ايماقتار • 13 تامىز، 2019

ىشكى جانە سىرتقى نارىقتاعى ىركىلىس نەدەن تۋدى؟

135 رەتكورسەتىلدى

جىل وتكەن سايىن ءوڭىردىڭ الىس-جاقىن شەتەلدەرمەن ەكونوميكالىق، ساۋدا-ساتتىق ارىپتەستىك بايلانىسى نىعايىپ، ساتىلاتىن ونىمدەردىڭ سانىمەن قوسا ساپاسى دا ەداۋىر ارتىپ كەلە جاتقانى بايقالادى. دەسەك تە، الىس-بەرىس سالاسىندا ەلەۋلى تابىستارمەن قاتار، شەشىمىن تابۋعا ءتيىس تۇيتكىلدەردىڭ بار ەكەنى جاسىرىن ەمەس.

تاياۋدا وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى داۋرەن جانداربەكتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن القالى باسقوسۋ شاعىن جانە ورتا بيزنەس نىساندارى ءۇشىن وزەكتى ماسەلە سانالاتىن ەكسپورت كولەمىن ۇلعايتۋدىڭ، سىرتقى نارىق كوكجيەگىن ودان ءارى كەڭەيتۋدىڭ، باسەكەلەستىك قارىمىن ارتتىرۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ايقىندادى. جيىنعا ەكسپورتتاۋشى كاسىپكەرلەرمەن قاتار، ولارعا قارجىلاي جانە سەرۆيستىك كومەك كورسەتەتىن ينستيتۋت وكىلدەرى دە قاتىسىپ، ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى مەن تاۋارلاردى سىرتقى نارىققا جونەلتۋدىڭ ءتيىمدى جانە كەمشىن تۇستارى تالقىلاندى.

– ەل ەكونوميكاسىنىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋدا ەكسپورتتىڭ الاتىن ورنى بولەك. سوڭعى جىلدارى شيكىزاتتى قالدىقسىز وڭدەپ، شەتەلدىك تۇتىنۋشىلارعا جەت­كى­زەتىن كاسىپورىنداردىڭ سانى كوبەيە ءتۇس­تى. قايتا وڭدەۋ سالاسىنا باسىمدىق بەرۋ­دىڭ ناتيجەسىندە ونىڭ ۇلەسى 15-20 پايىزعا ءوستى، – دەي كەلىپ، داۋرەن جان­دار­بەك ۇلى «BioOperations» جشس-ءنىڭ تا­جىريبەسىنەن ناقتى مىسالدار كەلتىردى. كەزىندە بانكروتقا ۇشىراعان «بيوحيم» كاسىپورنىنىڭ ورنىن باسقان الەۋەتتى ءوندىرىس ورنى بۇگىندە ءوز ونىمدەرىن مۇحيتتىڭ ارعى جاعىنداعى مەملەكەتتەرگە جونەلتەدى. جالپى، سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا 70-كە جۋىق تاۋار ءوندىرۋشى قىتاي، رەسەي، ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتقان.

 الداعى 5 جىلدا قازاقستاننىڭ الدىندا اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىنىڭ ەكسپورتىن 2،5 ەسەگە ءوسىرۋ مىندەتى تۇر. اگرارلىق ايماق سانالاتىن سولتۇستىك قازاقستانعا دا بۇل تاپسىرمانىڭ تىكەلەي قاتىسى بار. ارينە، تەك اگروونەركاسىپتىك كەشەنگە عانا باسىمدىق بەرۋ تىعىرىقتان شىعۋدىڭ ۇتىمدى جولى ەمەس. باستى ماقسات – ءوندىرىستىڭ بارلىق سالاسى بو­يىنشا باسەكەلەستىككە ۇمتىلۋ. وسىعان وراي قازاقستاننىڭ سىرتقى ساۋدا پالاتاسى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى نۇرالى بوكەيحانوۆ كاسىپكەرلەردى الەۋەتتى ارىپتەستەرمەن قويان-قولتىق جۇمىس ىستەۋگە شاقىردى.

