ەكونوميكا • 27 تامىز، 2019

ەلىمىزدە اۆتوكولىك شىعارۋ قارقىن الدى

65 رەت كورسەتىلدى

تاياۋدا ەلوردادا قازاقستان ماشينا جاساۋشىلار بىرلەستىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وتاندىق ماشينا جاساۋشىلاردىڭ ءVىى فورۋمى وتكىزىلمەك. فورۋمدا ەلىمىزدەگى وسى سالانىڭ جاي-كۇيى تالقىلانىپ، ونى ودان ءارى دامىتۋ مۇمكىندىكتەرى قارالادى دەپ كۇتىلۋدە.

جالپى وتاندىق اۆتوونەركاسىپ ەكونو­ميكاداعى ەڭ قارقىندى دامۋشى سالا­نىڭ ءبىرى. وتكەن جىلدى ويداعىداي تابىسپەن اياق­تاعان سالا كاسىپورىندارى بيىل دا جو­عارى دامۋ دەڭگەيىن كورسەتىپ كەلە­دى. بۇعان ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ جەتى ايلىق كور­سەت­­كىشتەرى دالەل بولا الادى. ماسە­لەن، «قازاۆتوونەركاسىپ» وداعىنىڭ مالىمەت­تە­رى بويىنشا جەتى ايدىڭ ىشىندە قازاقستان جالپى قۇنى 171،3 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 24 687 اۆتوكولىك شىعارعان. بۇل – وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىندەگىدەن 42،6 پايىزعا ارتىق. سونىڭ ىشىندە، جەڭىل كولىك تۇرلەرىن شىعارۋ 38،1%-عا ءوسىپ، 22 280 بىرلىككە جەتسە، اۆتوبۋس شىعارۋ 4،1 ەسە وسكەن. جەتى ايدىڭ ىشىندە 754 اۆتوبۋس قۇراستىرىلعان. ال جۇك اۆتوكولىكتەرى مەن ونىڭ تىركەمەلەرىن شىعارۋ تيىسىنشە 84،3 جانە 68،1 پايىزعا وسە ءتۇستى.

ارينە، وتاندىق ونەركاسىپ سالاسىندا، ءتىپتى جالپى ەكونوميكامىزدا ءدال وسىنداي ءوسىم كورسەتكىشتەرىن كورسەتىپ وتىرعان باسقا سالانى تابۋ وڭاي ەمەس. سوندىقتان ەلىمىزدىڭ اۆتوونەركاسىبىن ءدال قازىرگى كەزەڭدە وتاندىق ەكونوميكا دامۋىنىڭ كوشباسىندا كەلەدى دەپ ايتۋعا ابدەن بولادى.

وسى جەتى ايدىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس وتاندىق اۆتوزاۋىتتار ونىمدەرىنىڭ ساتىلۋ دەڭ­گەيى دە وسە تۇسكەن. ماسەلەن، بىلتىرعى جىل­دىڭ وسى مەرزىمىندە ولار شىعارعان اۆتو­كولىك­تەردىڭ 15 451 بىرلىگى ساتىلسا، بيىل 22 157 بىرلىك ساتىلعان. ءسويتىپ ونىم­دەردى وتكىزۋ كورسەتكىشى 43،4 پايىزعا ۇل­عاي­عان.

«وتاندىق اۆتوونەركاسىپ سالاسىنىڭ دامۋ قارقىنى شىلدە ايىندا ودان ءارى جال­عاستى. ءبىر قۋانارلىعى، وتاندىق اۆتو­كولىكتەردىڭ وتىمدىلىگى ارتتى. ەل تۇتى­نۋ­شىلارىنىڭ كوپشىلىگى ءوز ەلىمىزدە شى­عا­رىل­عان اۆتوكولىكتەردى قالادى. سونىڭ ناتي­جەسىندە قازاقستان اۆتوونەركاسىبىنىڭ نا­رىق­تاعى ۇلەسى وتكەن جىلعى 47،6 پايىزدان دا ءوسىپ، شىلدە ايىندا 56،7 پايىزعا جەتتى. ءسويتىپ حالقىمىز ەلىمىزدە شىعارىلاتىن اۆتوكولىكتەردى ساتىپ الۋعا 145،7 ملرد تەڭگە قارجىسىن جۇمسادى. ەگەر اقشالاي ەسەپتەيتىن بولساق، بۇل قارجى وتكەن جىل­دىڭ جەتى ايىنداعى كورسەتكىشتەن 66،3 پايىزعا ارتىق» دەيدى ساراپشى ارتۋر ميسكاريان.

