جۋىردا «ۆيتەبسك – 2019» ححVIII حالىقارالىق ەسترادا ورىنداۋشىلارىنىڭ بايقاۋىنان باس جۇلدە – «ليرا» كۋبوگىن كەۋدەسىنە باسىپ ورالعان ءادىلحان ماكين Kazakh TV ارناسىنىڭ جۇرگىزۋشىسى مايا بەكباەۆامەن سۇحباتىندا اتالعان ونەر بايگەسىندەگى كوڭىل كۇيىن شامامەن وسىنداي سوزدەرمەن جەتكىزدى.
نەگىزىندە ءادىلحان ون التى جاسىنان ءان ايتا باستاعان. ماكيندەر اۋلەتىندە ونەر ادىلحانعا عانا قونعان. اتا-اناسى جالپى ونەر اۋىلىنان الىس ادامدار – اكەسى قۇرمانعالي اسكەري قىزمەتكەر, قازىر وتستاۆكادا, ال اناسى زاۋرەنىڭ ماماندىعى – زاڭگەر. دەگەنمەن, ءادىلحاننىڭ ناعاشى اجەسىنىڭ ءان سالاتىنى بار ەكەن. ءادىلحان قىزىلجارداعى مۋزىكا كوللەدجىنە بارعىسى كەلگەندە اناسى رۇقسات بەرگەنىمەن, اكەسى بىرازعا دەيىن كونبەي قويىپتى. قايتسىن ەندى, كوزدەرىنىڭ اعى مەن قاراسىنداي ەكى ۇلدىڭ ۇلكەنىن ء(ادىلحاننىڭ جانتورە دەگەن ءىنىسى بار) سارىالا پوگونمەن كورگىسى كەلگەن شىعار.
وسى ورايدا ءادىلحان ءوزىن ۆيتەبسكىدەن كۇتىپ الۋشىلاردىڭ ءبىرى, جاس انشىدەن جاردەمىن اياماي جۇرگەن ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ رەكتورى اسحات ماەميروۆتى «ونەردەگى اكەم» دەپ تەككە ساناماسا كەرەك. مۇنى قاداڭقىراپ ايتىپ وتىرعانىمىز, ەگەر ءادىلحاننىڭ ونەردەگى جولىنا ءجىتى نازار تىكتەپ قاراساق, وندا بەلگىلى ءبىر دارەجەدە شاشىراڭقىلىق بارىن بايقار ەدىك. ءسوز جوق, ول جاس شاعىنان الدىنا ماقسات قويا بىلگەن, سوعان جەتۋ ءۇشىن بۇلتاققا ءتۇسىپ كوپ ىزدەنگەن, قازاقشا قايىرعاندا, باسىن تاۋعا دا, تاسقا دا ۇرعان (مىسالى, روك ءۇشىن كلاسسيكالىق مۋزىكا باعىتىنداعى ۋچيليششەنى تاستاپ كەتكەن ەستون ءانشىسى يااك يوالا سياقتى). ءوز تۇيسىگىمەن ءارتۇرلى ءان بايقاۋلارىنا قالماي قاتىسۋعا تىرىسقان. جانىندا اقىلشى, كەڭەسشى بولماعان. ءبارىن دە ءوز بەتىنشە, ءوز بىلگەنىمەن جاساعان. سودان با ەكەن, العاشقى اياق الىستارىندا ىلعي دا ساتسىزدىككە ۇشىرعان: «جاس قانات – 2012» بايقاۋىندا فينالعا جەتە الماي قالسا, 2018 جىلعى X Factor Kazakhstan رەاليتي شوۋىن بەسىنشى ورىنمەن اياقتايدى. «سلاۆيان بازارى» بايقاۋى بويىنشا وتكەن ىرىكتەۋ سىندارىنا ءۇش رەت قاتىسىپ, ۇشەۋىندە دە جولى بولمادى. تالاپ تاۋداي, بىراق باق شاپپاي قويادى. توماس ەديسوننىڭ «تالانت – ءبىر پايىز دارىن, توقسان توعىز پايىز ەڭبەك» دەيتىنى دە وسىعان سايادى. ال سول 99 پايىز ەڭبەكتىڭ كىلتىن قولىڭا ۇستاتىپ, بەت نۇسقايتىن ادام – ول ۇستاز. ويىمىزشا, قۇداي ادىلحانعا ونداي باعباندى يانيس كايسيدي بەينەسىندە جولىقتىرعان. وزگە وقىتۋشىلار شاكىرتكە ءبىلىم عانا بەرسە, بۇل ۇستازى بىلىممەن بىرگە كوكىرەگىنە ءۇمىت وتىن جاققان, سەنىم ۇيالاتقان.
– ءادىلحان ماعان كەلگەندە داۋىسى قاي ستيلگە كوبىرەك لايىقتى ەكەنىن ونىڭ ءوزى شامالاپ بىلەتىن, – دەپ جەتكىزدى وسى ورايدا ءوز ويىن يانيس گەورگيەۆيچ بىزبەن اڭگىمەسىندە. – سوندىقتان دا ول بىردەن پوپ-روك, ەتنوروك باعىتىنا بەت بۇردى جانە ۋاقىت مۇنىڭ دۇرىس قادام بولعانىن كورسەتتى. ماكين ونەردەگى العاشقى ادىمىن كوللەدجدە اكادەميالىق ءان ونەرىمەن باستاپ, كەيىن ەسترادالىق ۆوكالعا اۋىسقاندىقتان, بۇل ەكى ءتۇرلى ورىنداۋ مانەرى ودان بىردەي سەزىلىپ تۇرادى, ونىڭ ۇستىنە ول ءارتۇرلى ۆوكالدىق تەحنيكا قولدانۋعا قۇمار, ءتىپتى كومەي انىنە دەيىن ەركىندەپ بارا بەرەدى. ۆيتەبسكىدەگى بايقاۋدا قازىلار القاسىنىڭ ءتورايىمى تامارا گۆەردتسيتەليدى ءتانتى قىلعان دا ونىڭ وسى امبەباپتىعى, ەشكىمگە ۇقسامايتىن دارا مانەرى. ەندىگى جەردە مەنىڭ الدىمدا ءادىلحاننىڭ سول دارالىعىن ودان ءارى ۇشتاپ, قىرلاپ, كاسىبي ءانشى رەتىندە شىڭداۋ مىندەتى تۇر, – دەيدى مامان.