– ەكى مىڭعا جۋىق شيكىزاتتىق ەمەس كاسىپورىننىڭ بەستەن ءبىرى عانا ونىمدەرىن سىرتقا شىعارادى. ءبىز ءتۇرلى حالىقارالىق كورمەلەرگە قاتىسۋعا قارجىلاي جانە ۇيىمداستىرۋشىلىق كومەك كورسەتۋگە ءازىرمىز. بىلتىر تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ قاتىسۋىمەن 84 ىسكەرلىك شارا وتكىزىلىپ، 424 سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتىلدى. 160 ميلليون دوللاردىڭ 70-تەن استام ەكسپورتتىق كەلىسىمشارتتارى جاسالدى، – دەدى ول. ن.بوكەيحانوۆتىڭ ايتۋىنشا، سىرتقى ساۋدا پالاتاسىنان وزگە دە قولداۋ ينستيتۋتتارى از ەمەس. ماسەلەن، قازاقستاننىڭ دامۋ بانكى وتاندىق تاۋارلاردى شەتەلدە تانىتقىسى كەلەتىندەرگە تومەن پايىزبەن نەسيە بەرەدى. «Kazakh Export» ەكسپورتتىق ساقتاندىرۋ كومپانياسى ءوز كەزەگىندە ءتۇرلى ساقتاندىرۋ جانە قارجىلاندىرۋ قىزمەتتەرىن ۇسىنادى. بۇگىندە پەتروپاۆل اۋىر ماشينا جاساۋ زاۋىتىمەن وزىق جوبالاردى بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى.

«قازاقستاننىڭ يندۋستريا جانە ەكسپورت ورتالىعى» اق ديرەكتورى دياس سەرىكوۆتىڭ ايتۋىنشا، كاسىپكەرلەردىڭ تاۋار ەكسپورتتاۋعا قاتىستى بىرقاتار شىعىن­دارىنىڭ 30-60 پايىزىنا دەيىن قايتارىلىپ بەرىلەدى ەكەن. ياعني، تاۋار­دى شەتەلدە جارنامالاۋعا، قويمالار مەن باسقا دا ورىنداردى جالعا الۋعا جانە ءونىمدى تاسىمالداۋعا باعىتتال­عان قاراجاتتىڭ ءبىر بولىگى ءبىر جىلدىڭ ىشىندە ەكسپورتتاۋشىلارعا قايتارىلادى. بيىل وسى ماقسات ءۇشىن 10،4 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلعان. بۇل قىزمەت ازىرگە ەكسپورتتىق الەۋەتى جوعارى وتان­دىق وندىرۋشىلەرگە كورسەتىلەدى. قولداۋ­دىڭ مۇنداي ءتۇرىن پايدالانۋعا 8 سولتۇستىك­قازاقستاندىق كومپانيا نيەت ءبىلدىرىپتى. ارالارىندا ەلىمىزگە تانىمال «سۇلتان» ماكارون فابريكاسى بار. سونداي-اق «ماسلودەل» كومپانياسى دا مەملەكەتتىك كومەكتىڭ شاراپاتىن كورۋگە ىنتالى.

ال تيميريازەۆ ۇن تارتۋ كومبينا­تىن­داعى جاعداي ءماز ەمەس. بۇگىنگە دەيىن ۇندى اۋعانستانعا جونەلتىپ كەلگەن كاسىپ­ورىننىڭ جۇمىسى قازىر توقتاپ تۇر. قىز­مەتكەرلەرى اقىسىز دەمالىسقا جىبەرىل­گەن. بۇعان نە سەبەپ؟ «تيميريازەۆ ۇن تارتۋ كومبيناتى» جشس-ءنىڭ قارجى ديرەك­تورى كۇنسۇلۋ قابدوشەۆانىڭ تۇسىن­دىرۋىنە قاراعاندا، قازاقستاننىڭ ۇن ەكسپورتىنداعى باسەكەلەستەرى – وزبەكستان، قىرعىزستان، تاجىكستان. قازىر بۇل ەلدەردە ۇن تارتۋ سالاسى قارقىندى دامىعان. مەملەكەت تاراپىنان دا قولداۋ زور. ءبىزدىڭ ەلدەن بيدايدى ۇلكەن كولەمدە ساتىپ الادى دا، وزدەرى تارتىپ الادى. وسىلايشا ىشكى سۇرانىستى وزدەرى قاناعاتتاندىرىپ وتىر. سونداي-اق بۇل ەلدەر ءونىمدى ارزان باعامەن شەتەلگە دە جونەلتەدى. وسى سەبەپتى قازاقستاننىڭ ۇنىنا دەگەن سۇرانىس كەمىپ، وبلىستاعى ەڭ ءىرى كومبيناتتاردىڭ ءبىرى جابىلۋدىڭ الدىندا تۇر. بۇل – ماسەلەنىڭ ءبىر جاعى. ءونىمدى اۋعانستانعا وزبەكستان ارقىلى جەتكىزۋدەگى قىمباتشىلىق تا كومبيناتتىڭ قارجىلىق جاعدايىنا كەرى اسەر ەتكەن. كاسىپورىننىڭ قارجىلىق ديرەكتورى سۋبسيديا بولىنسە دەگەن ۇسى­نىستى بۇعان دەيىن بىرنەشە رەت كوتەرىپتى. سىرتقى ساۋدا پالاتاسى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ن.بو­كەي­حانوۆ ماسەلەنى باقىلاۋعا الۋعا ۋادە بەردى.

