ر.بەكەتاەۆتىڭ ايتۋىنشا, ءىرى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلاردا سوڭعى ۋاقىتتارعا دەيىن ءبىر كوزدەن ساتىپ الۋ ءتاسىلى كوبىرەك ۇستەمدىك قۇرىپ كەلگەن. سوڭعى كەزدەرى وسى جاعدايعا وزگەرىس ەنگىزىلگەن. ماسەلەن, 2017 جىلى تاۋارلار مەن قىزمەتتەردى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلاردىڭ 52 پايىزى ءبىر كوزدەن ساتىپ الۋ ارقىلى جۇرگىزىلسە, بىلتىر بۇل كورسەتكىش 7 پايىز مولشەرىندە عانا بولىپتى. ساتىپ الۋلاردىڭ باسىم بولىگى باسەكەلەستىك ورتاداعى ۇساق جانە ورتا كولەمدەگى تاپسىرىس ورىنداۋشىلارعا بەرىلىپتى. بۇعان ەلىمىزدەگى ينتەرنەت ساۋداسىنىڭ كۇشەيۋى دە اسەر ەتكەن سەكىلدى.
سونىمەن قاتار ساتىپ الۋلار ءىسىنىڭ اشىقتىعىنا ءمان بەرىلگەن. ءسويتىپ قۇقى بۇزىلعان كەز كەلگەن تاپسىرىستى ورىنداۋشىنىڭ شاعىمى تىركەلەتىن بولعان. بۇل ءىستىڭ ەلەكتروندى فورماتتا ءورىس الۋى شاعىمدانۋشىلار قاتارىن الدەقايدا ارتتىرا ءتۇستى. ماسەلەن, بىلتىر مەملەكەتتىك جانە كۆازيمەملەكەتتىك ساتىپ الۋلارعا قاتىستى 3 مىڭ شاعىم كەلىپ تۇسسە, بيىل 7 ايدا عانا 17 مىڭ شاعىم كەلىپ تۇسكەن. ارينە شاعىمدى جولداۋشىلار اراسىندا ماسەلەنى دۇرىس كوتەرىپ وتىرعاندار دا, سونىمەن قاتار ساتىپ الۋ تاپسىرماسىنىڭ مەرزىمىن ۇزارتۋ ماقساتىندا جانە باسقا دا وسىنداي جايتتارعا سايكەس ءوز مۇددەلەرىن كوزدەپ «تيسە تەرەككە, تيمەسە بۇتاققا» دەگەندەي ءجونسىز قارالاۋشىلار دا كەزدەسەدى.
دەگەنمەن اشىقتىق پەن مولدىرلىك ناتيجەسىندە پايدا بولعان وسىنداي قۇبىلىستاردى دا رەتكە كەلتىرۋدىڭ جولدارى الەمدىك تاجىريبەدە بار. ماسەلەن, ەۋروپانىڭ كوپتەگەن مەملەكەتتى, ۋكراينا مەن گرۋزيا سەكىلدى ەلدەر مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلارعا قاتىستى كەلىپ تۇسكەن شاعىمداردى اقىلى تۇردە قابىلدايتىن بولعان. تەكسەرە كەلگەندە شاعىم ورىندى بولىپ جاتسا, وندا تولەگەن اقشاسىن يەسىنە قايتارىپ بەرەدى, ال بۇرىس بولسا, ول اقشا مەملەكەت قازىناسىندا قالادى. گرۋزيادا شاعىمدى اقىلى قابىلداۋ مولشەرى الىنعان تاپسىرىستىڭ 2,5 پايىزىن قۇراعان. بۇل جاعداي شاعىم جولداۋشىنى تەك ءوش الۋ نەمەسە ءوز ايتقانىن كۇشتەپ ورىنداتۋ ماقساتىن عانا كوزدەمەي, ارەكەتىنىڭ دۇرىس-بۇرىستىعىنا زەر سالۋعا ماجبۇرلەيتىن كورىنەدى.
سونداي-اق مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلاردا سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ونداعى ۇدەرىستەردىڭ بارلىعى اۆتوماتتاندىرىلۋ ۇستىندە. ياعني بىرتە-بىرتە بۇل ىسكە ادامنىڭ ارالاسۋىنا جول بەرىلمەيتىن بولادى.
ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا جۋرناليستەر مەملەكەتكە ساتىپ الىناتىن كەيبىر تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ باعاسى ورىنسىز ءوسىرىلىپ, جەمقورلىقتىڭ تۋىنداۋىنا وسىنداي جاعدايلار دا اسەر ەتىپ جاتاتىنىن ايتىپ, وسىنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا قانداي شارالار قابىلدانعانىن سۇرادى. ر.بەكەتاەۆ مۇنداي جاعدايدا ساتىپ الۋ ءىسىن جۇرگىزۋشىلەر اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلاتىنىن, بۇل شارا 1 قاڭتاردان باستاپ كۇشىنە ەنەتىنىن ايتتى.
ءسابيت احمەتوۆ ءجيى ساتىپ الىناتىن 100 تاۋار مەن قىزمەتكە تالداۋ جاسالىنعانىن, نارىقتاعى ورتاشا باعاسى انىقتالعانىن مالىمدەدى. ماسەلەن, بەنزين بىلتىر 17 مىڭ رەت ساتىپ الىنعان ەكەن. ەندى وسى ءىستى رەتتەي جانە ۇيلەستىرە وتىرىپ, وسى ساتىپ الۋدىڭ سانىن 1 مىڭعا دەيىن تۇسىرۋگە بولادى. سوندا ساتىپ الۋ ۇدەرىسىنە جۇمسالاتىن شىعىن مەن ۋاقىت تا اجەپتاۋىر ۇنەمدەلەدى ەكەن.
سونداي-اق ساتىپ الۋ تاپسىرىستارىن ورىنداۋشىلاردىڭ ادالدىق ماسەلەسىنە دە ءمان بەرىلمەك. ماسەلەن, بىلتىر 3,5 ملرد تەڭگەنىڭ تاپسىرىسىن ورىنداعان ءبىر الەۋەتتى كومپانيا وسى جونىندە تاپقان پايداسىنان بار بولعانى 180 مىڭ تەڭگەنىڭ عانا سالىعىن تولەگەنى انىقتالعان. ءسويتىپ ۇلكەن تاپسىرىس الۋشى ەكىجاقتى پايدا كورمەك بولعان. الداعى ۋاقىتتا وسىنداي كەلەڭسىزدىكتەردىڭ دە جولى كەسىلمەك.
سونىمەن قاتار ساتىپ الىناتىن تاۋارلار مەن قىزمەتتەر باعاسىنا دەمپينگ قويۋ ماسەلەسى دە شەشىمىن تاپتى. ەگەر ساتىپ الىناتىن تاۋاردىڭ ورتاشا جيىنتىق باعاسى 1 ملن تەڭگەنى قۇرايتىن بولسا, وسى تاپسىرىستى ورىنداۋشى ونىڭ ورىندالۋ قۇنىن 800 مىڭ تەڭگەگە, ياعني 20 پايىزعا دەيىن عانا تۇسىرە الادى. بۇل جاعداي تەندەردە ورىنسىز تومەن باعا ۇسىنىپ, جۇمىستى ساپاسىز اتقارۋعا مۇمكىندىك بەرمەيتىن بولادى. بۇل شارا
1 شىلدەدەن باستاپ كۇشىنە ەندى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ اياسىندا قارجى مينيسترلىگى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلاردى ورتالىقتاندىرۋدىڭ جاڭا مودەلىن پىسىقتاۋدا. بۇگىنگى تاڭدا رەسپۋبليكادا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدىڭ جىل سايىنعى ورتاشا كولەمى 3,2-3,5 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى.
