ايماقتار • 16 تامىز، 2019

ءوڭىر مەديتسيناسىنىڭ ءورىستى كەزەڭى

28 رەت كورسەتىلدى

بۇگىنگى وتاندىق مەديتسينادا دياگنوستيكامەن ەمدەۋدى ءبىر-بىرىمەن ۇشتاستىرا، بايلانىستىرا جۇرگىزە ءبىلۋدىڭ تيىمدىلىگى مول. تەك وسىنداي جاعدايدا عانا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا وڭ ناتيجەلەرگە جەتۋ مۇمكىندىكتەرى وسە تۇسپەك. ارينە مۇنداي جەتىستىكتەر جالاڭ قولمەن جاسالمايدى. ياعني، دياگنوستيكامەن ەمدەۋ جۇيەسى كاسىبي شەبەرلىك پەن زاماناۋي يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالارعا ارقا سۇيەگەن كەزدە عانا ناتيجەلى بولماق. بۇل – شىنىندا ىرگەلى ىزدەنىستەر مەن ءتيىستى قارجىلاندىرۋ كوزدەرىن قاجەت ەتەتىن اۋقىمى مەن ءورىسى وتە كەڭ ءىس.

 

ءبىر جاقسىسى، وزدەرىنە دەگەن تالاپ بيىگىن وتە جوعارى قويا بىلگەن اقتوبە مەديتسيناسى بۇگىندە رەسپۋبليكا وڭىرلەرى اراسىندا كوش باستاۋشى ورىنداردىڭ بىرىندە كەلەدى. ويتكەنى قولدا بار دەرەكتەر وسىنداي ءتۇيىن جاساۋعا تولىقتاي مۇمكىندىك بەرەدى. وسى ورايدا وڭىردە مەديتسينا سالاسىنىڭ وزىندىك دامۋىنا ءتان بىرقاتار ەرەكشەلىكتى اتاپ ايتقاندى ءجون كورەمىز.

مۇنداي كەزدە اقتوبەدە رەسپۋبليكا وڭىرلەرى اراسىندا ەشقانداي بالاماسى جوق مەديتسينالىق كلاستەردىڭ قۇرىلعانى اۋىزعا ءبىرىنشى ورالادى. ناقتىراق ايتقاندا، بۇل ءىس بۇدان ءتورت جىل بۇرىن قابىلدانعان اقتوبە وبلىستىق اكىمدىگىنىڭ قاۋلىسىنان باس­تاۋ الىپتى. مەديتسينا سالاسىنداعى كلاستەرلىك قۇرىلىمنىڭ وزگەشەلىگى نەدە؟ شىندىعىن ايتقاندا، بۇل دا وزگە سالالارداعى كلاستەرلىك دامۋ زاڭدىلىقتارىنان قاشىققا كەتپەيدى. ياعني، مەديتسينالىق كلاستەرگە دە شوعىرلانۋ مەن توپتاسۋ ۇدەرىستەرى ءتان. ونىڭ ۇتىمدى جاعى – قارجى رەسۋرس­تارىن جانە عيماراتتار مەن قۇرال-جابدىقتاردى ۇدايى ۇنەمدى ءارى ءتيىمدى تۇردە پايدالانۋعا بولاتىنىندا.