بىلتىر 2 ملن توننا قازاقستاندىق ۇن ەكسپورتتالىپ، ونىڭ 1،5 ملن تونناعا جۋى­عى ەڭ ءىرى ارىپتەسىمىز اۋعانستانعا جونەل­تىلگەن. الداعى ۋاقىتتا بۇل ەلگە وڭىردەن بيداي مەن ۇننان باسقا دا تاۋارلار جىبەرىلەتىن بولادى. «رادۋگا» جانە «گرەيت شول» سەرىكتەستىكتەرى يمپورت-ەكسپورت باعىتىندا بىرقاتار كەلىسىم جاساس­قان. بىلتىر ەكى ەل اراسىنداعى ءوزارا ساۋدا اينالىمى جارتى ملرد دوللاردى قۇراعان بولاتىن. سولتۇستىكقازاقستاندىق كاسىپكەرلەر بيىلدىڭ وزىندە 60 مىڭ توننادان استام ءونىم ەكسپورتتاپتى. يگەرىلمەگەن ىشكى مۇمكىندىكتەر ءالى دە بولسا بار. ايت­كەنمەن، جۇك ۆاگوندارىمەن تولىق قامتا­ماسىز ەتۋ، قوسىلعان قۇن سالىعىن قايتارۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى پروبلەمالار دا بار­شىلىق. سول ءۇشىن الداعى ۋاقىتتا ونىم­دەردى تاسىمالداۋدى 1،5-2 ەسەگە دەيىن ار­زانداتاتىن جاڭا باعدارلار اشۋ بەلگى­لەنگەن.

رەسەيمەن شەكارالاس ايماقتاردا بىر­قاتار تۇيتكىلدەردىڭ ورىن الىپ وتىرعانىن «زەنچەنكو جانە ك» كومانديتتىك سەرىك­تەس­تىگىنىڭ باس ديرەكتورى گەننادي زەنچەنكو جاسىرمايدى. ءسۇت ونىمدەرىن ومبى، قورعان وبلىستارىنا ىركىلىسسىز جەتكىزىپ جۇرگەن شارۋاشىلىقتىڭ ءونىم كولەمى سوڭعى كەزدەرى ازايىپ كەتكەن. وعان كورشى ەل تاراپىنان تالاپ ەتىلەتىن قۇجاتتاردىڭ شامادان تىس كوپتىگىنە بايلانىستى راسىمدەۋ كوپ ۋاقىت الاتىنى سەبەپ بولىپتى.

– جەرگىلىكتى جەرلەردەگى ساۋدا سورە­لەرىندە رەسەي، ۋكراينا، بەلارۋستىڭ ازىق-ت ۇلىك تاعامدارى سامساپ تۇر. ويتكەنى ولار ءۇشىن قازاقستان نارىعىنا كىرۋ جەڭىل. ال بىزگە كوپتەگەن توسقاۋىلدار مەن كەدەرگىلەر كەزدەسەدى. مەنىڭشە، تالاپ، شارت ەكى جاققا دا بىردەي، تەڭدەي بولۋ كەرەك. ءتيىستى ورىندار جاعدايدى وزگەرتۋگە ىقپال ەتپەسە، ەكسپورتتىق سۇرانىسىمىزدى مۇلدەم السىرەتىپ الۋىمىز مۇمكىن، – دەيدى گ.زەنچەنكو.

 بۇگىندە قازاقستان ونىمدەرى الەمنىڭ 100-دەن استام ەلىنە جونەلتىلەدى. وڭدەۋشى ونەركاسىپتەگى وتاندىق تاۋارلاردىڭ مىڭ­نان استام ءتۇرى ەكسپورتتالادى. جوعارىدا اتالعان ولقىلىقتار شەشىمىن تاۋىپ، جە­ڭىلدىكتەردى بيزنەسمەندەر ۇتىمدى پايدالانا بىلسە، سىرتقى نارىقتاعى الەۋەتىمىز ارتا تۇسۋگە ءتيىس.

 

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

اۋىز سۋ ساپاسى قالىپقا كەلتىرىلدى

قازاقستان • بۇگىن، 18:04

انا ءتىلى – ارىڭ بۇل...

رۋحانيات • بۇگىن، 13:10

كۇرەس: العاشقى كۇنى ءۇش قولا

كۇرەس • بۇگىن، 09:00

قىلمىستىق ءىس قوزعالدى

ايماقتار • كەشە

باستى اقپارات (21.02.2020)

ۆيدەو • 21 اقپان، 2020

ۇقساس جاڭالىقتار