الماتى قالاسى توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى حابارلاعانداي, سوڭعى ەكى ايدا اۋا تەمپەراتۋراسىنىڭ كۇرت جوعارىلاۋىنا بايلانىستى 14 تامىز كۇنى تاڭعى ساعات 6-لار شاماسىندا قارعالى وزەنى باسسەينىنىڭ ءبىرىنشى كولى قولدانىستاعى جەر استى-مورەنالىق كانالدار ارقىلى بوساتىلىپ, سۋدىڭ كولەمى 26 مىڭ تەكشە مەتردى قۇرادى.
بيىل كولدى بوساتۋ بويىنشا الدىن الۋ جۇمىستارى 6 ماۋسىمدا باستالعان-دى. مامانداردىڭ مالىمەتى بويىنشا وسى ماقساتتا ونىمدىلىگى جوعارى سورعىلار, پلاستيكالىق قۇبىرلاردان سيفون جىپتەرى تارتىلىپ, اعىن سۋلارعا ارنالعان ەۆاكۋاتسيالىق كانالدار جاساقتالعان. جالپى العاندا, جۇمىس باستالعان كەزدە كولدەگى سۋ كولەمى 77,2 مىڭ تەكشە مەتر بولعان, كەيىن سۋ مولشەرى ارتىپ وتىردى دا, ونى ۇدايى اعىزىپ تۇرۋعا ءماجبۇر بولىپتى. ءسويتىپ كولدەن 1,6 ميلليون تەكشە مەتر سۋ ازايتىلعان. تاسقىن قاۋپى بولۋى مۇمكىن 8 اۋدان الدىن الا انىقتالىپ, توتەنشە جاعدايدا الپىسقا جۋىق تەحنيكا جۇمىلدىرىلىپ, ەكى جۇزدەن استام ادام كۇشى مەن قوسىمشا جاراقتار ىسكە قوسىلدى.
ورىن العان توتەنشە جاعداي بارىسىندا قارعالى شاتقالىنىڭ تۇرعىندارى سيرەنالىق-دىبىستىق قۇرىلعىلار ارقىلى جەدەل ارادا حابارلانىپ, ناۋرىزباي اۋدانىنىڭ ءورت ءسوندىرۋ بولىمشەلەرى, جول-پاترۋلدىك ەكيپاجدارى دەرەۋ ىسكە جۇمىلدىرىلدى. تۇرعىنداردى قابىلداۋ پۋنكتتەرى ازىرلەنىپ, بوستاندىق اۋدانىنداعى مەكتەپتەر ەۆاكۋاتسياعا دايىندالدى. اۋداندا گاز, جارىق جۇيەسىنىڭ جۇمىسى ۋاقىتشا توقتاتىلدى. توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋدىڭ جەدەل شتابى ازاماتتىق قورعانىس قىزمەتتەرى الماتى قالاسى توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنىڭ داعدارىس ورتالىعىنا جينالدى.
قالا اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆ وقيعا ورنىندا بولىپ, جەرگىلىكتى تۇرعىندارمەن كەزدەستى. قالاداعى بارلىق قىزمەتتەر قانداي دا ءبىر توتەنشە قيمىلدارعا دايىن ەكەندىگىنەن حاباردار ەتىپ, حالىقتى سابىرعا شاقىرعان اكىم سەل ءجۇرۋ قاۋپى جوق ەكەنىن ەسكەرتتى. توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنىڭ مالىمەتى بويىنشا قارعالى وزەنى ارناسىندا قازىرگى كەزدە سۋ تاسۋ قاۋپى جوق, ال كولدەن اققان سۋ توقتاتىلدى. سۋ شايىپ وتكەن بارلىق ۋچاسكەلەردە وزەن ارناسىن نىعايتۋ ءۇشىن ارنايى تەحنيكالار جۇمىلدىرىلعان. وزەن ارناسى بويىندا ورنالاسقان جەكە تۇرعىن ۇيلەر مەن اۋلالاردى سۋ باسۋ وقيعالارى تىركەلمەگەن. اۋەدەن باقىلاۋ دەرەكتەرى كولدەگى سۋ دەڭگەيىنىڭ 6-7 مەترگە تومەندەگەنىن ءارى اققان سۋ كولەمىنىڭ 20-25 تەكشە مەتر بولعاندىعىن راستايدى.
ەندىگى كەزەكتە «قازسەلدەنقورعاۋ» مەكەمەسىنىڭ گيدروبەكەتتەرى كولدەگى جانە اۋدانداعى جاعدايدى باقىلاۋدا ۇستاپ, ناۋرىزباي, اۋەزوۆ جانە الاتاۋ اۋداندارىندا ارنايى تەحنيكالار مەن ءتيىستى سالا ماماندارى كەزەكشىلىك قىزمەتىن جالعاستىراتىن بولادى.
توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى قالا تۇرعىندارىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا «Smart Almaty» اياسىندا الماتى قالاسىنىڭ دامۋ ورتالىعى جانە «I2NIK» كومپانياسىمەن بىرلەسىپ تەگىن ءموبيلدى قوسىمشانى ىسكە قوستى. ءموبيلدى قوسىمشانى وس Android جانە IOS بازاسىندا سمارتفوندار مەن پلانشەتتەر ارقىلى جۇكتەۋگە بولادى. مۇنداي قۇرىلعى اقپاراتتى جىلدام الۋعا قولايلى. سونىمەن قاتار بيىلعى ءساۋىر ايىنان باستاپ توتەنشە جاعدايلار تۋرالى مالىمەتتى SMS حابارلامامەن بىرگە «Darmen» قوسىمشاسى ارقىلى الۋعا بولادى.