مىسالى، وڭىردە كلاستەر قۇرۋدىڭ العاشقى كەزەڭىندە 600 ورىندىق كوپ بەيىندى كلينيكالىق اۋرۋحانا مەن بالالار اۋرۋحاناسى جانە كەڭەس بەرۋ-دياگنوستيكالىق ورتالىعى مەديتسينالىق ۇيىمدارى ءبىر جەرگە شوعىرلاندىرىلدى. سونداي-اق وبلىس ورتالىعىنداعى م.وس­پانوۆ اتىنداعى اقتوبە مەملەكەتتىك مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتى دە وسى كلاستەرلىك قۇرىلىمنىڭ قۇرامىنا ەنگىزىلدى. ءبارىنىڭ باسى ءبىر جەرگە قوسىلعاندا، دياگنوستيكامەن ەمدەۋ سالاسىندا كاسىبي دەڭگەيى بيىك، بىلىكتىلىگى جوعارى، الەۋەتى مول ءبىرتۇتاس مەديتسينالىق قۇرىلىم پايدا بولدى. سونداي-اق مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ونداعان كافەدرالارى كلاستەر كوكجيەگىنىڭ كەڭەيە تۇسۋىنە قىزمەت ەتىپ كەلەدى. مۇنداعى ەۋروپالىق جانە الەۋمەتتىك ستاندارتتاعى مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتاردىڭ كومەگىمەن كۇردەلى وپەراتسيالار ءساتتى جاسالىپ ءجۇر. بۇگىنگى كۇنى كلاستەر بازاسىندا جوعارى تەح­نو­لوگيالىق مەديتسينالىق قىزمەت تۇرلەرى كورسەتىلەدى. جاڭا يننوۆاتسيالىق ادىس­تەردى قولدانۋ ارقىلى جىل سايىن نەيروحيرۋرگيا مەن كارديوحيرۋرگيا، سونىمەن بىرگە ەندوپروفيلدىك جانە ترانسپلانتولوگيا سالالارى بويىنشا مىڭنان استام وپەراتسيا جاسالدى.

رەسپۋبليكا وڭىرلەرى اراسىندا بالاماسى جوق مەديتسينالىق كلاستەر شەڭبەرىندە الەمدىك ترانسپلانتولوگيا سالاسىنداعى جەتەكشى ورىنداردىڭ ءبىرى سەۋل ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىمەن ءوزارا ىنتىماقتاستىق نەگىزىندە باۋىر مەن بۇيرەك سەكىلدى ىشكى ورگانداردى الماس­تىرىپ سالاتىن كۇردەلى وپەراتسيالار جاسالۋدا. سونىڭ ىشىندە كەزدەيسوق جاعدايدا كوز جۇمعان ءمايىتتىڭ اعزا مۇشەسىن تەز سۋىرىپ، ونى كەزەك كۇتكەن ادامعا سالۋدىڭ العاشقى تاجىريبەلەرى دە وڭ ناتيجە بەردى. بۇل – وتە تەز، شۇعىل جاسالاتىن ۇدەرىس. ۋاقىت سوزىلىپ كەتسە، وپەراتسيا پايداسى مەن تيىمدىلىگىن جوعالتادى. ونىڭ ۇستىنە باتىس ەلدەرىندە ترانسپلانتولوگيانىڭ مۇنداي ءتۇرى ۇيرەنشىكتى ۇردىسكە اينالعانىمەن، قازاقى قالپىمىز بەن مەنتاليتەتىمىز وپەراتسيانىڭ مۇنداي ءتۇرىن قابىلداۋعا ءالى ەرىك بەرمەي جۇرگەنى دە جاسىرىن ەمەس.

وڭىردەگى مەديتسينالىق كادرلار الەۋە­تىنىڭ مولدىعى جونىندە ايتقاندا، مۇندا بەس قازاقستان جانە رەسەي عى­لىم اكادەميالارىنىڭ مەديتسينا سالا­سىن­داعى اكادەميكتەرى، 64 مەديتسينا عىلىم­دا­رىنىڭ دوكتورى جانە 204 مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى جۇمىس ىستەيتىنىن ايتۋدىڭ ءوزى ءبىر مارتەبە. نۇر-سۇلتان مەن الماتىدان وزگە ەل وڭىرلەرىندە وسىنشاما مول، وسىنشاما اۋقىمدى عىلىمي-تاجىريبەلىك الەۋەت تابىلا قويار ما ەكەن؟ دياگنوستيكامەن ەمدەۋ جانە كادرلار الەۋەتى ۇشتىگىنىڭ ورتاق ءىس-قيمىلدارىنىڭ ناتيجەسىندە اقتوبە مەديتسينالىق كلاستەرى مەملەكەتتىك اككرەديتيۆتەۋ سىناعىنان ويداعىداي ءوتىپ، بۇگىندە ىرگەلى ۇجىم حالىقارالىق اككرەديتيۆتەۋدەن ءوتۋ ىسىنە جان-جاقتى ازىرلىكتەر جاساۋ ۇستىندە.

