدىم. سول جىلعى ماۋسىم ءوز مارەسىنە جەتكەن تۇستا ازيانىڭ ەڭ ۇزدىك ۆولەيبولشىسى اتاندىم. ءيا, قانداي دا ماراپات ادامدى قۋانتاتىنى, شاتتاندىراتىنى, شابىتتاندىراتىنى راس قوي. دەسەك تە ۆولەيبولدىڭ ۇجىمدىق ويىن ەكەنىن دە ەستەن شىعارماعان ءجون. تىپتەن ەڭ كەرەمەت دەگەن ويىنشىنىڭ ءوزى جالعىز كوماندانى ورگە سۇيرەي المايدى. كوز ارباعان بيىكتەرگە جەتۋ ءۇشىن جانىڭداعى كوماندالىق ارىپتەستەرىڭ مىقتى بولۋى كەرەك. باعىت-باعدار بەرەتىن باپكەرلەردىڭ دە بىلىكتىلىگىنە كوپ نارسە بايلانىستى. بۇل رەتتە مەنىڭ جولىم بولدى. ءبىزدىڭ كوماندانى ءوز ءىسىنىڭ بىلگىرى ەۆگەني سيۆكوۆ باپتادى. الاڭدا فرانتس تساحارياس, الەكسەي يانشين, سەرگەي ششۋكين, ۆياچەسلاۆ كرەسكين, الەكساندر گورباتكوۆ, رافايل گيليازۋتدينوۆ سىندى ساقا ويىنشىلارمەن يىق تىرەسە ونەر كورسەتتىم. ولاردىڭ بارلىعى دا وسى سپورتقا جان-تانىمەن بەرىلگەن ناعىز كاسىپقويلار. مەنىڭ جانىمنان ءدال وسىنداي مايتالماندار تابىلماعاندا سارى قۇرلىقتىڭ ەڭ ۇزدىك ويىنشىسى اتانۋىم نەعايبىل ەدى...
– تۇتاس ءبىر قۇرلىقتىڭ تەڭدەسسىزى اتانعان ويىنشىعا مۇيىزدەرى قاراعايداي كوماندالاردىڭ «قۇدا تۇسەتىنى» انىق قوي. ال ءسىز فرانتسياعا اتتانۋدى قۇپ كورگەن ەكەنسىز. ونىڭ دا وزىندىك سەبەبى بار شىعار؟
– ازيانىڭ كلۋبتىق چەمپيوناتىنان كەيىن ءپاريجدىڭ پۋك كلۋبىنىڭ وكىلدەرى فرانتس تساحارياس ەكەۋمىزبەن بايلانىسقا شىعىپ, كەلىسىمشارت جاساسايىق دەپ قولقا سالدى. ءبىز ولاردىڭ بۇل ۇسىنىسىن قابىل الدىق. جاسىراتىنى جوق, پاريجگە تابان تىرەگەنىمىزدە جەرگىلىكتى جانكۇيەرلەر ءبىزدى اسا جاقتىرا قويمادى. سەبەبى ول كەزدەرى ءبىر كوماندانىڭ ساپىندا ەكى-اق لەگيونەردىڭ ويناۋىنا رۇقسات بەرىلەتىن. ال جاڭادان كەلگەن قوس ويىنشى كوپشىلىك جىعا تانىمايتىن, تىپتەن بۇرىن-سوڭدى اتاۋىن دا ەستىمەگەن ەلدەن كەلىپ وتىر. ءدال سول تۇستا «قازاقستان دەگەن قانداي مەملەكەت؟», «ولار ءوزى ۆولەيبولدىڭ نە ەكەنىن بىلە مە؟», «الىستان اربالاماي-اق, ىرگەمىزدەگى دامىعان مەملەكەتتەردىڭ بىرىنەن ويىنشىلاردى الدىرعانىمىز ءجون ەدى عوي» دەگەن سىڭايدا ءتۇرلى اڭگىمە ءوربىدى. ال ءبىز بولساق, مىقتىلىعىمىزدى دالەلدەۋ ءۇشىن كوپ تەر توكتىك. «ايقاس الاڭىندا» بارىمىزدى سالدىق. وسىلايشا, شاما-شارقىمىز جەتكەنشە اۋتسايدەر ساناتىنداعى كوماندانى ورگە سۇيرەۋگە تالپىندىق. ناتيجەسى ءبىز كۇتكەننەن دە كەرەمەت بولدى. فرانتسيا چەمپيوناتىنا سول جىلى عانا قوسىلعان ۇجىم قولا مەدالدى ەنشىلەپ, ەل كۋبوگىندا ەكىنشى ورىندى يەلەندى. ال مەن سول جارىستىڭ «ەڭ ۇزدىك قابىلداۋشىسى» دەگەن اتاققا يە بولدىم. ماۋسىم اياقتالعان بەتتە جەرگىلىكتى كورەرمەندەردىڭ قۋانعانىن كورسەڭىزدەر. ماقتانعانىم ەمەس, باستاپقى كەزدەرى بىزگە سەنىمسىزدىك ءبىلدىرىپ, سىرتىمىزدان سويلەگەن ادامداردىڭ وزدەرى الدىمىزعا كەلىپ, تاعى بىرەر ماۋسىم پۋك-تىڭ ساپىندا قالۋىمىزدى قيىلا سۇرادى.
