G7 كلۋبىنىڭ كەزەكتى 45-ءسامميتى ادەتتەگىدەي الەمدىك ساياساتتاعى ەڭ ماڭىزدى ماسەلەلەردى تالقىلاپ, كوزقاراستاردى ءبىر ارناعا كەلتىرۋگە جاسالعان تالپىنىس بولدى. فرانتسيا باسقوسۋدى وتكىزۋشى ەل رەتىندە كوبىنە ءوزىن مازالايتىن تاقىرىپتاردى كوتەرۋگە تىرىسقانداي: جاھاندىق كليماتتىڭ وزگەرۋى, امازونكاداعى ءورت, كاشمير ءۇشىن جانجال, گونكونگتەگى ميتينگىلەر, برەكسيت, سيريا, رەسەيمەن قارىم-قاتىناس جانە باسقالارى. بۇل ماسەلەلەر بويىنشا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ كوزقاراستارى ءارتۇرلى بولعاندىقتان, سامميت سوڭىندا ورتاق كومميۋنيكە قابىلدانبايدى. ءبىر عانا مىسال, اقش پرەزيدەنتى جاھاندىق جىلىنۋ, رەسەيدى كلۋب قۇرامىنا قايتارۋ, ساۋدا قاتىناسى ماسەلەلەرىندە وزگەلەرمەن كەلىسە بەرمەيدى.
ەممانۋەل ماكرون ءسامميتتى وتكىزۋ ارقىلى فرانتسيانىڭ الەمدىك ساياساتتاعى ورنىن نىقتاپ العىسى كەلەتىنى بايقالادى. پرەزيدەنت سايلانعالى بەرى ءتۇرلى جاھاندىق باستامالار كوتەرىپ, فرانتسيانىڭ دا كوپتەگەن ماسەلەلەر بويىنشا ءوز كوزقاراسى بار ەكەنىن جەتكىزگىسى كەلەدى. مىسالى, يرانمەن جاسالعان يادرولىق كەلىسىمنەن اقش-تىڭ شىقپاۋى ءۇشىن بارىن سالىپ كۇرەستى. كەيىنىرەك ناتو-دان بولەك ەۋروپانىڭ ورتاق ارمياسىن قۇرۋدى ۇسىندى. وعان قوسا, ءسامميتتى وتكىزۋشى ەل رەتىندە ول ءۇندىستان, اۋستراليا, چيلي, مىسىر, بۋركينا-فاسو, سەنەگال جانە رۋاندادان قوناقتار شاقىردى. ارينە, ولاردىڭ ءاربىرى فرانتسيانىڭ سىرتقى ساياساتى ءۇشىن ماڭىزدى مەملەكەتتەر.
سامميتتە كوتەرىلگەن ماسەلەنىڭ ءبىرى – G7 قاتارىنا رەسەيدى قايتا قوسۋ. بۇل ۇسىنىستى ترامپ كوتەرگەن بولاتىن. سەبەبى ونىڭ پىكىرىنشە, ۋكراينا, سيريا جانجالدارىن ماسكەۋسىز شەشۋ قيىن. ونى يتاليا پرەمەر-ءمينيسترى كونتە قولداعان. الايدا وتستاۆكاعا كەتىپ بارا جاتقان ۇكىمەتباسىنىڭ پىكىرى كوپتى قىزىقتىرا قويماس. ال گەرمانيا, فرانتسيا, كانادا, بريتانيا باسشىلارى بۇل يدەياعا ءۇزىلدى-كەسىلدى قارسى شىققان. ولار ۋكراين داعدارىسى شەشىلمەي, رەسەيدىڭ G7 قۇرامىنا ورالۋى مۇمكىن ەمەس دەپ ەسەپتەيدى. جاپونيا بۇل ماسەلەدە بەيتاراپ قالعان. ونىڭ دا ءوز سەبەبى بار. ول رەسەيدەن كۋريل ارالدارىن قايتارعىسى كەلەدى. سول سەبەپتى ماسكەۋگە اشىق قارسى شىقپاعان بولار. جالپى, رەسەي 2014 جىلى ۋكراينا تەرريتورياسىنداعى قىرىمدى جاۋلاپ, دونباستا سەپاراتيستىك سوعىس اشقان سوڭ G8 كلۋبىنىڭ مۇشەلەرى ءوز قۇرامىنان رەسەيدى شىعارۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان بولاتىن.
