جيىن بارىسىندا زورلىق-زومبىلىقتان زارداپ شەككەن بالالاردىڭ 90%-ى جاعدايى تومەن وتباسىنان شىققاندار ەكەنى ءمالىم بولدى. مۇنداي ارەكەتتەردىڭ الدىن الۋعا جاۋاپتى ۋاكىلەتتى قىزمەتكەرلەر از ەمەس: يۋۆەنالدىق پوليتسيا, پەداگوگتار, دارىگەرلەر مەن الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەر, ولاردىڭ ورتاق جۇمىسىن كۇشەيتە ءتۇسۋدى قاجەت ەكەنى كورىپ-اق تۇر.
قىلمىستاردى تەرگەۋ مەن اشۋ ساپاسىنا بايلانىستى ايتىلاتىن ەسكەرتۋلەر جەتەرلىك ەكەن. 2015 جىلدان بەرى كامەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى 34 مىڭعا جۋىق قىلمىس تىركەلگەن, دەگەنمەن ولاردىڭ 27%-ى عانا ءوزىنىڭ لوگيكالىق سوڭىنا جەتكەن.
كامەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى تالاي قىلمىستىق ءىس سوتقا دەيىن جەتپەي قالا بەرەتىن كورىنەدى. پروكۋرورلار كامەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى زورلىق تۋرالى ىستەر بويىنشا زاڭسىز ۇزىلگەن 57 تەرگەۋدى قالپىنا كەلتىرگەن, سونداي-اق توقتاتىلعان 328 ءىستىڭ كۇشىن جويعان, جاسىرىلعان 23 قىلمىس انىقتالعان.
باسقاشا ايتقاندا, بالاعا قاتىستى قىلمىستى اشىپ, قىلمىسكەردى جازالاۋدىڭ ورنىنا بارماق باستى, كوز قىستى ءپرينتسيپى ورناپ كەتەتىن كەز از ەمەس. پوليتسەيلەر كەيدە بالا تۇگىلى ەرەسەكتىڭ دە ىسىنە نەمقۇرايدى قاراپ, قىلمىستىق ءىستى قوزعاعىسى كەلمەيتىنى بەلگىلى. ەگەر ەستەرىڭىزدە بولسا, بىلتىر تەمىر جولدا زورلانىپ, باسىنداعى قايعىسىن پوليتسەيلەرگە جىل بويى دالەلدەي الماعان قىز ءدال وسىنداي جايتتى بايانداپ بەرگەن ەدى. جاعداي تەك «نەمولچي.KZ» قورىنىڭ باسشىلىعى ارقاسىندا عانا سوتقا جەتتى. ونىڭ وزىندە سۋديا قوس قىلمىسكەرگە 2 جىل 6 اي باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ۇكىمىن شىعارىپ, ايدى اسپانعا ءبىر-اق شىعاردى.
ورتاق تۇيتكىلدەردى تالقىلاۋ بارىسىندا وڭىرلەردە پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى مەن پروكۋرورلاردىڭ اتالعان قىلمىستاردىڭ ساناتىن اشۋعا مامانداندىرىلعان جەكەلەگەن توپتار قۇرۋ ورىندى بولادى دەگەن قورىتىندىعا كەلدى. باس پروكۋرور وسى ساناتتاعى قىلمىستاردىڭ ساپالى تەرگەلۋىن قامتاماسىز ەتۋدى جانە كىنالىلەردىڭ جازاسىز قالمايتىندىعى قاعيداسىنىڭ ساقتالۋىنا قول جەتكىزۋدى تاپسىردى. اسىرەسە كامەلەتكە تولماعاندارعا قارسى قىلمىستار ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپتىلىقتى كۇشەيتە ءتۇسۋ تۋرالى پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى.