– سودان كەيىنگى ءۇش ماۋسىمدى رەسەيدە وتكىزگەن ەكەنسىز. ابدەن بوي ۇيرەنىپ قالعان جانعا جايلى فرانتسيادان كەتۋىڭىزگە نە سەبەپ بولدى؟
– ءبىر جەردە تۇراقتاپ قالا بەرمەي, وزگە چەمپيوناتتاردا دا باق سىناپ كورگىم كەلدى. ونىڭ ۇستىنە, رەسەي ۆولەيبولىنىڭ دەڭگەيى وتە جوعارى عوي. ءوزىمنىڭ شىنايى الەۋەتىمدى سەزىنۋ ءۇشىن باسەكەلەستىك بەلەڭ الىپ تۇرعان بىرىنشىلىكتەردە ونەر كورسەتۋگە بەل بۋدىم. ءسويتىپ, 1995 جىلى نيجنەۆارتوۆسكىنىڭ «ساموتلورىمەن» كەلىسىمشارتقا وتىردىم. سول ماۋسىمدا رەسەي چەمپيوناتىنىڭ قولا مەدالىن جەڭىپ الدىق. 1996 جىلى نەۆا جاعالاۋىنا اتتانىپ, جەرگىلىكتى ء«اۆتوموبيليستىڭ» ساپىندا ونەر كورسەتتىم. سانكت-پەتەربۋرگتە داڭقى الىسقا جايىلعان ۆياچەسلاۆ پلاتونوۆتىڭ قول استىندا جاتتىقتىم.
– كەشىرىڭىز, ءسوزىڭىزدى بولەيىن, ءسىز ايتىپ تۇرعان جاپونيانىڭ شوق جۇلدىزى ياسۋتاكا ماتسۋدايرامەن بىرگە حح عاسىردىڭ ەڭ ۇزدىك باپكەرى دەپ تانىلعان ايگىلى پلاتونوۆ پا؟
– ءيا, ءداپ ءوزى! جالپى, وسى ۇلاعاتتى ۇستاز جايىندا ۇزاق اڭگىمەلەۋگە بولادى. 1977-1985 جىلدار ارالىعىندا ۆياچەسلاۆ پلاتونوۆ كسرو قۇراماسىنىڭ باس باپكەرى بولدى. تابانى كۇرەكتەي توعىز جىل ارالىعىندا ايتۋلى كوماندا ءوزى قاتىسقان جارىستاردىڭ بارلىعىندا باس جۇلدەنى ولجالاعان ەكەن. اتاپ ايتساق, وليمپيا ويىندارى مەن «دوستىق» دوداسىندا, الەم چەمپيوناتىندا (ەكى رەت), الەم كۋبوگىندا ء(ۇش رەت), ەۋروپا بىرىنشىلىگىندە (التى رەت) جانە باسقا دا كوپتەگەن حالىقارالىق تۋرنيرلەردە توپ جاردى. پلاتونوۆتىڭ تۇسىندا ايتۋلى كوماندا بىردە-ءبىر رەت جەڭىلگەن ەمەس. بۇل – عاجاپ قوي!