ارينە، بۇل ىستە ەلىمىزدەگى اۆتوكولىك سالاسىن دامىتۋعا قاتىستى قابىلدانعان باعدارلامالاردىڭ دا ىقپالى جوق ەمەس. ماسەلەن، وتاندىق اۆتوكولىكتەردى ساتىپ الۋشى­لاردى جەڭىلدىكتى نەسيەلەندىرۋ جونىندە ارنايى باعدارلاما بار. ا.ميسكا­ريان­­نىڭ كەلتىرگەن مالىمەتى بويىنشا، وسى باعدارلاما بەرەتىن مۇمكىندىكتى 416 ەل تۇرعىنى پايدالانعان ەكەن. دەگەنمەن وتاندىق اۆتوكولىكتەردى ساتىپ الۋداعى ولاردىڭ ۇلەسى بار بولعانى 9،6 پايىزدى قۇراعان. مۇنىڭ ءوزى قازاقستاننىڭ اۆتوونەركاسىپ سالاسىنىڭ ءوز كۇشىمەن دامۋعا قابىلەتتى ەكەندىگىن كورسەتەدى.

قازاقستاندا قۇراستىرىلاتىن اۆتو­كو­­­لىكتەردى شىعارۋدا جانە ونى ساتۋدا ادەت­تەگىدەي وسكەمەن قالاسىندا ورنا­لاس­قان «ازيا اۆتو» اق كوش باستاپ كەلەدى. وتكەن جەتى ايدىڭ ىشىندە كاسىپورىن 11 965 اۆتوكولىك ساتىپ ۇلگەردى. بۇل – وسى مەرزىم ىشىندە وتاندىق كاسىپورىندار ساتقان ءونىمنىڭ 54 پايىزىن قۇرايتىن كورسەت­كىش. ەكىنشى ورىندا تۇرعان قوستا­ناي­لىق «سارىارقااۆتوپروم» جشس 9 179 كولىك ساتتى. ياعني ساتىلعان وتاندىق اۆتو­كو­لىك­تەردىڭ 41،4 پايىزى وسى كاسىپورىننىڭ ەنشىسىنە ءتيدى. مۇنان كەيىنگى ورىنداردى «سەماز» جشس (404 بىرلىك، 1،8%)، «كاماز-ينجينيرينگ» اق (361 بىرلىك، 1،6%)، «Daewoo Bus Kazakhstan» جشس (145 بىرلىك; 0،7%)، «Hyundai Trans Auto» جشس (103 بىرلىك، 0،5%) يەلەندى.

ارينە، قازاقستاندا قۇراستىرىلاتىن اۆتوكولىكتەر اراسىندا وسى ۋاقىتقا دەيىن حالىق سۇرانىسىنا يە بولىپ ۇلگەرگەن ونىمدەر بار. ونىڭ الدىڭعى لەگىن وتكەن جىلعىداي Lada جەڭىل اۆتوكولىگى باستاپ كەلەدى. ۇستىمىزدەگى جىلعى جەتى ايدىڭ ىشىندە وسى كولىك ءتۇرىنىڭ 8 616 بىرلىگى ساتىلعان. مۇنان كەيىنگى ورىنداردى رەت بويىنشا Hyundai (7 340 بىرلىك)، KIA (1 989 بىرلىك)، Ravon (674 بىرلىك) جانە Skoda (643 بىرلىك) اۆتوكولىكتەرى يەلەنگەن.

«Lada جەڭىل اۆتوكولىگىنىڭ حالىق كوڭىلى­نەن شىعۋىنىڭ باستى ءبىر سەبەبى – باعاسىنىڭ ارزاندىعى جانە ءبىزدىڭ تابيعات جاعدايىنا ارنالعاندىعى. سوندىقتان وعان سۇرانىس جوعارى. وسى جەتى ايدا قازاقستاندىق اۆتوزاۋىتتار ساتقان اۆتوكولىكتەردىڭ 38،9 پايىزى Lada-عا تيەسىلى»، دەيدى بۇل جايىندا ا.ميسكاريان.

ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، شىلدە ايى قاشاندا بولسىن كولىك ساۋداسىنىڭ قىزاتىن ۋاقىتى. وسى تۇرعىدان العاندا، بيىلعى شىلدەنىڭ ءمانى ەرەكشە بولعان. ويتكەنى ەل تۇرعىندارى ءدال وسى ايدا 58،5 ملرد تەڭگەنىڭ 6465 اۆتوكولىگىن ساتىپ العان. سونىڭ ىشىندە تۇرعىنداردىڭ 61 پايىزى وتاندىق ونىمدەرگە تاڭداۋ جاساعان. بۇل – جىل باسىنان بەرگى ەڭ ۇزدىك ناتيجە عانا ەمەس، سونىمەن قاتار وتاندىق اۆتوونەركاسىپ سالاسى ءۇشىن جاڭا تاريحي رەكورد بولىپ شىققان.

سونىمەن قاتار سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدىڭ اۆتوونەركاسىپ سالاسى وزدەرى شىعارعان اۆتوكولىكتەردى شەتكە ساۋدالاۋ ىسىندە دە ەداۋىر ناتيجە كورسەتىپ ءجۇر. ماسەلەن، جىل باسىنان بەرى 6 ملرد 512 ملن تەڭگەنىڭ 1219 اۆتوكولىگى ەكسپورتقا شىعارىلسا، بۇل ىستە «سارىارقااۆتوپروم» جشس ۇلەسى قوماقتى ەكەنىن ايتۋىمىز كەرەك. بۇل كاسىپورىن شىلدە ايىنىڭ وزىندە رەسەي نارىعىنا 694 JAC كروسسوۆەرىن شىعارعان.

اۆتوبۋس شىعارۋ ىسىندە سەمەيلىك «سەماز» جشس كاسىپورنى بەلسەندىلىك تانىتىپ تۇر. سونداي-اق ەندى اۆتوبۋستاردىڭ قوستانايدا دا شىعارىلا باستاۋى ىسكە تىڭ سەرپىن بەردى. ياعني وسى وڭىردە شىعارىلاتىن Ankai جانە Yutong اۆتوبۋستارى شىلدەدەگى ساۋدانى قىزدىرا ءتۇستى.

ارينە، قازاقستان اۆتوونەركاسىپ سالاسى بۇل جەتىستىكتەرگە قاناعاتتانىپ قالمايتىنى ايقىن. ويتكەنى قازىرگى نارىق جاعدايى ءىستى بۇدان دا شيراتا ءتۇسۋدىڭ جولدارى بار ەكەنىن كورسەتىپ وتىر.

ماسەلەن، ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ جەتى ايىن­دا ساراپشىلاردىڭ دەرەگى بويىنشا قازاقستاندىقتار جيىنى 341 ملرد تەڭگەگە 37 219 كولىك ساتىپ الدى. بۇل كورسەتكىشتەر ەل تۇرعىندارىنىڭ 40 پايىزدان استامى ءالى دە بولسا، شەتەلدەردەن كەلەتىن اۆتوكولىكتەردى ساتىپ الىپ جاتقانىن كورسەتەدى. دەمەك، قازاقستاندىق اۆتوكولىك قۇراستىراتىن زاۋىتتار ەندىگى كەزەكتە وتاندىق نارىقتىڭ وسى بولىگىن دە يگەرۋگە ۇمتىلاتىنى انىق. سونىمەن قاتار ازىرگە شەتتەن اكەلىنىپ جاتقان كوپتەگەن قوسالقى بولشەك ءتۇرىنىڭ كەيبىرىن وزدەرىندە شىعارۋ ىسىمەن دا اينالىسا الادى.

ەكىنشىدەن، ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، ەلىمىزدەگى جولاۋشىلار تاسىمالدايتىن اۆتوبۋس پاركتەرىندەگى اۆتوبۋستاردىڭ 70-80 پايىزىن ءالى دە بولسا، پايدالانۋ مەرزىمى ءوتىپ كەتكەن ەسكى اۆتوبۋستار قۇرايدى. ونى الماستىرۋ ءۇشىن جىلىنا بىرنەشە مىڭداعان اۆتوبۋس ساتىپ الۋ قاجەت. دەمەك، ەلىمىزدە اۆتوبۋستار شىعارۋ ءىسىنىڭ قولعا الىنىپ، سوڭعى جىلدارى قارقىنى ارتا ءتۇسۋىنىڭ ماسەلەن، بيىلعى جىلدىڭ جەتى ايىندا اۆتوبۋستار شىعارۋ كورسەتكىشىنىڭ 4 ەسەگە ارتۋ سەبەبى جەتكىلىكتى. وكىنىشكە قاراي، قازاقستاندا شىعارىلاتىن اۆتوبۋستار ازىرگە كوپ جاعدايدا مەملەكەتتىك ورگاندار تاپسىرىستارىمەن ازىرلەنۋدە. ەلىمىزدە اۆتوبۋس قۇراستىرۋدى قولعا العان جاس كاسىپورىندار ازىرگە قالالارداعى جولاۋشىلار تاسىمالىن قولعا العان جەكەمەنشىك كومپانيالاردىڭ تالابىنان تولىق شىعا الماي كەلەدى. بۇل جەردە باستى پروبلەما باعا ماسەلەسىندە تۇرعان سەكىلدى. جەكەمەنشىك كومپانيالاردىڭ اۆتوبۋستاردى نەعۇرلىم ارزان باعاعا الۋدى جانە ساپاسىنىڭ جوعارى بولۋىن قالايتىنى تۇسىنىكتى. ازىرگە ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ نازارى شەتەلدەردىڭ ەسكى اۆتوبۋستارىنا اۋىپ تۇر.

دەگەنمەن ۋاقىت وتە كەلە، بۇل ءىس تە بىرتە-بىرتە وڭالار دەگەن سەنىمدەمىز. ەلىمىزدە حالىققا ارنالىپ جەڭىل كولىكتەر شىعارۋ ءىسىنىڭ وركەن جايۋى – سونىڭ جاقسى ءبىر دالەلى. سوندىقتان قازىرگى كۇندەرى قالا كوشەلەرىندە جارقىراپ جۇيتكىپ جۇرگەن شەتەلدىك اۆتوبۋس­تاردى وتاندىق كاسىپورىندار قۇراستىراتىن ونىمدەردىڭ الماستىراتىن ۋاقىتى تىم الىس ەمەس دەگەن ويدامىز.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار