ءۇي تۇرمىسىنان باستاپ, ەگىن جانە مال شارۋاشىلىعىنا جانە قۇرىلىسقا قاجەتتى زاتتاردىڭ ءتۇر-ءتۇرىن اۋىلدا ءوز اۋلاسىنىڭ ىشىندە-اق جاساپ تابىس تاۋىپ وتىرعان اۋىلداعى مولجىگىتوۆتەر ءوز كاسىپتەرىن 2006 جىلى باستاپتى.
– تەمىردەن بۇيىم جاساۋ وڭاي شارۋا ەمەس, بۇعان تۇرتكى بولعان نە؟, – دەگەن ساۋالىمىزعا نۇرقانات: – شىمكەنتتەگى بازاردا كۇندەلىكتى تۇرمىستا, اسحاناعا پايدالاناتىن نان ءشاۋلى ساتىپ تۇرعان اعايىن اعامىزدىڭ: «قاراپ وتىرعانشا نان ءشاۋلى توقىڭدار. قاجەتتى ماتەريالدى بەرىپ تۇرامىن. بۇل ءوتىمدى تاۋار», دەگەن اقىلى تۇرتكى بولدى. قاجەتتى سىم جانە سابىنا اعاش ماتەريالدارىن اكەلىپ, ۇيدە وتىرىپ توقي باستادىق. جاساعان زاتىمىزدى ەك-ءۇش اپتادا اپارىپ, كەلىسىلگەن باعادا اقشاسىن الىپ كەلەمىز. قاراپ وتىرساق, «تامشىدان تەڭىز قۇرالادى» دەگەندەي, تيىننان اقشا قۇرالا باستادى. اقىلداسا كەلە, ەندى قاجەتتى ماتەريالدى ءوزىمىز الىپ, كوتەرمە ساۋدا باعاسىمەن وتكىزەيىك دەگەن توقتامعا كەلدىك. بۇل ءىسىمىز دە جاقسى ءجۇردى. ءتىپتى ۇلگەرە المايتىنداي بولدىق. سودان اۋىلداعىلارعا ماتەريالىن بەرىپ, نان ءشاۋلى توقىتا باستادىق. بۇل ءىسىمىز دە ىلگەرلەدى. مۇنىمەن شەكتەلىپ قالماي, باسقا زاتتار جاساۋعا مۇمكىندىگىمىز جەتەتىنىنە تولىق سەنگەن سوڭ, سۇرانىسى جوعارى قۇرىلىس زاتتارىن جاساۋعا كىرىستىك. ەڭ باستىسى, ءبىزدىڭ ساپالى بۇيىمدارىمىزعا دەگەن سۇرانىس جوعارى, – دەيدى.
قازىر «نۇر-اسىل» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىن قۇرعان مولجىگىتوۆتەر 5 ادامدى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىعان. ولاردىڭ ەكەۋى مۇحامەدالي تاستانبەكوۆ مەن ەركەعالي (سۋرەتتە) كورىكتە قىزدىرىلعان تەمىردەن ءيىپ, قاجەتتى قۇرال-سايمانداردى جاساسا, قاجىعالي كوشەنوۆ, جانار دەربىساليەۆا, نۇرعيسا انۋاربەك ۇلى دانەكەرلەۋ, ارلەۋ, تاسىمالداۋ جۇمىستارىمەن اينالىسادى. ال 10 وتباسى تۇراقتى تۇردە نان ءشاۋلى توقيدى. كاسىپتەرىنىڭ قاناتى قاتايىپ, اۋقىمى كەڭي باستاعان اعايىندى شەبەرلەرگە جازعى ساكى, ءۇي تۇرمىسىنا قاجەتتى قولاربا, بالالار اتكەنشەگى, جەل بەسىك, كيىم ىلگىش, اياق كيىم مەن گۇل سورەلەرىنە تاپسىرىس بەرۋشىلەر كوپ بۇگىندە. شەبەرلەر جاساعان زاتتارىن شىمكەنت قالاسىنداعى «الاش», «قازىنا» ساۋدا ورتالىقتارىنا كوتەرمە ساۋدامەن كەلىسىم بويىنشا تۇراقتى تۇردە وتكىزىپ تۇرادى. ەندىگى كەزەكتە الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى سۇرانىستار قابىلدايمىز دەپ جوسپارلاپ وتىر اعايىندى جىگىتتەر.
«الىستان اربالاعانشا, جاقىننان دوربالا» دەگەندى قازاق ءبىلىپ ايتقان. قازىر جاستاردىڭ كوپشىلىگى مول قارجى تابۋعا قۇمبىل. تابۋ كەرەك. بىراق قالاي؟ كوپ اقشا تابامىن دەگەندەر «شەتەل اسۋ كەرەك, دوللاردى دوربالاپ الاسىڭ» دەپ ءوز پايداسىن ويلاعان الاياقتارعا جەم بولىپ جاتىر ەمەس پە؟ كوزىن تاپساڭ, ەكى قولعا ءبىر جۇمىس وزىمىزدە دە بار. ءوز زامانىندا ۇلى اباي «ەگەر مال كەرەك بولسا, قولونەر ۇيرەنبەك كەرەك. مال جۇتايدى, ونەر جۇتامايدى. الداۋ قوسپاي ادال ەڭبەگىن ساتقان قولونەرلى قازاقتىڭ اۋليەسى سول» دەگەن ءسوزى ءدال قازىر دە قۇنىن جويعان جوق.
ال كىشكەنتاي عانا اۋىلدا ءوز اۋلاسىندا ەڭبەكتىڭ كورىگىن قىزدىرىپ, كاسىبىن دوڭگەلەتىپ وتىرعان اعايىندى جىگىتتەردىڭ تىرلىگى كىم-كىمگە دە ۇلگى بولارلىق.
ەلميرا جاماشوۆا
تۇركىستان وبلىسى,
بايدىبەك اۋدانى