مەن سانكت-پەتەربۋرگكە كەلگەندە كەزىندە الماتىنىڭ «ازاماتىن» جاتتىقتىرعان ەۆگەني سيۆكوۆ ۆياچەسلاۆ پلاتونوۆتىڭ كومەكشىسى بولىپ ەڭبەك ەتتى. 1996/1997 جانە 1997/1998 جىلدارعى ماۋسىمدا «اۆتوموبيليست» جۇلدەگە قول جەتكىزە الماعانىمەن, ەكى رەتىندە دە ۇزدىك بەستىكتىڭ قاتارىنان كورىندى. جەكە وزىمە كەلەتىن بولسام, قارسى جاقتىڭ ويىنشىلارى باعىتتاعان دوپتىڭ 96 پايىزىن كەرى قايتارىپ, كوماندانىڭ ىشكى رەكوردىن جاڭارتتىم. پلاتونوۆ ونەرىمە ريزا بولدى. ەكەۋمىز جاقسى ارالاسىپ, اعالى-ءىنىلى بولىپ سىيلاستىق. جاتتىعۋ زالىندا عانا ەمەس, بوس ۋاقىتىمىزدا دا ءجيى سىرلاساتىنبىز. عۇلاما باپكەردەن مەن كوپ نارسە ۇيرەندىم. بىراق ول كەزدە جاسىم 30-دان اسقان ەدى. تاماشا بابىمدا بولعانىمەن, جۇلدىزدى شاعىمنىڭ ارتتا قالعانى انىق قوي. ونى ءوزىم دە سەزەتىنمىن. بىردە اڭگىمە بارىسىندا: «ۆياچەسلاۆ الەكسەەۆيچ, وسىدان 10 جىل بۇرىن مەنى نەگە ءوز كومانداڭىزعا شاقىرمادىڭىز؟ سىزدەي باپكەردىڭ قول استىندا جالىنداپ تۇرعان شاعىمدا جاتتىققانىمدا باعىندىرعان بەلەستەرىم بۇگىنگىدەن الدەقايدا بيىك بولار ەدى عوي...», دەپ سۇرادىم. ول كىسى: «قازاقستاندىق ماماندار سەنى جىبەرمەيتىن شىعار دەپ ويلادىم», دەپ اڭگىمەنى قىسقا عانا قايىردى.
– سودان قازاقستانعا قايتا ورالدىڭىز ...
– ءيا, ەلگە قايتتىم. التى جىلدان اسا ۋاقىت جات جەردە ءجۇرۋ وتە قيىن. مەن العاش فرانتسياعا تابان تىرەگەندە كەرەمەتتەي اسەرگە بولەندىم. پاريج, مارسەل, بوردو, ليون سەكىلدى اسەم شاھارلاردا ءومىر بويى تۇرسام عوي دەپ ارماندادىم. سانكت-پەتەربۋرگ تە كەرەمەت قالا. ول جەردە دە جانعا جايلى نارسەلەردىڭ بارلىعى دا بار. بىراق ادام بالاسى ءبارىبىر ءوز وتانىن اڭسايدى ەكەن. تۋعان جەرگە دەگەن ساعىنىشتىڭ ءجونى مۇلدە بولەك. شەتەلدە جۇرگەن كەزدە مەن سونى انىق سەزىندىم.
– ەلگە ورالعاندا «ۇلكەن سپورتتان قول ءۇزدىم» دەپ جاريالاعان ەدىڭىز. الايدا ارادا ءبىراز ۋاقىت وتكەننەن سوڭ ويىن الاڭىنا قايتا ورالدىڭىز. ۆولەيبولدى ساعىندىڭىز با, الدە باسقا گاپ بار ما؟
– ول ۇزاق اڭگىمە. كەزىندە مەن الماتى اۆتوموبيل جولدارى ينستيتۋتى مەن قازاقتىڭ سپورت جانە تۋريزم اكادەمياسىن ءتامامدادىم. قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى قازاقستان مەنەدجمەنت, ەكونوميكا جانە بولجاۋ ينستيتۋتىندا ءبىلىم الدىم. شەتەلدە ءجۇرىپ باپكەرلىك كاسىپتەگى بىلىكتىلىگىمدى ارتتىردىم. قولىمدا سونى راستايتىن ارنايى سەرتيفيكات تا بار. فرانتسيادا كوممەرتسيا ينستيتۋتىنىڭ ديپلومىن الدىم. سەنەسىز بە, سوعان قاراماستان ءوز ەلىمدە لايىقتى جۇمىس تابىلمادى. اۋەلى مەن ەل سپورتىنا ەڭبەك ءسىڭىرۋدى كوزدەدىم. ءوزىمنىڭ تالاي جىلدار بويى جيعان مول تاجىريبەمدى قازاقستان ۆولەيبولىن وركەندەتۋ جولىنا جۇمساسام دەگەن نيەتىم بولدى. شەتەلدە جۇرە بەرسەم, قوماقتى قارجى دا تاباتىن ەدىم. بىراق بۇل جالعاندا اقشادان دا قۇندى دۇنيە بار. ماسەلەن, وتان, وتباسى, ماحاببات... مەن ءۇشىن بۇلار بوس ۇعىم ەمەس.
