ولاردىڭ ايتۋلارىنا قاراعاندا مەملەكەتتىك سۋبسيدياعا قاتىستى كەي تالاپتار مۇلدەم قيسىنسىز. اتاپ ايتقاندا, سۋبسيديا الۋ ءۇشىن سەرتيفيكات تاپسىرۋعا قارسى. ەشبىر ەل بۇل قۇجاتتى سۇرامايدى. ءبىز بولساق ەتەگىمىزگە ءسۇرىنىپ, التىن ۋاقىتىمىزدى تەككە جۇمساپ ءجۇرمىز دەگەن ۋاجدەرى قيسىنعا كەلەتىن ءتارىزدى. بۇل ءونىم باعاسىن ايتارلىقتاي ءوسىرىپ, حالىقارالىق ساۋدادا ەلەۋلى قيىندىقتار تۋدىرۋدا.
– ءبىزدىڭ سەرىكتەستىك ايىنا 10 مىڭ تونناداي ۇن ۇگىپ, ىشكى نارىقپەن قوسا اۋعانستانعا دا جونەلتەدى. كاسىپورىن, جول, جارناما شىعىندارىنىڭ جارتىسى قايتارىلاتىن جەڭىلدىككە يەمىز. مۇنىڭ ءوزى اجەپتاۋىر كومەك. ەندى كەلىپ ءتيىستى ورىندار ەكسپورتقا كەتەتىن شىعىنداردى قايتارۋ ءۇشىن ست-كز جانە ست-01 سەرتيفيكاتتارىن الۋعا مىندەتتەيدى. باعاسى – باقانداي جارتى ميلليون تەڭگە. ەگەر ەكسپورت كەزىندە ونى پايدالانباساق, مۇلدەم كەرەكسىز قۇجاتقا قاراجات شىعىنداۋىمىز قالاي؟ مەن مۇنى كاسىپكەرلىككە جاسالىپ وتىرعان قىسىم, بيۋروكراتتىق كەدەرگى دەپ تۇسىنەمىن. باسقا نە دەۋگە بولادى؟ – دەيدى كوممەرتسيالىق ديرەكتور تايسيا كولەگوۆا.
راسىندا دا مەملەكەتتىڭ دەمەۋىنە يە بولۋ ءۇشىن مۇلدەم قاجەتسىز قۇجاتتارعا قاراجات جۇمساۋ ەش قيسىنعا كەلمەيدى. تاۋار ەكسپورتتاۋشىلار بۇل جايتتان سۋبسيدياعا جاۋاپتى يندۋستريا جانە ەكسپورت ورتالىعى حاباردار ەكەنىن العا تارتادى. ورتالىق ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى اينۇر بايقاداموۆا قيسىندى ۇسىنىس-پىكىرلەردىڭ بىردە-ءبىرى ەسكەرۋسىز قالمايتىنىن, جيناقتالعاننان كەيىن يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنە باعىتتالاتىنىن جەتكىزدى. راسىندا دا كەيبىر ەلدەر تاۋاردى يمپورتتاعان كەزدە ست-كز, ست-1, ست-2 سەرتيفيكاتتارىن تالاپ ەتپەيدى. الداعى ۋاقىتتا وتاندىق كاسىپكەرلەردىڭ «قازاقستاندا جاسالعان» دەگەن قۇجاتپەن عانا جۇمىس ىستەۋىنە كۇش سالاتىن بولامىز. دەمەك, بارلىق سەرتيفيكاتتار كۇشىن جويادى دەگەن ءسوز. مەملەكەتتىك سۋبسيديا العان كومپانيالار بىزگە وسى قۇجاتتى ۇسىنسا جەتكىلىكتى, دەيدى ول.
بۇگىندە تەرىسكەيدە بيداي وڭدەپ, ۇن تارتۋ ءىسى قارقىن الىپ, دايىن ءونىم قىرعىزستان, اۋعانستان, تاجىكستان, وزبەكستانعا ساتىلادى. سوڭعى ەكەۋى وزدەرىن ۇن ونىمىمەن تولىق قامتاماسىز ەتۋگە كوشكەندىكتەن, تاۋار وندىرۋشىلەر جاڭا نارىق كوزدەرىن ىزدەستىرۋگە ءماجبۇر. ازىرگە ەڭ قولايلىسى – ىرگەدەگى قىتاي ەلى. الايدا, قىتايدا ساۋدا-ساتتىق ماسەلەسى ءبىرشاما كۇردەلى كورىنەدى. بۇل ەل ۇننىڭ كىلەگەيلىگىنە ۇلكەن ءمان بەرىپ, ءوز ستاندارتتارىن قالىپتاستىرعان. وسى سەبەپتى باسەكە جوعارى. قازىر اركىم ءوز تاۋارلارىن ادەمىلەپ قاپتاپ, ساتۋعا ۇمتىلادى. وسى تالاپتار ورىندالسا, ەمىن-ەركىن ساۋدا كوكجيەگى كەڭىرى ءسوزسىز. باسى ارتىق قۇجاتتار الىنىپ تاستالسا, شىعىن كەمىپ, ءونىم ارزاندار ەدى. ۋاقىت جاعىنان دا ۇتار ەدىك, دەگەن جەرگىلىكتى كاسىپكەر قانات بايمۇحامبەتوۆتىڭ سوزىنە الىپ-قوسارىمىز جوق.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