اقتوبەدەگى مەديتسينالىق كلاستەر سالاسىنداعى جەتىستىكتەر ەلىمىزدىڭ باتىس وڭىرىندەگى اتىراۋ، اقتوبە، باتىس قازاقستان، ماڭعىستاۋ جانە قىزىلوردا وبلىستارى تۇرعىندارىنا مەديتسينالىق قىزمەتتەر كورسەتۋىنە جاڭا مۇمكىندىكتەر اشىپ وتىر. اقتوبە وبلىسى دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى گۇلنار مامبەتجانوۆانىڭ ايتۋىنشا، وتكەن جىلى اتالعان كورشىلەس وڭىرلەردەن التى مىڭنان استام ادام كەلىپ، اقتوبەدەن ەم الىپتى. جوسپارلى وپەراتسيالار بۇگىنگى مەديتسينا ۇيىمدارىنداعى ورتالىقتاندىرىلعان پورتال جۇيەسى كەزەگى بويىنشا اۆتوماتتاندىرىلعان تۇردە اتقارىلعان. ەمدەلۋگە قاجەتتى قاراجات ۇكىمەت تاراپىنان تولەنگەن.

تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا اقتوبە مە­دي­­تسيناسىندا ايتا قالارلىقتاي ءوسۋ مەن ورلەۋ كورىنىستەرى بايقالدى. وزگەسىن ايتپاعاندا، وسى كەزدە اقتوبە ايماعىندا 120 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانى بوي كوتەرگەن. وعان تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان «100
اۋرۋحانا، 100 مەكتەپ» جوباسى دا ەلەۋلى شاپا­عاتىن تيگىزگەن. وبلىستا ەمدەۋ جانە اۋرۋدىڭ الدىن الۋ مەكەمەلەرىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى جىلدان-جىلعا نىعايىپ كەلەدى. مىسالى، تەك سوڭعى 30 جىلدىڭ وزىندە وڭىردە وتىزعا جۋىق مەديتسينا نىساندارى بوي كوتەرگەن. ونىڭ 22-ءسى مەملەكەتتىك-جەكەشەلىك ارىپتەستىگى نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلعان.

اتالعان جاڭا تۇرپاتتاعى مە­دي­تسينا­لىق نىسانداردىڭ 20-سى وبلىستىڭ شالعاي ەلدى مەكەندەرىندە سالىنعانى ءوڭىر جانە سالا باسشىلارى تاراپىنان اۋىل مەديتسيناسىن دامىتۋعا وڭ كوزقاراس ۇستالعانىن كورسەتەدى. ءومىر ءبىر ورنىندا تۇرمايدى. ول ۇنەمى العا دامۋ، ءوسۋ، جىلجۋ ۇستىندە. ۇزدىكسىز ءۇردىس دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى جاڭاشىلدىق پەن وزگەرىستەردى قاجەت ەتەدى. وسى ورايدا وبلىستا ادام اعزاسىنداعى بيوحيميالىق جانە گەنەتيكالىق وزگەرىستەردى باستاپقى كەزەڭدە انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جاڭا مەديتسينالىق قۇرىلىمداردىڭ قۇرى­لىستارى باستالىپ وتىرعانى دا ءبىر مەرەي. بۇلاردىڭ قاتارىندا ونكوگەو­مو­تولوگيا جانە بالالارعا ارنالعان پوزيتروندى-ەميسسيوندىق توموگرافيا ورتالىقتارى بار.

اقتوبە ايماعىندا 2016-2019 جىلدارعا ارنالعان «دەنساۋلىق» مەم­لە­­كەتتىك باعدارلاماسىنىڭ ىسكە اسىرىل­ۋى جونىندەگى دەرەكتەر دە نەگىزىنەن وڭ دينا­ميكانى كورسەتەدى. مەملەكەتتىك باع­دارلامانىڭ باستى ينديكاتورى بولىپ تابىلاتىن تۋ كورسەتكىشى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 1 پايىزعا ءوسىپ، ءولىم-ءجىتىم وتكەن جىلعى دەڭگەيدە تۇر. ال نارەستە ءولىمى 1 مىڭ تۋىلعان نارەستەگە شاققاندا 10،42 پايىزدى قۇ­راپ، رەسپۋبليكالىق كورسەتكىشتەن ءسال جوعارى تۇرسا، كەرىسىنشە، انا ءولىمى 2،8 پايىزعا تومەندەگەن.

2019 جىلدىڭ جارتىجىلدىعىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءسۇت بەزى قاتەرلى ىسىگىمەن سىرقاتتاناتىن ناۋقاستاردىڭ بەس جىلدىق ءومىر ءسۇرۋ ۇلەسى 52،9 پايىزدى قۇراپ، وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 1،7 پايىزعا ءوسىپتى. وڭىردە جۇرەك-قان تامىرلارى جۇيەسى اۋرۋلارىنىڭ ءاربىر 100 مىڭ تۇرعىنعا شاققاندا 13،1 پايىزعا تومەندەگەنى دە جاعىمدى جاڭالىق.

وبلىستا بۇدان ەكى جىل بۇرىن ەنگى­زىلگەن «اۋرۋلاردى باسقارۋ» باع­دار­لاماسى دا وڭ ناتيجەلەر بەرىپ كەلەدى. بۇعان قان قىسىمى مەن قانت ديابەتى، سوزىلمالى جۇرەك جەتىس­پەۋ­شىلىگىنە شالدىققان ناۋقاستار قام­تىل­عان. ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتىڭ قورى­تىندىسى بو­يىنشا ديسپانسەرلىك ناۋقاستارمەن ءتيىستى شارتتارعا قول قويى­لىپ، باعدارلاماعا سايكەس ەمدەر بەرىلىپ، الدىن الۋ شارالارى وتكىزىلگەن. سونىڭ ناتيجەسىندە كوزدەلگەن يندي­كا­تور­لاردىڭ ءبارى دە ورىندالعان.

وسىنداي وڭ مىسالداردى مىندەتتى الەۋمەتتىك-مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ شارالارىن جۇرگىزۋ بويىنشا اتقارىلعان ىستەرگە قاتىستى دا ايتۋعا بولادى. بۇل باعىتتا اقپاراتتى ءتۇسىندىرۋ شارالارى ءوڭىردىڭ ەرەسەك تۇرعىندارىنىڭ 53،7 پايىزىن قامتىعان. سونداي-اق ايماقتا مەديتسينا سالاسىن تسيفرلاندىرۋ ىسىندە دە وڭ مىسالدار الدان شىعادى. مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرمەن قامتىلۋ دەڭگەيى 97،2 پا­يىزدى قۇرايدى. وبلىستا جانە اۋداندىق دەڭگەيدە مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ ينتەرنەت جەلىسىنە قولجەتىمدىلىگى تۇتاستاي 100 پايىزدى قۇرايدى. وبلىس بويىنشا 866 845 ەلەكتروندى دەنساۋلىق پاس­پورتى تولتىرىلعان. بۇل – تىركەلگەن حالىقتىڭ جالپى سانىنىڭ 100 پايىزى. مەديتسينالىق قۇجاتتاما نىساندارىنىڭ 97-ءسى ەلەكتروندى فورماتقا كوشىرىلىپ، 100 پايىزدىق كورسەتكىشتى قۇراپ وتىر.

ايتا بەرسە وڭىردە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا اتقارىلىپ وتىرعان سان الۋان قىزمەتتەر تىزبەگى جالعاسا بەرەدى. ايتسە دە ونىڭ ءبارىن ساعىزشا سوزا بەرۋدىڭ قاجەتتىلىگى شامالى دەپ بىلەمىز. ەڭ باس­تىسى، وبلىستاعى دەنساۋلىق ساقتاۋ ىسىنە ۇتىمدى ۇيىمداستىرا ءبىلۋ تاسىلدەرى مەن جاڭاشا كوزقاراس ۇدەرىستەرى ءتان. وسىنداي جۇيەلى جۇمىستار ءوڭىردىڭ دەموگرافيالىق جاي-كۇيىنە دە وڭ اسەر ەتتى دەسەك، قاتەلەسە قويماسپىز. اتاپ ايتقاندا، وبلىستا تاۋەلسىزدىك جىلدارى تۇسىندا تۇرعىنداردىڭ ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 6 جىل 2 ايعا وسكەنى – الدىڭعى پىكىرىمىزدىڭ ايعاعى. ياعني، وسى ارالىقتا بۇل كورسەتكىش 67،2 جاستان 73،4 جاسقا ۇلعايعان.

دەموگرافيالىق تابيعي ءوسىمنىڭ باس­تى كورىنىسى سابيلەردىڭ ومىرگە كەلۋى دەسەك، بۇل كورسەتكىش 36 پايىزعا ءوسىپ، كەرىسىنشە، جالپى ءولىم-ءجىتىم 2،9 ەسەگە تومەندەگەن. ءومىر بار جەردە ءولىم بار. بۇل – تىرشىلىكتىڭ جازىلماعان زاڭى. ايتسە دە ورتاشا عۇمىر جاستى ءوسىرۋ ارقىلى ونىڭ دەڭگەيىن تومەندەتۋ ءوڭىر مەديتسيناسىنداعى ۇلكەن ءىس دەۋىمىز كەرەك.

ءوڭىر مەديتسيناسىنىڭ دامۋ ىسىندە شەشىمىن تاپپاي جۇرگەن تۇيىندەر مەن پروبلەمالار بار ما؟ بۇل ورايدا ءدال قازىرگى كۇنى 58 دارىگەر جەتىسپەيتىنىن ايتقان ءجون. ايتسە دە مۇنى سالىس­تىرمالى تۇردە العاندا وتكىر تۇرعان ماسەلە دەمەي-اق قويۋعا دا بولاتىنداي. گ.مامبەتجانوۆانىڭ ايتۋىنشا، بيىل وڭىردە اعا بۋىن مەديتسينا وكىلدەرىنىڭ ۇلكەن لەگى زەينەت دەمالىسىنا شىعىپتى. جوعارى ءبىلىمدى دارىگەر كادرلاردىڭ تولىقتاي جەتىسپەۋى وسىنداي جاعدايدان تۋىنداپتى. ونىڭ ايتۋىنشا، بيىل بۇعان دەيىن داستۇرگە ەنگىزىلگەندەي، وڭىردەگى مەديتسينا ۇيىمدارىن جاس كادرلارمەن تولىقتىرۋ ءۇشىن ناقتى ءىس-شارالار بەلگىلەنگەن. وسى باعىتتا 45 دارىگەر ماماندى دايارلاۋعا وبلىس اكىمىنىڭ ارنايى گرانتتارى بولىنگەن. مۇنداي ۇردىستەر وڭىردە ۋاقىتشا ورىن العان دارىگەر جەتىسپەۋشىلىگىنىڭ ورنىن تولىقتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى، دەيدى گۇلنار شۇكىرقىزى.

ءتۇيىپ ايتقاندا، اقتوبەلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ساقشىلارىنىڭ بۇگىنگى جانكەشتى ەڭبەگى بيىك تە جوعارى باعاعا ابدەن لايىق دەپ بىلەمىز.

اقتوبە

 

سوڭعى جاڭالىقتار

شىعىسقا قار ءتۇستى

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار