«جۋىردا جارقايىڭ اۋىلىنىڭ 90 جىلدىق تويىنا بارىپ كەلدىم. جول ابدەن دىڭكەلەتتى. ويىق-ويىق, شۇرق-شۇرق. شالعايدا تۇرىپ جاتقان ادامداردىڭ كونبىستىگىنە, جانكەشتىلىگىنە تاڭعالامىن. باس اۋىرىپ, بالتىر سىزداي قالسا, اۋدان ورتالىعىنا جەتۋدىڭ ءوزى ءبىر ماشاقات», دەيدى بىزبەن حابارلاسقان پەتروپاۆلدىق سەرىكباي ەسىمدى زامانداس. پوكروۆكا – مالتسەۆو – امانگەلدى – يلينكا سەكىلدى تىرشىلىگى قىج-قىج قايناعان بەتكەيدە قوڭسى قونعان جارقايىڭ – ەسىل اۋدانىنداعى ساناۋلى قازاق اۋىلدارىنىڭ ءبىرى. ەگىن ەگىپ, مال وسىرۋمەن اينالىسقان ەلدى مەكەندە بۇگىندە 40 شاقتى عانا ءتۇتىن قالعان. الماتى قالاسىندا تۇراتىن وسى اۋىلدىڭ تۋماسى, جەكە كاسىپكەر دۋلات قاليتوۆ «دانيار-اگرو» سەرىكتەستىگىن قۇرىپ, 350 ملن تەڭگە ينۆەستيتسيا قۇيىپتى. اتا كاسىبىمىز – مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا بەلسەنە كىرىسكەن باۋىرىمىز دا جول جايى ابدەن دىڭكەلەتىپ, تيتىقتاتىپ وتىرعانىن, تۇرعىنداردىڭ جاپپاي كوشۋىنىڭ ءبىر ۇشىعى وسىعان تىرەلەتىنىن جاسىرمايدى.
وسى ساۋالدى اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى قانات ەدىرەسوۆكە قويعانىمىزدا, بىلاي دەپ جاۋاپ بەردى:
– پەتروپاۆل – قوستاناي رەسپۋبليكالىق تراسساسىمەن تۇيىسەتىن بۇل باعىتتاعى جولداردىڭ ەكونوميكالىق ماڭىزى زور. بۇل اۋماقتا ونداعان شارۋاشىلىقتار, ەلدى مەكەندەر, قيىرشىق تاس, قۇم شىعاراتىن كارەر ورنالاسقان. اۋدان بويىنشا جالپى قولدانىستاعى جولداردىڭ 295 شاقىرىمى اۋداندىق ماڭىزعا يە دەسەك, جارتىسىنا جۋىعى قاناعاتتانعىسىز كۇيدە. بار ماسەلە قاراجاتقا كەلىپ تىرەلەدى. بيۋدجەت تاپشىلىعىنان بۇل ماقسات ءۇشىن جىلىنا 10-15 ملن تەڭگە عانا قاراستىرىلادى. رەسپۋبليكا, وبلىس قارايلاسپاسا, مۇلدەم شامامىز جەتپەس ەدى. وسى سەبەپتى ۇساق-تۇيەك جوندەۋمەن, قىستا قار تازالاۋمەن عانا شەكتەلەمىز, – دەدى ءبىزدىڭ سۇراعىمىزعا قانات ەدىرەس ۇلى. بۇعان اۋدانداعى جول جوندەۋمەن ارنايى اينالىساتىن جالعىز كاسىپورىننىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاعىنان جەتە جابدىقتالماعانىن قوسىڭىز.
جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى اسحات باكەەۆ بەرگەن مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, وڭىردە جالپى قولدانىستاعى اۆتوموبيل جولدارىنىڭ ۇزىندىعى 9 مىڭ شاقىرىم بولسا, 1468 شاقىرىمى – رەسپۋبليكالىق, 2487 شاقىرىمى – وبلىستىق, ال 5 مىڭ شاقىرىمى اۋداندىق ساناتقا كىرەدى. بىلتىر جولداردى قالپىنا كەلتىرۋگە 33 ملرد تەڭگە قاراستىرىلسا, بيىل 37 ملرد تەڭگە بولىنگەن. بۇل بۇرىن-سوڭدى بولماعان رەكوردتىق كورسەتكىش. 2019-2021 جىلدارعا ارنالعان وڭىرلىك باعدارلاما بويىنشا 1700 شاقىرىم جول قالپىنا كەلتىرىلىپ, 70 پايىزى جاقسارتىلماق. ءبىر بايقاعانىمىز, قارجىلاي دا, باسقاداي دا باسىمدىق رەسپۋبليكالىق, وبلىستىق ماڭىزعا يە جولدارعا بەرىلگەندىكتەن, ولاردىڭ جايى ءبىرشاما ءتاۋىر. ال اۋدان ورتالىقتارىنان ءارى قارايعى اۋىل جولدارىنا قاراجات قالدىق قاعيداسىمەن بولىنەتىندىكتەن نازاردان تىس قالعان سياقتى. جوعارىدا ءسوز ەتكەن ەسىل اۋدانىنىڭ بەسقۇدىق باعىتىنداعى 25 شاقىرىم, قاراعاش باعىتىنداعى 20 شاقىرىم جول جولاۋشىنىڭ ابدەن زىقىسىن شىعارادى. بۇل ماسەلەنى اۋىل تۇرعىندارى كوپتەن بەرى كوتەرىپ كەلەدى, بىراق ناتيجە بايقالمايدى.
بيىل جوندەلەتىن 700 شاقىرىم جولدىڭ 587 شاقىرىمى – جەرگىلىكتى ماڭىزدى جولدار. الايدا, 253 شاقىرىمىن جاڭا تەحنولوگيالىق ادىسپەن, ياعني رەسايلدەۋ ارقىلى يگەرۋ بەلگىلەنگەنىمەن, جۋىق ارادا جۇزەگە اسپايتىن سەكىلدى. ماماندار بۇل ءتاسىلدىڭ ەكونوميكالىق جاعىنان وتە ءتيىمدى ەكەنىن العا تارتادى. باسقارمانىڭ ءبولىم جەتەكشىسى تيمۋر اۋەلوۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا, رەدجۋۆاسيل يننوۆاتسيالىق تەحنولوگياسى وسىدان ءتورت جىل بۇرىن قولدانىلا باستاپتى. ەمۋلسيالى-پوليمەرلى قوسپا اسفالت-بەتوننىڭ توزۋىن باسەڭدەتىپ, ۇزاق ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەدى. ءبىر شاقىرىم جولدىڭ كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىنا 170-180 ملن تەڭگە جۇمسالسا, بۇل ءادىستى قولدانۋ ارقىلى شىعىندى 3-4 ەسەگە دەيىن كەمىتۋگە بولاتىن كورىنەدى. بىراق ارنايى تەحنيكالار كەشەنى وتە قىمباتقا تۇسەتىندىكتەن, ەكىنىڭ ءبىرى تاۋەكەل ەتە بەرمەيدى. جاڭاسى 300 مىڭ ەۋرو ماڭايىندا. وسى سەبەپتى ەسكىلەرىن الۋعا تۋرا كەلەدى. ونىڭ ءوزى 100 مىڭ ەۋرودان كەم تۇسپەيدى, – دەيدى ا. باكەەۆ.
سوڭعى ءۇش جىلدا 1900 شاقىرىم جول جوندەلىپ, 128 ەلدى مەكەننىڭ جاعدايى جاقسارتىلعانىمەن, ساپا جايى سىن كوتەرە بەرمەيتىنى اششى بولسا دا شىندىق. ەكى جىل بۇرىن ەسىل اۋدانىن كەسىپ وتەتىن ايىرتاۋ باعىتىنا توسەلگەن اسفالت جولدىڭ ءبىر بولىگى وي-شۇڭقىرعا اينالىپ, قايتادان قاراجات جۇمساۋعا تۋرا كەلگەن. وسى جەردە جەرگىلىكتى اكىمدىكتەگىلەر, كولىكتىك باقىلاۋ ينسپەكتسياسى نەگە قاداعالامايدى دەگەن سۇراق تۋادى. مەردىگەر كومپانيالار كۇردەلى جوندەۋگە 3 جىل, ورتاشا جوندەۋگە 2 جىل كەپىلدەمە بەرىلگەن دەگەن ءۋاجدى العا تارتىپ, جاۋاپكەرشىلىكتەن سىتىلىپ كەتىپ ءجۇر. بىزدىڭشە, ولارعا قويىلاتىن شارتتاردى بارىنشا قاتاڭداتقان ءجون. بىردەن ايىپپۇل سالۋ سەكىلدى تالاپتار قاراستىرىلسا, مۇنداي كەلەڭسىزدىكتەر قايتالانباس ەدى. ەكىنشىدەن, يەلىگىندە نە تەحنيكاسى, نە جۇمىس كۇشى, نە مامانى جەتكىلىكسىز ۇيىمداردىڭ تەندەردى وپ-وڭاي ۇتىپ الۋىنا تەجەۋ سالماي بولمايدى.
ءبىر مىڭنان استام تۇرعىنى بار الابوتا, شۇڭقىركول, تيحووكەان اۋىلدارىنىڭ تۇرعىندارى قىرىق جاماۋ گرەيدەرمەن قاتىناۋدى دوعارعان. ودان گورى ەگىستىك القاپتارى اراسىنداعى سۇرلەۋ جولمەن جۇرگەندى قولايلى كورەدى. ال قىستا قايتپەك؟ 13 جىل بويى شەنەۋنىكتەردىڭ قۇرعاق ۋادەسىنە تويىپ كەلەدى. مۇنداي مىسالدار وبلىستا جەتىپ-ارتىلادى.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