– سوندا قالاي, كەزىندە الىپ ازيانىڭ تەڭدەسسىزى اتانىپ, فرانتسيا مەن رەسەي چەمپيوناتتارىندا ءوزىنىڭ مىقتىلىعىن مويىنداتقان سىزدەي مايتالماندى ەشكىم كەرەك قىلماعانى ما؟
– سولاي بولىپ تۇر عوي. ەلگە ورالعان بەتتە سپورت مينيسترلىگى, ۇلتتىق وليمپيادا كوميتەتى, رەسپۋبليكالىق ۆولەيبول فەدەراتسياسىنىڭ بارلىعىن شارلاپ شىقتىم. ولار ء«وزىمىز پالەنباي ۋاقىتتان كەيىن حابارلاسامىز» دەپ ارقادان قاعىپ, جىلى شىراي تانىتىپ شىعارىپ سالدى. بىراق سودان كەيىن ەشكىم بايلانىسقا شىقپادى. ۋاقىت زىمىراپ ءوتىپ جاتتى. ەر ازاماتقا ۇيدە ماسىل بولىپ جاتا بەرۋ جاراسپايدى عوي. كۇنكورىستىڭ قامىمەن باسقا كاسىپتىڭ ءبىرازىنىڭ باسىن شالدىم. جارنامالىق اگەنتتىكتە دە, كۇزەتشى بولىپ تا, فيتنەسس كلۋبتا دا ەڭبەك ەتتىم. دەسەك تە بۇل جاعداي مەنى قاناعاتتاندىرمادى. ونىڭ ۇستىنە تاپقان تابىسىم وتباسىمدى اسىراۋعا جەتىڭكىرەمەدى. ارادا ءبىراز ۋاقىت وتكەننەن كەيىن جاعدايىمدى بىلگەن فرانتسيا بىرىنشىلىگىندە ونەر كورسەتىپ جۇرگەن دوسىم ۆيكتور كوزيك حابارلاسىپ, ۆولەيبولعا قايتا ورالۋ جونىندە ۇسىنىس ايتتى. ويلانا-تولعانا كەلە مەن ول ۇسىنىستى قابىل الدىم. ءسويتىپ 33 جاسىمدا ۇلكەن سپورتقا قايتا ورالىپ, «بوردونىڭ» جەيدەسىن كيدىم. ءبىر قىزىعى, ءتۇرلى جارىستاردا جاستارمەن يىق تىرەسۋگە تۋرا كەلدى. ويتكەنى كەزىندە فرانتسيادا مەنىمەن قاتار ويناعانداردىڭ بارلىعى دا ول كەزدەرى سپورتتان قول ۇزگەن. جەرگىلىكتى جاستاردىڭ ءبىرازى مەنى تانيدى ەكەن. «باحا, ءبىز ءسىزدى سىرتتاي جاقسى بىلەمىز. كەزىندە پۋك پەن پسج-نىڭ ساپىندا جاسىنداي جارقىراپ جۇرگەنىڭىزدە, ءبىز ءىزباسارلار توبىندا جاتتىعاتىن بوزبالالار ەدىك. سىرتىڭىزدان قاراپ سۇيسىنەتىنبىز. سىزدەي ويىنشى بولۋدى ارماندايتىنبىز», دەپ ەستەرىنە الدى. ءسويتىپ تاعى ەكى جىل فرانتسيادا ونەر كورسەتتىم. سول ارالىقتا قازاقستان قۇراماسى ساپىندا الەم چەمپيوناتىنا قاتىستىم.
– ويىنشى رەتىندەگى مانسابىڭىز اياقتالعاننان كەيىن قازاقستاننىڭ ايەلدەر قۇراماسىنىڭ تىزگىنىن ۇستاعانىڭىز ءمالىم. باپكەرلىك كاسىپتە ءبىراز تابىسقا جەتكەنىڭىزبەن سول ورىندا كوپ تۇراقتامادىڭىز. نەگە؟
– باپكەرلىك مانسابىمدى مەن فرانتسيادا باستادىم. سول جاقتا ءبىراز تاجىريبە جيىپ, ەلگە ورالعاننان كەيىن قازاقستان بىرىنشىلىگىندە ونەر كورسەتەتىن «استانا قاناتىن» ەكى جىلداي جاتتىقتىردىم. سودان كەيىن ەلىمىزدىڭ ايەلدەر قۇراماسىندا نەللي ششەرباكوۆانىڭ كومەكشىسى بولدىم. ال 2010 جىلى ۇلتتىق كوماندانىڭ باس باپكەرى بولىپ تاعايىندالدىم. اسا جاۋاپتى قىزمەتكە كىرىسكەن بەتتە وزىمە جۇكتەلگەن مىندەتتى ابىرويلى اتقارۋ ءۇشىن كوپ ەڭبەكتەندىم. ىزدەندىم. جاتتىعۋ جۇيەسىنە جاڭاشىلدىق ەنگىزدىم. ءتارتىپ پەن تالاپتى باستى نازاردا ۇستادىم. ناتيجەسى جامان بولعان جوق. سول جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا قىتايدىڭ گۋانجوۋ قالاسىنا اتتانىپ, ازيا ويىندارىندا قولا مەدالدى جەڭىپ الدىق. وعان دەيىن دە, ودان كەيىن دە قازاقستاننىڭ ۆولەيبولشىلارى ازيادادا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلگەن ەمەس. ەڭبەگىم لايىقتى باعالانۋى كەرەك ەدى. بىراق ءبارى كەرىسىنشە بولدى. ءتۇرلى سىلتاۋدى جەلەۋ ەتكەن رەسپۋبليكالىق فەدەراتسيانىڭ باسشىلارى كوپ ۇزاماي مەنى بۇل قىزمەتتەن الىپ تاستادى.
– وسى سالانىڭ مامانى رەتىندە قازىرگى كەزدە قازاقستان ۆولەيبولىنىڭ دامۋىنا تاعى نە كەدەرگى دەپ ويلايسىز؟
– ونىڭ سەبەبى كوپ. بىرىنشىدەن, بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر ۆولەيبولىن دامىتۋ جۇيەسىن دۇرىس جولعا قويۋ قاجەت. ونسىز بۇل سالانى وركەندەتە المايمىز. قازىرگى كەزدە ەلىمىزدە ايتۋلى سپورت تۇرىنە بەيىمدەلگەن ءبىر عانا مامانداندىرىلعان مەكتەپ بار. نۇر-سۇلتاندا ورنالاسقان جالعىز مەكتەپتىڭ بارلىق جىرتىعىمىزدى جاماۋعا قاۋقارى جەتپەيتىنى انىق. ەكىنشىدەن, ءبىز وزگەلەرگە ەمەس, ءوز ورەندەرىمىزگە سەنىم ارتۋىمىز كەرەك. جاسىراتىنى جوق شەتتەن كەلگەندەردىڭ باسىم كوپشىلىگى ەشكىمگە كەرەك بولماي قالعان بەسىنشى-التىنشى سورتتى ويىنشىلار. ونداي لەگيونەرلەر ءبىزدىڭ ەلگە جانىن سالىپ ويناۋ ءۇشىن ەمەس, وڭاي جولمەن اقشا تابۋ ءۇشىن كەلۋدە. ءبىر انىعى, لەگيونەرلەر قازاقستان ۆولەيبولىن وركەندەتپەيدى. ۇشىنشىدەن, ەلىمىزدە جالىنداپ تۇرعان جاستار جوقتىڭ قاسى. سولاردىڭ اراسىندا سەلەكتسيالىق جۇمىستار جۇرگىزىپ, بۇل سپورتقا جەرگىلىكتى ورەندەردى كوپتەپ تارتۋ كەرەك. تورتىنشىدەن, باپكەرلىك مەكتەپ ءالسىز. ءبىز ءالى دە ءوز كادرلارىمىزدى قادىرلەمەي ءجۇرمىز. ماسەلەن, كەزىندە «دوروجنيك» پەن «ازاماتتىڭ» ساپىندا جاسىنداي جارقىراعان سەرگەي ششۋكين, رافايل گيليازۋتدينوۆ, ۆالەري بەلەنكوۆ, الەكسەي يانشين سىندى شەبەر ويىنشىلاردى ەلەپ جاتقان ەشكىم جوق. سولاردىڭ مول تاجىريبەسىن نەگە ەل ۆولەيبولىن وركەندەتۋ ءۇشىن پايدالانباسقا. بەسىنشىدەن, فەدەراتسيانىڭ تىزگىنىن ۇستاعان ازاماتتاردىڭ بويىنان وسى سپورتتى دامىتسام دەگەن قۇلشىنىس مۇلدە بايقالمايدى.
وسىندايدا قازاقستان ۆولەيبولىن ورگە سۇيرەگەن وكتيابر جارىلقاپوۆ ەرىكسىز ەسكە تۇسەدى. وتكەن عاسىردىڭ الپىسىنشى جىلدارى ەل ەكونوميكاسى ناشار, حالىقتىڭ تۇرمىسى تومەن بولعانى بەلگىلى عوي. سول قيىن-قىستاۋ كەزدىڭ وزىندە ول كىسى «كوزسىز ەرلىك» دەپ باعالاۋعا تۇراتىنداي ۇلكەن ءىس تىندىردى. جالعىز ءوزى الماتىداعى بارلىق ءبىلىم وردالارى مەن جۇمىس ورىندارىن ارالاپ, دارىندى جاستاردىڭ باسىن بىرىكتىردى. جوق جەردەن جاقسى كوماندا جاساقتاپ, «بۋرەۆەستنيكتىڭ» قاناتىن قاتايتتى. اينالدىرعان بەس-التى جىلدا الماتىلىق ۇجىم الەمدەگى ەڭ بەدەلدى كوماندالاردىڭ قاتارىنا قوسىلدى. ولار وداقتا الدارىنا جان سالماي, قاتارىنان ەكى رەت ەۋروپا چەمپيوندارى كۋبوگىن ولجالادى. «بۋرەۆەستنيكتىڭ» ساپىنداعى سايىپقىراندار وليمپيا ويىندارى, الەم جانە قۇرلىق چەمپيوناتتارىندا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. مىنە, سونىڭ بارلىعىنىڭ التىن باستاۋىندا وكتيابر ەسىمدى اسىل ازامات تۇردى. قازىرگى كەزدە بىزگە جارىلقاپوۆتاي ءور تۇلعا جەتىسپەي تۇر. بۇگىنگى تاڭدا وتاندىق ۆولەيبولدىڭ تىزگىنى وسىنداي جاناشىر جان, ىسكەر ازاماتتىڭ قولىندا بولعاندا, الدەقاشان كوسەگەمىز كوگەرەتىن ەدى.
– ۆولەيبول ونەرىندە قازاق جاستارى وتە از. وسى ماسەلە ءسىزدى قىنجىلتپاي ما؟
– از ەمەس, جوقتىڭ قاسى دەسە دە بولادى. توقسانىنشى جىلداردان بەرگى كەزەڭدى الساق, قازاقتىڭ ساناۋلى عانا جىگىتتەرى ۇلكەن دودالاردا كوڭىل كونشىتەرلىكتەي ونەر كورسەتە الدى. ولار – مارات ادرىشەۆ, مارات يمانعاليەۆ, ناريمان سۇلەيمەنوۆ جانە ءنادىرحان قادىرحانوۆ. بارى وسى! بىراق بۇل ماسەلەگە باس اۋىرتىپ جاتقان ەشكىم جوق. ال قازىرگى جاستار اراسىنان ماعان ايبات نەتاليننىڭ ونەرى ۇنايدى. وتە ەڭبەكقور ءارى تاباندى جىگىت.
– قازىرگى كەزدە رەسەيدە ەڭبەك ەتىپ ءجۇرسىز عوي...
– ءيا, وسىعان دەيىن ءبىراز ۋاقىت كالينينگراد وبلىسىنداعى «لوكوموتيۆ» كلۋبىنىڭ قوسالقى قۇرامىن جاتتىقتىردىم. كۇنى كەشە ايەلدەر اراسىندا رەسەي سۋپەرليگاسىندا ونەر كورسەتىپ جۇرگەن «پروتون» كومانداسى باس جاتتىقتىرۋشىسىنىڭ كومەكشىسى بولىپ تاعايىندالدىم.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
عالىم سۇلەيمەن,
«Egemen Qazaqstan»
