مۇنداعى باستى ماسەلە – تالاي جىلدان بەرى جىڭعىل, جيدە, شەڭگەل باسىپ كەتكەن جۇزدەگەن گەكتار جەرلەردى قالپىنا كەلتىرۋ ەدى. سونىمەن قاتار تازالانباعان كانالدار دا شارۋالاردىڭ ەگىستىكپەن اينالىسۋىنا زالال كەلتىرگەنىن ايتپاسقا بولمايدى. سەبەبى شارۋالار ءۇشىن ەڭ باستى ماسەلەگە اينالعان سۋ تاپشىلىعى جەردى ءتيىمدى پايدالانۋعا قولبايلاۋ بولدى.
جۋىردا مويىنقۇم اۋدانىندا بولىپ, شارۋالارمەن جۇزدەسكەنىمىزدە ءىس ىلگەرىلەپ كەلە جاتقانىن بايقادىق. بۇگىندە تالاي جىلدان بەرگى توڭ ءجىبىپ, سەڭ قوزعالدى دەۋگە بولادى. ماسەلەن, كۇشامان اۋىلىنىڭ تۇرعىنى قازانباي ابىلاي مەملەكەتتىڭ قولداۋىمەن «كۇشامان» اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆىن قۇرىپ, 40 گەكتار جەرگە جۇگەرى ەگىپتى. اۋەلى شيرەك عاسىردان استام ۋاقىت بويى تازالانباعان وسىناۋ القاپتى قالپىنا كەلتىرۋگە وبلىس جانە اۋدان اكىمدىكتەرى تاراپىنان بيىل قولداۋ كورسەتىلگەن ەكەن. كوكتەمدە بۇل جۇمىسقا 20-عا تارتا ادام جانە 5 تەحنيكا كۇشى تارتىلعان. ناتيجەسىندە تالاي جىل بويى تۋسىراپ جاتقان كەڭ دالا جۇگەرى القابىنا اينالدى. قازىر مۇندا 7 وتباسى جۇمىس ىستەيدى ەكەن. سونىمەن قاتار شۋ وزەنىنەن جانە جەرگىلىكتى كۇشامان كانالىنان سۋ دا تارتىلعان. ەندىگى جەردە شارۋا ەگىستىكتەن 400 توننا جۇگەرى الۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن ايتتى.
جالپى, بيىلعى مويىنقۇم دالاسى قايناعان ەڭبەك مايدانىنا تولى. كوكتەرەك اۋىلىنىڭ تۇرعىنى المابەك ابدىحالىقوۆ ەسىمدى شارۋا بيىل «بايباراق» اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆىن قۇرىپ, 40 گەكتار جەرگە جۇگەرى ەككەن. بىراق شارۋا جۇگەرى ەگۋدى باستاعان 8 جىلدان بەرى اكىمدىك تاراپىنان ەش كومەك بولماعانىن, سۋ كەلەتىن ارىقتاردى شارۋالار قولمەن قازىپ كەلگەنىن, الايدا سۋدىڭ دا بولماعانىن ايتتى. ونىڭ ۇستىنە شارۋا وتكەن جىلدارى 4 گەكتار جەرگە عانا جۇرەگى ەگىپ كەلگەن. «بيىل وبلىستىق جانە اۋداندىق اكىمدىك تاراپىنان شارۋالاردىڭ يگىلىگىنە تەگىن تەحنيكالار بەرىلدى. ناتيجەسىندە تالاي جىلدان بەرى تۇرەن تۇسپەگەن القاپ سۋارمالى القاپقا اينالدى. ەندى كەلەسى جىلى 250 گەكتار جەرگە جۇگەرى ەگۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. وتكەن جىلدارى اۋدان بويىنشا جۇگەرى ەگەتىن جالعىز عانا تەحنيكا بار ەدى. ونىڭ جۇرگەنىنەن تۇرعانى كوپ, ياعني توزىعى جەتكەن بولاتىن. سونىڭ وزىندە ءبىز ولارعا جانارمايىنان بولەك, 9000 تەڭگەدەن تولەپ كەلدىك. بيىلدان باستاپ مەملەكەتتىڭ قولداۋى ناتيجەسىندە بۇل جۇمىستار تەگىن بولدى» دەيدى ا.ابدىحالىقوۆ.
