رۋحانيات • 27 تامىز, 2019

قازىبەك ءبيدىڭ سورە تاسى

1210 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

تاۋكە, سامەكە, ابىلمامبەت, ابىلاي حانداردىڭ تۇسىندا مەملەكەت باسقارۋ ىسىنە بەلسەنە ارالاسقان ءىرى تۇلعا, ابىلاي حاندى جوڭعارلاردان تۇتقىننان بوساتقان قازداۋىستى قازىبەك بي ءومىرىنىڭ سوڭعى جىلدارىن باياناۋىل اۋدانىنداعى جاڭاتىلەك ەلدى مەكەنىنە قاراستى سەڭكىباي دەگەن جەردە وتكىزگەنى ءمالىم. سەڭكىباي ورازعۇل ۇلى بوگەنباي باتىردىڭ باس باتىرلارىنىڭ ءبىرى بولعان ادام. قازداۋىستى قازىبەك ءبيدىڭ اتالاس تۋىسى. سول جىلدارى سەڭكىباي اۋىلىمەن ىرگەلەس قاراعايلى بۇلاقتا ەدىگە بي تولەباي ۇلى, بايتەكەدە تايكەلتىر بي ايدابول ۇلى تۇرىپ ارالاس-قۇرالاس ءجۇردى.

قازىبەك ءبيدىڭ سورە تاسى

قازداۋىستى قازىبەك بي دۇنيەدەن وتەر الدىندا وسى تايكەلتىر بيگە وسيەت ايتىپ, ءوزىن تۇركىستانداعى قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىنە اپارىپ جەرلەۋىن تاپسىرادى. مەزگىل قىس ايى بولعاندىقتان جول جۇرۋگە قالىڭ قار كەدەرگى جاساپ قازىبەك ءبيدىڭ مۇردەسىن اق جاۋىپ ارۋلاپ امانات ايتىپ, قىس بويى سورە تاستا ساقتاپ, كوكتەم شىعا تۇركىستانداعى قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىنە اپارىپ جەرلەپتى.

بالا كەزىمدە مەنى اكەم مارقۇم سەڭ­كى­بايداعى قازىبەك ءبيدىڭ سورە تا­سىن كورسەتۋگە تالاي رەت اپارعانى ەسىمدە. سورە تاس بەس بولىكتەن تۇراتىن. اسىرەسە, جەرگە ايقىش-ۇيقىش كول­­بەۋلەتە قا­دالعان ءتورت قادا تاستىڭ ۇستىنە قويىل­عان تاس تابىت ەرەكشە ەدى. شەبەردىڭ قو­لىنان قاشالعان تاس تابىتتىڭ اعاشتان جونىپ شى­عا­رىل­عانداي ەتىپ اسا ۇقىپتى جاسالعانى تاڭ­­داي قاقتىرارلىقتاي. يت-قۇس ءبيدىڭ مۇر­دەسىنە زاقىم كەلتىرمەۋى ءۇشىن مۇر­دەنى جەردەن ەداۋىر بيىكتە ساق­­تا­عان­دارى كورىنىپ تۇر. سودان بەرى قان­شاما جىلدار ءوتتى دەسەڭىزشى.

كەڭەس وكىمەتىنىڭ تىڭ جەر مەن تى­ڭايعان جەر­لەردى يگە­رەمىز دەپ ءار رەس­پۋبليكادان قا­زاق­ستانعا ءتۇرلى ۇلت وكى­لىن اكەلىپ توك­كەن­­دەرى كۇنى كە­شە­گىدەي. ۇشى-قيىرى كو­رىنبەيتىن ۇلان-عايىر يەن دالامەن قوسا مۇنداعى تاۋ-تاستى دا جوسپارعا قوسقاندارىن قاي­تەرسىڭ. سول جوسپاردى ورىنداۋ ءۇشىن اۋىلدىڭ ىرگەسىنە دەيىن جىرتى­لىپ, مال جايىلاتىن جايى­لىم­نىڭ ءوزى تارىلا باستاعانى ەسىمىزدە. نا­تي­جەسىندە جەر بەتىنەن قان­شاما كو­نە قورعاندار, ەسكەرتكىشتەر جويىلىپ كەت­تى. ەسكەلدىدەگى ءماشھۇر ءجۇسىپ كو­پەي­ ۇلىنىڭ زيراتىنا حالىقتى بار­عىزباس ءۇشىن وكىمەت ادامدارى ونى بۇز­عىزىپ, جەرمەن جەكسەن ەتكىزدى. وسى تۇستا اۋىل ادامدارى سەڭكىبايداعى قازىبەك ءبيدىڭ سورە تاسىن امان ساقتاپ قالۋ ءۇشىن جاڭساق اقپار تاراتىپ, ون­داعى تاس تابىتتى الماتىدان كەلگەن عالىمدار زەرتتەۋگە الىپ كەتتى دەپ تى­­عىپ تاستاعاندارىن سەزەتىنمىن. مەن سول تاس تابىتتى 20 جىل بويى ىزدەپ تاۋ-تاس, ورمان-توعايدى شارلاۋدان جا­­لىقپادىم. شى­نىن ايتقاندا بۇل جۇ­­مىس مايانىڭ ىشىنەن ينە ىزدەگەنمەن بىردەي ەدى. ايتسە دە ءۇمىتىمدى ۇزبەي باس­تاعان ءىستى اياعىنا دەيىن جەتكىزۋگە تىرىسىپ باقتىم. قۇدايدىڭ ءبىر ءساتتى كۇنى ويلا­ماعان جەردەن كيەلى تاس تابىلدى!

سەنەر-سەنبەسىمدى بىلمەي ءبىراز ەسەڭ­گىرەپ تۇرىپ قالدىم. قۇددى قازىبەك بي دۇنيەگە قايتا كەلگەندەي اسەر جان دۇنيەمدى تەبىرەنتتى. ءبىر كەرەمەتى بالەن عاسىرلىق تاريحى بار تاس تابىتتىڭ سول باياعى مەن كورگەن قالپىندا ساقتالعانىنا قايرانمىن!..

 

مۇحامەت-قايىر ءشارىپوۆ

پاۆلودار وبلىسى,

باياناۋىل اۋدانى

 

سوڭعى جاڭالىقتار