سونداي-اق كەشە ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ توتەنشە جاعدايلار كوميتەتى ەلىمىزدەگى مۇزداق كولىن بوساتۋ سالدارىنان تۋىنداعان الماتى قالاسىنداعى توتەنشە جاعداي جانە ەلىمىزدەگى ءورت قاۋپى جاعدايى تۋرالى ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى.
ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى يۋ.ۆ. ءيليننىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى ەكى ايداعى تۇراقتى تەمپەراتۋرالىق فونعا بايلانىستى, 14 تامىزدا ساعات 06.20-دا قولدانىستاعى ىشكى ارنالار, قارعالى وزەنى باسسەينىنىڭ №1 كولى شامامەن سەكۋندىنا 5 تەكشە مەتردەن ارناسىنان شىققان. سونىمەن بىرگە كولدەگى سۋ دەڭگەيى 5 مەترگە تومەندەگەن, تۇسكەن سۋدىڭ الدىن الا كولەمى 20 مىڭ تەكشە مەتردەن استام.
«قارعالى شاتقالىنداعى تۇرعىندارعا دابىل قاعۋ-سويلەۋ قۇرىلعىلارى ارقىلى حابار تاراتىلدى. حالىقتى حاباردار ەتۋ ءۇشىن ناۋرىزباي اۋدانىنىڭ ءورت ءسوندىرۋ بولىمشەلەرى, جول-پاترۋلدىك پوليتسيا ەكيپاجدارى جىبەرىلدى. ناۋرىزباي اۋدانىنداعى قابىلداۋ پۋنكتتەرى حالىقتى قابىلداۋعا دايىندىعىن باستادى, ەۆاكۋاتسيالاۋ ءۇشىن بوستاندىق اۋدانىنداعى مەكتەپتەر ازىرلەندى. ناۋرىزباي اۋدانى قارعالى وزەنىنىڭ بويىنداعى ۋچاسكەلەر گاز, ەلەكتر ەنەرگياسىنان اجىراتىلدى. توتەنشە جاعدايلار بويىنشا رەسپۋبليكالىق جانە قالالىق جەدەل شتابتار قۇرىلدى», دەدى ءمينيستردىڭ ورىنباسارى.
مينيسترلىكتىڭ اقپاراتىنا سۇيەنسەك, الماتى قالاسى توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنىڭ بارلىق جەكە قۇرامى, كۇشتەرى مەن قۇرالدارى توتەنشە جاعداي دابىلى بويىنشا كوتەرىلگەن. «قازاۆياقۇتقارۋ» بورتتارى, الماتى قالالىق قۇتقارۋ قىزمەتى جانە ۇلتتىق ۇلاننىڭ جەكە قۇرامىنا حابار بەرىلگەن.
جالپى سانى 900-دەن استام ادام جانە 119 بىرلىك تەحنيكا جەدەل جۇمىلدىرىلدى. ونىڭ ىشىندە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردان 149 ادام جانە 60 بىرلىك تەحنيكا, الماتى قالالىق توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنەن 216 ادام جانە 59 بىرلىك تەحنيكا قاۋىپتى ۋچاسكەگە جىبەرىلگەن.
«توتەنشە جاعدايلار» كوميتەتىنىڭ قازسەلدەنقورعاۋ قىزمەتى سەلدىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا اتالعان كولدى بوساتۋ بويىنشا الدىن الۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە, بۇل جۇمىس 2019 جىلعى 6 ماۋسىمدا باستالدى. كولدى بوساتۋ جۇمىستارى باستالعاننان بەرى 1,6 ملن تەكشە مەتر سۋ اعىزىلدى.
ساعات 10.13-تە كولدەن سۋدىڭ اعىنى توقتاتىلدى, ەۆاكۋاتسيالىق كانالدا جەر ءۇستى اعىسى جوق. قارعالى گيدروبەكەتىنىڭ جوعارى جاعىندا سۋ اعىنى سەكۋندىنا 5 تەكشە مەتردەن 0,8-0,9 تەكشە مەترگە دەيىن تومەندەدى. جالپى, قارعالى وزەنىنىڭ ارناسى تۇراقتاندى جانە سەكۋندىنا 20 تەكشە مەترگە دەيىن وتكىزۋگە قابىلەتتى (قازىرگى ۋاقىتتا اعىن سەكۋندىنا 4,52 تەكشە مەتردى قۇرايدى)», دەدى يۋ.يلين.
توتەنشە جاعدايلار كوميتەتى قارعالى وزەنىنىڭ ارناسى بويىندا ورنالاسقان تۇرعىن ۇيلەر مەن ۋچاسكەلەردى سۋ باسۋ تۋرالى اقپارات تۇسپەگەنىن مالىمدەدى.
رەسپۋبليكا اۋماعىندا سەل قاۋپى تىركەلگەن 695 ۋچاسكە بار. الماتى وبلىسى – 223, الماتى قالاسى – 195, جامبىل وبلىسى – 140, تۇركىستان وبلىسى – 114, شقو بويىنشا 23 ۋچاسكەدە سەل قاۋپى بار. سونىمەن قاتار مۇزداق-مۇزدىق جانە ءۇيىندى كولدەردىڭ سانى بۇگىنگى كۇنى 927 بولىپ وتىر. ەلىمىزدەگى كولدەر قاتارى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى, 2016 جىلى ولاردىڭ سانى 665 بولسا, 2017 جىلى – 694, 2018 جىلى 721-ءدى قۇرادى.
ەلۆيرا سەرىكقىزى,
سۆەتلانا عالىمجانقىزى