ەلىمىز بويىنشا تارى ەگۋ قىزىلوردا, تۇركىستان وبلىستارىندا جاقسى جولعا قويىلعان. ال جامبىل وبلىسىنىڭ مويىنقۇم اۋدانىندا عانا تارى وسىرىلەدى. جەرگىلىكتى تۇرعىندار ونىڭ دا تارى دەگەن اتى بولماسا, زاتى وعان كەلىڭكىرەمەيتىن دەيدى. بيىل بۇل كاسىپتىڭ دە ءتۇيىنى شەشىلىپ, شارۋالار تارى ەگۋ قامىنا كىرىسىپ كەتتى. كۇشامان اۋىلىنىڭ ءتورت تۇرعىنى بىرىگىپ, العاش رەت تارى ەگۋدى باستاعانىن ايتتى. ءوزىن اۋىل تۇرعىنى قايىرعالي شاشۋباي ۇلى دەپ تانىستىرعان شارۋا 5 گەكتار جەرگە تارى ەگىپ وتىرعانىن, بۇيىرسا گەكتارىنان 1 توننادان ءونىم الۋعا بولاتىنىن, سونىمەن قاتار تارىنى بازارعا اپارىپ ساۋدالايتىنىن دا جەتكىزدى. ماسەلەن, 1 كيلو تارى 500-600 تەڭگە كولەمىندە تۇرادى. اپتاپ ىستىقتا ىرىسىن قارا جەردەن ىزدەگەن شارۋالار مەزگىلى جەتكەندە بەينەتىنىڭ زەينەتىن كورەدى.
مويىنقۇم دالاسىنا تىرشىلىك كوزى سۋ كەلگەلى, كەڭ القاپتاردىڭ ارناسى كەڭىگەلى بەرى جەرگىلىكتى جەردى ءتيىمدى پايدالانۋعا اۋدان تۇرعىندارى عانا ەمەس, كورشى وڭىرلەر دە قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. ماسەلەن, الماتى وبلىسىنان بولات قاناپيانوۆ ەسىمدى ازامات كەلىپ, 350 گەكتار جەرگە جۇگەرى ەگۋدى باستاپتى. بۇل شارۋانى ول 10 اداممەن بىرلەسە اتقارىپ وتىرعانىن ايتتى. «القاپقا سۋ كەلىپ تۇر. بيىل ءونىم جاقسى بولىپ جاتسا, كەيىنگى ۋاقىتتاردا دا جۇگەرى ەگۋدى جالعاستىرۋ ويدا بار», دەيدى ب.قاناپيانوۆ.
بۇگىنگى تاڭدا مويىنقۇم اۋدانىنداعى جۇزدەگەن گەكتار القاپ تازالانىپ, سۋ كانالدارى ىسكە قوسىلعان. ناتيجەسىندە دالا توسىندە ەڭبەك ەتىپ, ءناسىبىن كاسىپتەن تاۋىپ جۇرگەن شارۋا قاتارى كوبەيدى. اۋدان اكىمى مادەن مۇساەۆتىڭ ايتۋىنشا, جامبىل وبلىستىق «اسا-تالاس» مەكەمەسىنىڭ تەحنيكالارىمەن اعىمداعى جىلى اۋدان بويىنشا جالپى ۇزىندىعى 69,3 شاقىرىمدى قۇرايتىن 9 توعاندى تازالاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 58 ملن 837 مىڭ تەڭگە, وڭىرلەردى دامىتۋ باعدارلاماسى بويىنشا 9 ملن 310 مىڭ تەڭگە قاراجات قارالىپ, تولىق يگەرىلگەن. وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا بيىل توعانداردى تازالاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ناتيجەسىندە 1290 گەكتار سۋارمالى ەگىستىك القاپ پايدالانۋعا بەرىلگەن. سونىمەن قاتار اۋداندا ەگىن شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن 65 ملن تەڭگە قاراجاتقا اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارى الىنسا, بيىل اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ جالپى اۋماعى 5074 گەكتاردى قۇرادى.
جامبىل وبلىسى