كەڭەستە كوتەرىلگەن كەلەسى ماسەلە – جول قاۋىپسىزدىگى. 2015 جىلدان بەرى جول-كولىك وقيعالارىنان 11 مىڭ ادامنىڭ قازا تاپقانى, 120 مىڭ ادامنىڭ ءارتۇرلى جاراقاتتار العانى ءمالىم بولدى. ەلىمىزدەگى جول قوزعالىسىنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە بىرقاتار فاكتورلار ىقپال ەتەدى ەكەن. اتاپ وتسەك, ولاردىڭ قاتارىندا اۆتوپاركتىڭ كۇرت ءوسۋى, جولداردىڭ جاي-كۇيى, كولىكتەگى قۇقىق بۇزۋشىلىقتار پروفيلاكتيكاسىنىڭ بوساڭدىعى جانە باسقالارى بار.
جول بويىنداعى وقيعالاردى اۆتومەكتەپتەردە جۇرگىزۋشىلەردى دايارلاۋ ساپاسىنىڭ تومەندىگى جانە جۇرگىزۋشى كۋالىكتەرىن زاڭسىز الۋ مۇمكىندىگى دە شيەلەنىستىرە تۇسەدى. ماسەلەن, 3 مىڭنان استام ادامعا جاساندى مەديتسينالىق انىقتامالار, سونداي-اق ديسپانسەرلىك ەسەپتە تۇرعان 923 ادامعا جۇرگىزۋشى كۋالىكتەرىنىڭ بەرىلۋ فاكتىلەرى انىقتالعان. ەلىمىزدە 833 اۆتومەكتەپ جۇمىس ىستەيدى, ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ قاجەتتى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى جوق.
جول سالۋ تەندەرىنە قاتىسىپ, ءبىر ۇلەسىن جىمقىرىپ كەتۋ – قازاقستان ءۇشىن تاڭسىق دۇنيە ەمەس. سونىڭ كەسىرىنەن تالاي جان تاس جولداردا ومىرمەن قوش ايتىسىپ نەمەسە مۇگەدەك اتانىپ جاتقان بولار. 3 جىل ىشىندە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى جولداردى سالۋعا جانە جوندەۋگە بولىنگەن بيۋدجەت قاراجاتتارىن جىمقىرۋعا بايلانىستى 100-دەن استام سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستاردى تەرگەدى. 7 ملرد تەڭگەدەن استام سوماعا جۋىق شىعىن كەلتىرىلدى. 55 ادام قىلمىستىق جاۋاپتىلىققا تارتىلدى, 24-ءى قازىردىڭ وزىندە سوتتالدى.
جول كولىك وقيعالارى جونىندەگى قىلمىستىق ىستەردى تەرگەۋدىڭ تيىسىنشە جۇرگىزىلمەۋىنە قاتىستى دا سىن از ەمەس. سوڭعى 2 جىل ىشىندە پروكۋرورلار 45-كە جۋىق جاسىرىلعان قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى ەسەپكە قويعان, ولاردىڭ 13-ءى بويىنشا ۇكىمدەر شىقتى.
ۇيلەستىرۋ كەڭەسى مۇشەلەرىنىڭ پىكىرى بويىنشا, قاۋىپتى جول ۋچاسكەلەرىنىڭ ەلەكتروندى كارتاسى, كوشە-جول جۇيەلەرى جاي-كۇيىنىڭ قوعامدىق مونيتورينگىنىڭ بولۋى, جاۋاپكەرشىلىكتى قاتاڭداتۋ قاجەت.
ەگەر دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى 2018 جىلى جاريالاعان رەيتينگكە كوز جۇگىرتسەك, كوڭىل كونشىمەيدى. جول كولىك وقيعاسىنان قايتىس بولعان ادامداردى 100 مىڭ كىسىگە شاقسا, ەلىمىزدە 17,6 ازامات كوز جۇمادى ەكەن. بۇل كورسەتكىش بويىنشا قازاقستان الەمدە 74 ورىندا. ال رەيتينگتىڭ ەڭ سوڭىنداعى سكانديناۆ ەلدەرىندە بۇل كورسەتكىش 2,7-2,8 ادام. ياعني, جولدارى قاۋىپسىز دەگەن ءسوز. ال ءبىز ايدىڭ كۇننىڭ امانىندا 2015 جىلدان بەرى 11 مىڭ ازاماتتى جول بويىندا جوعالتىپ وتىرمىز.
