قازاقستان 5G تەحنولوگياسىنا دايىن با؟
«5G جەلىلەرىنىڭ قۇرىلىسى موبيلدىك قانا ەمەس, سونىمەن قاتار بەكىتىلگەن بايلانىس وپەراتورلارىنىڭ قۇرىلىمىنا وزگەرىس ەنگىزۋدى تالاپ ەتەدى. راديوبايلانىس جەلىلەرىنىڭ ۆيرتۋالدى ەتۋ, network slicing, جيىلىكتىڭ جوعارى سپەكتورىن پايدالاناتىن كولىك تاسىمال ينفراقۇرىلىمىنا جالپى جوعارى تالاپ 4G تەحنولوگياسىنا قاجەتتى ينۆەستيتسيادان 3-5 ەسە ارتىق قاراجات تالاپ ەتەدى. جالپى, 5G جەلىلەرىنىڭ بەس جىلدىق باعدارلاماسىنا قاجەتتى قاراجات سوڭعى جىلدارى جەلىلىك ينفراقۇرىلىمدى سالۋعا كەتكەن شىعىنمەن پاراپار. ياعني, 5G ينفراقۇرىلىمىن سالۋعا مۇمكىندىك بار, بىراق تىم قىمبات», دەپ جاۋاپ بەردى «قازاقتەلەكوم» اق ءباسپاسوز قىزمەتى رەداكتسيانىڭ رەسمي حاتىنا بەرگەن جاۋابىندا.
قازىرگى تاڭدا 5G تەحنولورگياسى ازىرگە ستاندارتتالماعان. ءموبيلدى تەلەفونياعا ارنالعان ەرەكشەلىكتەردى جاساپ جاتقان 3GPP كونسورتسيۋمى ارالىق ستاندارتتاردى دايىنداپ جاتىر. كومپانيا وكىلدەرىنىڭ مالىمەتىنشە, بيىل جىل سوڭىنا دەيىن نەمەسە كەلەر جىلدىڭ باسىندا ورتاق ستاندارت دايىندالماق.
سونىمەن قاتار جيىلىكتەر قۇنىنىڭ قالاي باعالاناتىنى دا انىقتالماعان. ساراپشىلاردىڭ ويىنشا, 5G تەحنولوگياسىنىڭ قىمباتتىعىن ەسكەرە وتىرىپ, جىلدىق تولەم مەن ءبىر رەتتىك تولەمدى قايتا قاراۋ كەرەك. 5G تەحنولوگياسى وپەراتورلاردىڭ اۋقىمدى ينۆەستيتسياسىن قاجەت ەتەدى. ءموبيلدى جەلى جيىلىكتىڭ جاڭا دياپازونىنا اۋىسىپ جاتىر. وندا جەلىنى ورنالاستىرۋعا كوبىرەك ستانسا كەرەك بولماق. دەگەنمەن, «قازاقتەلەكوم» اق الماتى مەن نۇر-سۇلتان قالالارىندا ءتورت سىناق وتكىزدى. تەحنولوگيا الداعى ۋاقىتتا دا بىرنەشە رەت سىنالماق.
ستاندارتتاۋ جۇمىستارىنىڭ تەك 2020 جىلى اياقتالاتىنىن ەسكەرسەك, پيلوتتىق ايماقتار 2021 جىلدان باستاپ قانا قوسىلادى. ەگەر قاناتقاقتى جوبالار ءساتتى ورىندالىپ جاتسا, «قازاقتەلەكوم» 5G جەلىلەرىن بىرتىندەپ سالۋعا كىرىسەتىنىن جەتكىزدى.
اۋىل حالقى كەڭجولاقتى ينتەرنەتكە قاشان قول جەتكىزەدى؟
كەي وڭىرلەردە 5G تەحنولوگياسى تالقىلانىپ جاتقاندا شالعاي اۋدانداردا 4G ينتەرنەتتىڭ جوقتىعى جاسىرىن ەمەس. دەگەنمەن, قازىرگى تاڭدا «قازاقتەلەكوم» اق «تالشىقتى-وپتيكالىق جەلى بايلانىسى تەحنولوگياسى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەلدى مەكەندەرىن كەڭجولاقتى ينتەرنەتپەن قامتۋ» جوباسىن باستادى. بۇل جالپىرەسپۋبليكالىق ءىرى جوبا مەملەكەتتىك-جەكە مەنشىك ارىپتەستىك اياسىندا قولعا الىنعان.
سالىنىپ جاتقان تالشىقتى-وپتيكالىق جەلى بايلانىسى (توبج) 20 مىڭ كيلومەتردەن استام. سونىڭ 14,2 كيلومەترىن «قازاقتەلەكوم» كومپانياسى سالىپ جاتىر. جوبانىڭ ىسكە اسىرىلۋى جالپى سانى 4,8 ملن ادام تۇراتىن 828 ەلدى مەكەندى كەڭجولاقتى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتپەك. توبج تارتىلاتىن ەلدى مەكەندەردى ىرىكتەۋدە كومپانيا مىنا كريتەريلەرگە كوڭىل اۋدارعان: اۋدان ورتالىعى مەن قالالارعا قاشىقتىعى, حالىق سانىنىڭ 500-دەن كەم بولماۋى, مەملەكەتتىك, ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق مەكەمەلەرىنىڭ بولۋى.
دەگەنمەن, 500-دەن از حالقى بار اۋىلداردىڭ كەڭجولاقتى ينتەرنەتكە قوسىلۋى ازىرگە كۇن تارتىبىنە ەنبەگەن. كومپانيا وكىلدەرى بۇل تۇرعىدا اتالعان اۋىلداردىڭ نەگىزگى ماگيسترالدەن قاشىقتىعىن العا تارتىپ, سالىنعان ينۆەستيتسيانىڭ ءوزىن ءوزى اقتامايتىنىن العا تارتادى. بۇل تۇرعىدا ەڭ ءتيىمدى ءتاسىل سىمسىز تەحنولوگيانى پايدالانۋ ەكەنى انىق. وسى باعىتتا جۇمىستار باستالماعانىمەن, كومپانيا شىعىن مەن قاتەرلەردى ەسەپتەپ جاتقان كورىنەدى.
جالپى, توبج تارتۋ جوباسى اياسىندا كەلەر جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 2,5 مىڭ اۋرۋحانا, مەكتەپ, جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاندارى, اپاتتىق قىزمەت, قورعانىس جانە قۇقىق قورعاۋ ورگانى نىساندارى سەكىلدى مەملەكەتتىك ورگان مەن بيۋدجەتتىك مەكەمەلەرلەر كەڭجولاقتى ينتەرنەتكە قول جەتكىزبەك.
جوبا باستالعانى بەرى الماتى, اقتوبە, باتىس قازاقستان, جامبىل, قاراعاندى, قىزىلوردا, پاۆلودار, تۇركىستان مەن شىعىس قازاقستان وبلىستارىنىڭ اۋىلدارىنا تالشىقتى-وپتيكالىق جەلى بايلانىسىن تارتتى.
«اقىلدى» قالالاردىڭ الەۋەتى
تالشىقتى-وپتيكالىق جەلىلەردى بىرىڭعاي تەلەكوممۋنيكاتسيالىق جەلىگە بايلانىستىرعاننان كەيىن قولجەتىمدى بولاتىن جوبالاردىڭ ءبىرى – Smart City. «اقىلدى» قالالاردى باسقارۋ جۇيەسى جاساندى ينتەللەكتتىڭ كومەگىمەن مالىمەتتەردى اۆتوماتتى تالداۋ رەجىمىندە جۇزەگە اسىرىلادى.
جىل باسىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا اقكولدەگى «اقىلدى» قالا ۇلگىسى تانىستىرىلعانى ەسىمىزدە. سول كەزدە «قازاقتەلەكوم» كومپانياسىنىڭ باسشىلىعى بۇل تەحنولوگيانى قازاقستاننىڭ باسقا دا قالالارىنا ەنگىزۋگە دايىن ەكەندىكتەرىن جەتكىزگەن. ال ودان كەيىن ارىسنىڭ دا تسيفرلىق ترانسفورماتسياسىمەن ۇكىمەت باسشىسى اسقار مامين بارىپ تانىسىپ قايتان بولاتىن.
قازىرگى تاڭدا Smart City تۇجىرىمداماسى دەنساۋلىق ساقتاۋ, قاۋىپسىزدىك پەن ەكولوگيا سەكىلدى 11 باعىتتى قامتيتىن بىرىڭعاي ستاندارتتان تۇرادى. وسى ستاندارت الداعى ۋاقىتتا بارلىق وڭىردە اقىلدى قالالاردى قالىپتاستىرۋدا پايدالانىلماق. اقكول قالاسىنىڭ بارلىق اۋماعىندا مالەمىتتەردى الىپ وتىرۋ ءۇشىن «قازاقتەلەكوم» كومپانياسى ءتيىستى تسيفرلىق جانە ينتەللەكتۋالدىق ينفراقۇرىلىم قۇردى. اتاپ ايتار بولساق, 17,5 كيلومەتر تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس جەلىلەرىن, LoRaWAN اتتى ەنەرگوۇنەمدەۋ جەلىسىن سالىپ, قوعامدىق ورىنداردا Wi-Fi نۇكتەلەرىن ورناتتى. LTE جەلىسى جاڭارتىلدى. بۇل ءار ءتۇرلى 100 شاقتى كوشە كامەرالارىنا, 4500 سۋ تۇتىنۋ قۇرىلعىلارى مەن 6000 ەلەكتر قۋاتىن تۇتىنۋ قۇرىلعىلارىنان مالىمەت الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار, قاۋىپسىزدىك پەن جول قوزعالىسى دا ورتاق بازادا تىركەلىپ وتىرادى. ەڭ باستىسى, «اقىلدى» قالا تەحنولوگياسى ەلدى مەكەندەگى ەكولوگيالىق احۋال مەن اۋا لاستانۋىنىڭ دەڭگەيىن دە قاداعالايدى.
اقكولگە ساپارىندا ەلباسى بۇل تەحنولوگيانىڭ الداعى ۋاقىتتا ۇلكەن قالالارعا دا ەنگىزۋ كەرەكتىگىن ايتتى. ءساتتى جوبانى كومپانيا الداعى ۋاقىتتا جاپپاي بارلىق ەلدى-مەكەندەرگە ەنگىزۋگە دايىن.
كۆازيمەملەكەتتىك كومپانيا ءوزىن ءوزى اقتاپ وتىر ما؟
دەي تۇرعانمەن, ۇكىمەت يننوۆاتسيالىق جوبالارعا ۇزاقمەرزىمدى ينۆەستيتسيا سالا بەرمەيتىنى انىق. جالپى, بيىل جىل باسىنان باستاپ مەمەلكەتتىڭ تەلەكوممۋنيكاتسيا سالاسىنا سالعان قاراجاتىنىڭ ازايعانى بايقالادى. «تەلەكوممۋنيكاتسيا سالاسىنا سالىنعان ينۆەستيتسيانىڭ ازايعانىن بايقالۋدا. كومپانيانىڭ بۇل تۇرعىلا ستراتەگياسى مەمەلكەتتىك ورگاندارمەن مەملەكەتتىك-جەكە مەنشىك ارىپتەستىك اياسىندا ءوزارا ءتيىمدى ارىپتەستىك قۇرۋ», دەيدى «قازاقتەلەكوم» وكىلدەرى كومپانيانىڭ الداعى ۋاقىتتاعى جوسپارلارى تۋرالى.
ەستەرىڭىزدە بولسا, ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا پرەزيدەنت كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورداعى كومپانيالاردىڭ بىرقاتارىنىڭ بيۋدجەت قاراجاتىمەن عانا كۇن كورىپ, ءتىپتى كەيدە جىلدى «مينۋسپەن» جاۋىپ وتىرعانىن ايتىپ سىناعان ەدى. بۇل تۇرعىدا, رەداكتسيانىڭ ساۋالىنا كومپانيانىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى بىلاي دەپ جاۋاپ بەردى:
«2018 جىلى «قازاقتەلەكوم» كومپانياسىنىڭ تازا تابىسى 43 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. بۇل 2017 جىلداعىدان 18 ملرد تەڭگەگە ارتىق. تابىستىڭ ۇلعايۋىنا كومپانيانىڭ نەگىزگى قىزمەتىنەن تىس قىزمەتتەرى اسەر ەتتى. اتاپ ايتار بولساق, كومپانيانىڭ «متس» جشس-داعى تابىسىنىڭ ۆاليۋتالىق باعام ايىرماسىنىڭ ءوسۋى تابىستى كوبەيتتى», دەلىنگەن حابارلامادا.
جالپى, كومپانيانىڭ قازىرگى تاڭدا سىرتقى قارىزى جوق. كومپانيا وكىلدەرىنىڭ مالىمەتىنشە, جوبالار كومپانيانىڭ ءوز قاراجاتى جانە ەل ىشىنەن الىنعان قارىز ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلادى ەكەن جانە بارلىق مىندەتتەمەلەرى ۇلتتىق ۆاليۋتامەن جۇزەگە اسىرىلۋدا.
