قازاقستان • 02 قىركۇيەك، 2019

جاڭارتىلعان ءبىلىم مازمۇنى ساپاعا ىقپال ەتە الا ما؟

318 رەتكورسەتىلدى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن تامىز كەڭەسىندە 2021 جىلى ەلىمىزدەگى مەكتەپتەردى جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىنا كوشىرۋ تولىق ءتامامدالاتىنى ايتىلدى. ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ اتالعان جيىنداعى بايانداماسىندا بيىل 4، 9، 10-سىنىپتاردىڭ وسى جۇيەگە كوشىرىلەتىنىن، ال كەلەسى جىلى تەك 11-سىنىپتار قالاتىنىن مالىمدەگەن ەدى. مازمۇن تولىق جاڭارتىلادى دەيىك، بىراق بۇل ساپانى جاڭا دەڭگەيگە شىعارا الا ما؟

ەلباسى ن.نازارباەۆ 2017 جىلى 27 مامىرداعى دەربەس ءبىلىم بەرۋ ۇيىم­دا­رى­نىڭ جوعارى قامقورشىلىق كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا ەلىمىزدەگى جالپى ءبىلىم بەرۋ مەكتەپتەرىنىڭ جاڭارتىلعان باعدارلاماعا كوشىرىلۋىن ءبىلىم سالا­سىن­دا­عى سوڭعى رەفور­ماعا بالاعان بولاتىن. ال وسى رە­فور­مانى جۇزەگە اسىرۋدا نازارباەۆ زيات­كەر­لىك مەكتەپتەرىنىڭ (بۇدان ءارى – نزم) جۇيەسى نەگىزگە الىناتىنى ايتىلىپ، نزم تاجىريبەسىن 2020 جىلعا دەيىن تاراتۋ بو­يىنشا ءىس-ارەكەتتەر جوسپارى دا بەكىتىلگەن ەدى. رەفورمادان كوز اشپايتىن ءبىلىم سالاسىندا وزگەرىستەردىڭ سوڭعى سالماعىن ەڭسەرۋ كۇتىپ تۇرعانى كوڭىل قۋانتارى انىق. دەسە دە، بۇل ءىس قالاي بولماق؟ زيات­كەرلىك مەكتەپتىڭ جۇيەسى جالپى مەك­تەپكە سايكەس كەلە مە؟ جاڭارتىلعان باع­دار­لا­ما­نىڭ ەسكىدەن نە ايىرماسى بار؟

 

وقۋشى ءوزىن ءوزى باعالايدى

ەلورداداعى №69 مەكتەپ-گيمنا­زيا­­سىنىڭ باستاۋىش سىنىپ مۇعالىمى التىن­بەك مۇقىشەۆ باستاۋىش سىنىپتى جاڭار­تىلعان باعدارلامامەن 4 جىل بويى وقىتتى. مۇعالىم سىنىبىن اپروباتسيادان وتكىزۋ كەزىندە وقۋ باعدارلاماسىن، وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەنىن جانە وقۋلىقتاردى ساراپتاعانىن ايتادى. باستى ەرەكشەلىك – باعالاۋ. بۇرىن وقۋشىنى مۇعالىم عانا باعالاسا، جاڭارتىلعان ءبىلىم مازمۇنى بويىنشا وقۋشى ءوزىن ءوزى باعالايدى. باعالاۋ جۇيەسىنىڭ ارتىقشىلىعى بالانىڭ ويلاۋ قابىلەتىن ارتتىرىپ، عىلىممەن اينالىسۋعا ىنتاسىن تۋعىزادى. ال ءپان مازمۇنى سپيرال تۇرىندە بەرىلەدى، بۇل قاراپايىمنان كۇردەلىگە قاراي ءجۇرۋ دەگەن ءسوز. ەسكى باعدارلاما بويىنشا وقۋشى ءبىر تاقىرىپتى بىرنەشە رەت قايتالاپ وقيدى، ال مۇندا ءبىر تاقىرىپ ءارتۇرلى دەڭگەيدە قايتالانادى: كەيدە ءبىر توقسان اياسىندا، كەيدە ءار توقساندا. ءار قايتالانعان سايىن كۇردەلىلىگى ارتا ءتۇسىپ، تەرەڭدەتىلە وقى­تىلادى. جاڭا ءبىلىم الدىڭعى بىلىم­مەن تىعىز
بايلانىستا بولادى»، دەيدى ا.مۇقىشەۆ. ونىڭ ايتۋىنشا، جاڭارتىلعان ءبىلىم باعدارلاماسىنىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – ورتاق تاقىرىپپەن وقىتىلاتىنىندا. ماسەلەن، ادەبيەت ساباعىندا ء«وزىم تۋرالى» ورتاق تاقىرىبى بولسا، سول تاقىرىپ توڭىرەگىندەگى تاپسىرمالار ماتەماتيكادا، قازاق تىلىندە، اعىلشىن تىلىندە دە بولادى. باعدارلامادا وقۋشىلاردىڭ سىن تۇرعىسىنان ويلاۋ، ءوز بەتىنشە تۇجىرىم جاساۋ، قورىتىندى ويىن ايتۋ، ماسەلەسىن ءوزى شەشۋ، پىكىرتالاس جۇرگىزۋ، كوزقاراسىن ءبىلدىرۋ، باسقالارمەن قارىم-قاتىناس ورناتا ءبىلۋ، تاجىريبەلىك جۇمىسپەن اينالىسۋ، توپتىق جانە جەكە جۇمىس ىستەۋ داعدىلارى قالىپتاسادى. «بۇدان بولەك، بىزدە جاراتىلىستانۋ دە­گەن جاڭا ءپان بولدى. بۇرىن بۇل باس­تاۋىش سىنىپتارعا ەنگىزىلمەگەن، تەك دۇنيەتانۋمەن شەكتەلدى. جاراتىلىستانۋ بالا­لاردى قاتتى قىزىقتىرادى، سەبەبى ولار وزدەرى تاجىريبە جاسايدى. وقۋشىلار وسى ار­قىلى اينالاداعى زاتتاردى قولمەن ۇستاپ، قاسيەتتەرىن ءبىلىپ، قۇپياسىن اشادى»، دەيدى باستاۋىش سىنىپ مۇعالىمى.

 

جاڭا باعدارلامانىڭ جاقسىلىعى

جاڭارتىلعان ءبىلىم باعدارلاماسىن سىناقتان وتكىزگەن مۇعالىمنىڭ ويىن وسى جۇيە­مەن ءبىراز ۋاقىتتان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان مامان 9 جىلدىق تا­جىري­بەسىنە سۇيەنىپ تولىقتىرادى. ەلور­دا­داعى نزم-دە حيميا پانىنەن ساباق بەرەتىن قارلىعاش ورالباەۆانىڭ ويىنشا، باعدارلاما بالا ءبىلىمىن ءوز ومىرىندە قول­دانۋىنا ىقپال ەتەدى. «ويتكەنى بۇل كۇن­دەلىكتى تىرشىلىكپەن تىكەلەي بايلانىس­تى. ونىڭ ماڭىزى دا وسىندا. ەسكى باعدار­لا­مامەن وقىتاتىن جاي مەكتەپتە بەس جىل ىستەدىم. سوندا وقۋشىلارىم 10 ەسەپ شى­عار­سا، سول كۇنى كەرەمەت ساباق ءوتتىم دەپ، قۋانىپ قايتاتىنمىن. ال بىراق وسى 10 ەسەپ بالانىڭ ومىرىنە كەرەك ەمەس قوي. جاڭا باعدارلامادا كۇكىرت قىشقىلىن وتسەم، ساباقتى «كۇكىرت قىشقىلى اككۋمۋ­لياتورعا قۇيىلادى» دەپ باستايمىن. جاڭا باعدار­لامانىڭ كەرەمەتى – بەلگى­لى ءبىر نارسە­نىڭ ومىردە نە ءۇشىن كەرەك ەكەنىنە جاۋاپ ىزدەيتىنىندە»، دەيدى ق.ورالباەۆا. ول جوعارىداعى ارىپتەسىنىڭ پىكىرىن قوس­تاپ، تاجىريبە جۇرگىزۋگە كوپ كوڭىل بولىنەتىنىنىڭ ءبىر ايعاعى رەتىندە بۇرىنعى باعدارلامادا زەرتحانالىق جۇمىستارعا 3 ساعات، جاڭا باعدارلامادا 8 ساعات بولىن­گە­نىن اتاپ ءوتتى. ءبىر قىزىعى، جاڭا تاقىرىپ وتىلمەستەن بۇرىن تاجىريبە جۇمىسى جۇر­گى­زىلەدى. سودان كەيىن بارىپ «نەگە بۇلاي بولدى؟» دەگەن ساۋالعا بالا جاۋاپ ىزدەيدى. بۇل وقۋشىنى ءوز بەتىنشە ىزدەنۋگە، زەرتتەۋگە جەتەلەيدى.

ەلىمىزدەگى جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەرگە ءىشىنارا بەيىمدەلە ەنگىزىلىپ جاتقان نزم-ءنىڭ وقىتۋ جۇيەسى ءاۋ باستا كەمبريدج باعدارلاماسىنا نەگىزدەلىپ، ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماعا سۇيەنىپ ازىرلەنگەن. بۇل بويىنشا ءبىلىم الاتىن وقۋشى 10 جىل ىشىندە مەكتەپ باع­دار­لا­ماسىن تاۋىسادى، 11، 12 سىنىپتاردا تاڭداعان ماماندىعى بويىنشا وقيدى. تاڭ­داۋلى پاندەر اپتاسىنا 6 ساعات اعىل­شىن تىلىندە وقىتىلادى. بىلتىر ەنگى­زىل­گەن ءبىر جاڭالىق، بۇل جۇيە بويىنشا ءبىلىم العان مەكتەپ تۇلەكتەرى سوڭعى ەمتيحاننان كەمبريدج سەرتيفيكاتىن السا، وتاندىق ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ بىردەن 2-ءشى كۋرسىنا قابىلدانا الادى. سەبەبى بۇل جۇيە حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي.

 

اتا-انالار «باعا قايدا؟» دەپ شۋلادى

ادام جاقسىلىققا، جايلىلىققا جىل­دام بوي ۇيرەتەدى. جاڭارتىلعان باع­دار­لاما ناتيجەلى ءارى ءتيىمدى بولسا، ءبىز ساۋال­داما جۇرگىزگەن مۇعالىمدەر نەگە قينا­لادى؟ ماسەلەنىڭ ءمانىسىن ەنگىزىلگەن جاڭا­لىقتى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ سىناق­تان وتكىزگەن ا.مۇقىشەۆ ب ۇلىڭعىر باعىت­تى باستاۋ ءاردايىم وڭاي بولمايتىنى­مەن تۇسىندىرەدى:

– بۇل جۇيەنى باستاعان كەزدە بىزگە تۇمان سەكىلدى بولدى. «بۇل نەعىلعان باعدارلاما؟ ۇيرەنگەن جۇيەمىز جاقسى ەدى...» دەگەن كوزقاراستا بولدىق. ءار نارسەنى باستاۋ قيىن عوي. اتا-انالار دا «باعا قايدا؟» دەپ شۋلادى. نزم-ءنىڭ مۇعا­لىمدەرى مەن ى. التىنسارين اتىن­دا­عى ۇلتتىق ءبىلىم اكادەمياسىنىڭ قىز­مەت­كەرلەرى، پەداگوگيكالىق شەبەرلىك ورتا­لىق­تارىنىڭ ترەنەرلەرىمەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەۋ ارقىلى الداعى تۇمان سەيىلە باستادى. تيىمدىلىگىن تۇسىندىك، اتا-انالارعا تۇسىندىردىك. بىراق ولار وڭ كوزقاراسىن بىردەن بىلدىرگەن جوق»، دەي­دى ول. ايتۋىنشا، ءبىر اتا-انا ۇلىنىڭ باسقا مەكتەپتە 4-سىنىپتى تامامداعان تۋى­سىنىڭ بالاسىمەن ءوزارا اڭگىمەسىنەن ەكەۋى­نىڭ قابىلداۋى، كوزقاراسى مەن ارەكەتىندەگى ەداۋىر ايىرماشىلىقتى بايقاعانىن ەرەكشە قۋانىشپەن جەتكىزىپتى. ۇلى «نە سەبەپتى؟ نە ءۇشىن بۇلاي بولدى؟» دەپ، ءار ءسوزىن، ءاربىر ارەكەتىن دالەلدەپ وتىرادى ەكەن. دوسىنان دا ءاربىر ءىسىنىڭ سەبەبىن ءتۇسىندىرۋدى تالاپ ەتەتىن كورىنەدى. بايقاساق، تەك ءتورتىنشى جىلى عانا وسىنداي كوزقاراس قالىپتاسىپ وتىر.

 

سان ەمەس، ساپا كەرەك

اتا-انالاردىڭ جۇيەگە دەگەن ويى وزگەرىپتى، 4 جىلدان كەيىن بولسا دا وڭ كوزقاراسىن ءبىلدىرىپتى. بىراق شىنىندا سولاي ما؟ اتا-انا ەرلان جۇرىنباەۆ ەكى ءتۇرلى باعدارلامامەن وقيتىن بالالارىن سالىستىرا وتىرىپ، جاڭارتىلعان ءبىلىم مازمۇنىنا نەگىزدەلگەن نزم-ءنىڭ وقىتۋ جۇيەسىن قاراپايىم مەكتەپتەرگە ەنگىزۋدىڭ دۇرىس ەكەنىن پايىمداعان. «ۇلكەن قىزىم جاڭارتىلعان باعدارلامامەن نزم-دە، ونان كەيىنگى ۇلىم بۇرىنعى باعدارلامامەن مەكتەپ-ليتسەيدە وقيدى. ەكى جۇيەنىڭ دە جەمىسى مەنىڭ كوز الدىمدا. نزم-ءنىڭ تۇلەكتەرى ءبىلىمىنىڭ ساپالى ەكەنىن تەك تەستىلەۋدە جوعارى بالل الۋمەن عانا ەمەس، الەمدەگى ۇزدىك وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتى اتانۋمەن دە دالەلدەپ ءجۇر. قىزمەتتە دە قابىلەتتى كەلەتىنىنە كوزىم جەتتى. سەبەبى بۇل باعدارلامامەن وقۋ بىتىرگەندەردى جۇمىسقا قابىلدادىم. سوندىقتان وسى جۇيەنى تەزدەتىپ ەنگىزۋ قاجەت»، دەيدى اتا-انا. وكىنىشكە قاراي، ەلىمىزدە ءۇش اۋىسىمدى، ءار سىنىپتا 35 بالاعا دەيىن وقىتىپ جاتقان مەكتەپتەر بار. ال جاڭا جۇيەنى مۇنداي جاعدايمەن ءارى قاراي الىپ كەتۋ قيىنعا سوعادى. نزم-دە ءبىر سىنىپتا 20 بالادان اسپايدى. قاراپايىم مەكتەپتەردىڭ ماتەريالدىق جاعدايى الدەقايدا تومەن. جانە ءبىر ەسكەرەتىنى، نزم-دە دارىندى، كوپ ىشىنەن ىرىكتەلگەن بالالار وقيدى، ولارعا باعىت-باعدار بەرىپ قانا تۇسىندىرەدى. ال قاراپايىم مەكتەپتەردە بۇل ءادىستى الىپ كەتە المايتىن وقۋشىلار بار. سول سەبەپتى الدىمەن ءبىر سىنىپتان اشىپ، كەلەسى جىلى تاعى بىرنەشەۋىن قوسىپ، بىردەن ەمەس، بىرتىندەپ ەنگىزۋ كەرەك. راسىمەن، جاڭا جۇيەنى ەنگىزۋدە، جاڭارتىلعان باعدارلامامەن بارلىق بالانىڭ قامتىلۋىن سان ەمەس، ساپا تۇرعىسىنان 100 پايىزعا جەتكىزۋ ءدال جوسپاردا كورسەتىلگەندەي بولمايىن دەپ تۇر.

 

1-سىنىپتان باستاپ وسى جۇيەمەن جۇرسەك، ەش قيىندىق بولماس ەدى

ءيا، ءبارى بولاشاق ءۇشىن جاسالىپ وتىر. ال كەلەشەگىمىز قابىلداماعان جۇيەنىڭ جەمىسىنەن نە قايىر؟ ەڭ اسىلى، وسىنى بىلمەككە بەل بۋدىق. 10-سىنىپقا وتكەن اقجان مۇحيتقىزى العاشىندا بۇل جۇيەگە كوشۋ قيىن بولعانىن ايتادى. «مەن جاڭا جۇيەدەگى نزم-دە وقيتىنىما 4 جىلعا جۋىقتادى. بىزگە بۇرىن جۋرنالعا كۇندەلىكتى باعا قويىپ وتىراتىن، جاڭارتىلعان باعدارلامادا بۇل باسقاشا. باستاپقى كەزدە وسى ماعان قيسىنسىز كورىندى، كوپكە دەيىن ۇيرەنە المادىم. ال قازىر مۇعالىمنىڭ ءاربىر ءسوزى مەنى باعالاۋ، ۇيرەتۋ ەكەنىن تۇسىنەمىن. ءار ءبولىم بىتكەندە جازباشا قورىتىندى سىناق تاپسىرامىز، ونىڭ كورسەتكىشى وزگەرمەيدى، سوندىقتان جاقسىلاپ دايىندالۋ كەرەك. ەگەر ءبىز 1-سىنىپتان باستاپ وسى جۇيەمەن جۇرسەك، ەش قيىندىق بولماس ەدى. ايتپەسە، ەكى مەكتەپتەگى مۇعالىمدەردىڭ اراسىندا اسا ايىرماشىلىق جوق»، دەيدى وقۋشى. ونىڭ ايتۋىنشا، بۇرىن گرامماتيكا، لەكسيكا بويىنشا عانا وقىتسا، قازىر بارلىق پاندە وقىلىم، تىڭدالىم، جازىلىم، ايتىلىم داعدىلارىن دامىتۋعا كوڭىل بولىنگەن. بۇل وقۋشىلاردى جان-جاقتى جەتىلدىرەدى. «ماعان ۇناعانى – 7-سىنىپتان باستاپ روبوتتەحنيكانىڭ وتەتىنى. مۇندا ينفورماتيكا مۇعالىمدەرى بۇرىن بىلمەگەن باعدارلامالاۋدى، روبوت قۇراستىرۋدى ۇيرەتتى. 10-سىنىپتان باس­تاپ ءوزىمىز تاڭداعان پاندەردى اعىلشىن تىلىندە وقيمىز. مەنىڭ اعىلشىنشام جاقسى، دەگەنمەن تەرميندەردى تاعى دا قايتالاۋ كەرەك. بۇل ماعان حالىقارالىق دەڭگەيدەگى مامان بولۋىما كومەكتەسەدى. بولاشاقتا نانوتەحنولوگ ماماندىعىن تاڭدايمىن. عالىمداردىڭ بولجاۋىنشا، 30-شى جىلدارى، ياعني مەن ۋنيۆەرسيتەتتى بىتىرگەن ۋاقىتتا وسى سالا قارقىندى داميدى. ادام بويىنداعى قاتەرلى ىسىك اۋرۋ­لارىن ەمدەۋدى زەرتتەيتىن بيولوگيا، مەديتسيناداعى نانوتەحنولوگياعا سۇرانىس ارتادى»، دەيدى بولاشاعىن بۇگىننەن باعدارلاپ قويعان اقجان قىز.

ءبىلىم بەرۋدى جانە عىلىمدى دامى­تۋ­دىڭ 2016-2019 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا 2020 جىلعا دەيىن جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىمەن قامتىلعان بالالاردىڭ ۇلەسىن 100 پايىزعا جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. جاڭا جۇيە ساپالى ورتا ءبىلىم بەرۋگە تەڭ قول جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ، زياتكەر، دەنە ءبىتىمى جانە رۋحاني جاعىنان دامىعان، تابىستى ازاماتتى قالىپتاستىرۋدى كوزدەيدى. ماقسات – انىق، مەجە – بەلگىلى. ماسەلە – وعان قالاي، قانداي ناتيجەمەن جەتەتىنىمىزدە. «سوڭعى تۇيەنىڭ جۇگى اۋىر» دەگەندى ايتقان قازاق، تاعى بىردە «جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل» دەيدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

ەرلىكتى دارىپتەيتىن قوماقتى قور

رۋحانيات • 05 ماۋسىم، 2020

ۇقساس جاڭالىقتار