G7 سامميتتەرى وتكەن سايىن «قاتاڭ ساقتالاتىن ءداستۇر» بار. سامميت وتەتىن قالادا جاھاندانۋ پروتسەسىنە, كاپيتاليزمگە, جاھاندىق جىلىنۋعا قارسى ازاماتتار جاپپاي ميتينگ ۇيىمداستىرادى. بۇل جولى 10 مىڭعا جۋىق كىسى بيارريتس قالاسىنىڭ ماڭىنداعى انداي قالاسىنا جينالىپ, ءوز كوزقاراستارىن ءبىلدىردى. پوليتسيا بىرنەشە ادامدى ۇستاپ اكەتتى.
ايتپاقشى, سامميت بارىسىندا اقش دەلەگاتسياسى كۇتپەگەن جايت بولدى. جيىنعا يراننىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى موحامماد جاۆاد زاريف قاتىستى. بۇل ەلمەن ۆاشينگتوننىڭ اراسى تىم سۋىپ كەتكەنىن ەسكەرسەك, اقش تاراپى ءزاريفتى كورگەندە قۋانا قويماعانى بەلگىلى. الايدا كەيبىر اقپارات كوزدەرى اقش دەلەگاتسياسىنا يران ءمينيسترى جايلى ەسكەرتىلگەن دەپ جازادى. بۇل حالىقارالىق ساياساتتاعى «قۋلىق» دەۋگە كەلەر ارەكەت شىعار. ناقتىراق ايتساق, سامميت يەسىنىڭ ترامپقا جاساعان «سىيلىعى».
جوعارىدا ايتقانداي, سامميت قورىتىندىسى بويىنشا كومميۋنيكە قابىلدانبايدى. مۇشە ەلدەردىڭ كوپتەگەن ماسەلەگە قاتىستى ۇستانىمدارى سان الۋان, ءتىپتى ءوزارا قاراما-قايشى كەلىپ جاتادى. سامميت الدىندا فرانتسيا اقش-تىڭ ءىرى IT-گيگانتتارى Amazon, Apple, Facebook جانە Google كومپانيالارىنا «تسيفرلىق سالىق» سالاتىنىن مالىمدەگەن ەدى. مۇندايدى قالت جىبەرمەيتىن ءارى ساۋدا سوعىسىن جۇرگىزۋدە ءبىراز تاجىريبە جيناپ العان اقش پرەزيدەنتى د.ترامپ جاۋاپ رەتىندە فرانتسۋز شارابىنا باج سالىعىن بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيگە كوتەرەتىنىن جەتكىزدى. بۇل ەكى ەل اراسىنداعى جاڭا ساۋدا تارتىسى ما, الدە ىقپال ەتۋدىڭ تىڭ تەتىكتەرى مە, ازىرگە بەلگىسىز, ونى ۋاقىت كورسەتەر.
ارينە, G7 كەزەكتى سامميتىنەن ەشكىم حالىقارالىق ساياساتقا وزگەرىس اكەلەتىن ماڭىزدى شەشىمدى كۇتپەدى. بۇل ءىرى دەرجاۆالاردىڭ جىل سايىن الەمدىك ماسەلەلەردى ءبىر ۇستەل باسىندا تالقىلاپ, قاجەت كەزدە ارەكەت ەتۋ مەحانيزمدەرىن پىسىقتاپ الاتىن كەزدەسۋى. الايدا مۇشە ەلدەر ەكىجاقتى دا كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك الادى. ماسەلەن, وسى جولى بريتانيانىڭ جاڭا پرەمەر-ءمينيسترى بوريس دجونسون ەۋروپانىڭ تىرەك ەلدەرى – فرانتسيا مەن گەرمانيا باسشىلارىمەن برەكسيت تاقىرىبىن تالقىلاعان. سەبەبى اتالعان ماسەلە كەلىسىم بويىنشا 31 قازانعا دەيىن شەشىمىن تابۋ كەرەك. ال بوريس دجونسون برەكسيتتى تۇپكىلىكتى شەشەمىن دەپ ۋادە بەرگەن.
دەگەنمەن قازىر G7 كلۋبى الەمدىك ەكونوميكا مەن ساياساتتىڭ تولىق كورىنىس تاباتىن جەرى دەۋ قيىن. سەبەبى بۇل ورتاعا كىرمەيتىن قىتاي, ءۇندىستان, برازيليا, وڭتۇستىك افريكا, كورەيا رەسپۋبليكاسى, رەسەي, ساۋد ارابياسى, يراننىڭ دا ىقپالى از ەمەس. ەكونوميكاسى دا ءوسىپ كەلەدى. سوندىقتان جىل وتكەن سايىن G20 ءسامميتىنىڭ ماڭىزى ارتا تۇسۋدە. بۇل دامۋشى ەلدەردىڭ داۋىسى جاھاندىق قاتىناستا ەندى ەستىلە باستاعانىن كورسەتەدى.