نەگىزىندە ءادىلحاننىڭ داۋىس دياپازونى كەڭ. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, كولەمى قازىردىڭ وزىندە ءۇش وكتاۆادان جوعارى. بۇل دەگەنىڭىز وپەرالىق وتە كۇشتى داۋىس. بىراق ەسترادا ءۇشىن داۋىس اۋقىمىنىڭ مۇنشالىقتى جوعارى بولۋى قاجەتتى ولشەم ەمەس. ماسەلەن, اتاقتى فرەددي مەركيۋريدىڭ داۋىسى ەكى وكتاۆادان اسپاعان. فرەنك سيناترانىكى ودان دا ازداۋ. سويتە تۇرا الەمنىڭ جارتىسى فرەددي سەكىلدى «قىشقىرىپ», سيناترا سىندى قوڭىرلاتقىسى كەپ تۇرادى. سەبەبى الەمدىك تانىمال ءان ونەرىنىڭ بۇل الىپتارىنىڭ داۋىسى اسا تارتىمدى, ەستىگەن ادامدى قۋاتىمەن, الدەبىر تىلسىم كۇشىمەن بىردەن باۋراپ الادى. وسىنى ەسكەرە كەلىپ, يانيس شاكىرتتەرىنىڭ داۋىس كولەمىن كوبەيتۋدەن بۇرىن, الدىمەن ءان ايتۋ مانەرى, ءاندى ناقىشىمەن سالۋ, دۇرىس رەپەرتۋار تاڭداۋ, ءوزىن ساحنادا ۇستاۋ, حاريزمالىق كورىنۋ جاعىنا باسا كوڭىل بولەدى. باسقاشا ايتقاندا, ورىنداۋشى ساحنادا وسى ايتىلعان كاسىبي سيپاتتاردىڭ جيىنتىعىنا, ياعني ءانشى-اكتەرگە اينالا ءبىلۋى ءتيىس. ايرىقشا ءان ايتۋ مانەرى دەگەنىمىز دە وسى.
ءادىلحاننىڭ داۋىس ءتۇرى – تەنور. العاش اكادەميالىق ۆوكالدى ول باريتون داۋىس تۇرىمەن باستاعانىمەن, كەيىن ەستراداعا اۋىسقاننان كەيىن ءوزىنىڭ تابيعي تەنور داۋىسىندا قالعان, بىراق يانيس ونىڭ داۋسىن باريتوننان جوعارى تەنورعا دەيىنگى ارالىقتا قايتا قالىپتاستىرادى. سەبەبى ءادىلحاننىڭ داۋىس اۋقىمى بۇعان تولىق مۇمكىندىك بەرەتىن, ال جوعارى رەگيسترگە اۋىسقاندا ارالاس ميكس دىبىستاردى پايدالانۋعا كەڭەس بەرەدى. داۋىستى وسىلايشا ءارى جوعارى (تەسسيتۋرالى), ءارى كەڭ كولەمدى (دياپازوندى), ءارى باي (تەمبرلىك) قالىپقا كوشىرۋ, ونىمەن ءبىر مەزگىلدە تارتىمدى ەتۋ وڭاي مىندەت ەمەس. مۇنىڭ ءبارىن شاكىرتتىڭ زەردەسىنە جەتەتىندەي ەتىپ, ءيانيستىڭ ءوزى ايتقانداي, «ەستيتىندەي» ەتىپ ايتۋ, سونىڭ ىشىندە ءادىلحانداي اساۋدىڭ جالىنان ۇستاپ تۇرىپ, تىپىر ەتكىزبەي جەتەسىنە جەتكىزۋ دە ءوز الدىنا ءبىر جوسىن شارۋا. ءوزى «ەستيتىندەي» ەتىپ جەتكىزە الدى ما, جوق پا, ول جاعىن پەداگوگ تۇپكى ناتيجەمەن ولشەيدى. ول ناتيجە, البەتتە شاكىرتتىڭ جەتكەن جەڭىسى, شىققان بيىگى.
جالپى, «ۆيتەبسك – 2019» بايقاۋى كۇشتى باسەكەلەستىك ورىن العان جاعدايدا ءوتتى. وندا ءبىرىنشى ورىن العان گرۋزين ءانشىسى مەن يزرايل وكىلى مىقتى ونەر كورسەتتى. بۇل قاتارعا ادىلحانمەن ءان ايتۋ مانەرى, تەمبىرى ۇقساس رەسەيلىك ءانشى يۆان دياتلوۆتى, مولدوۆالىق ليديا يساكتى, ۋكراين سپيۆاگى دميتري باباكتى جانە بولگاريادان كەلگەن نيكي تانەۆتى ىركىلمەي قوسقان بولار ەدىك. بۇلار وتە كۇشتى, قۋاتتى, جوعارى داۋىس يەلەرى جانە وسىنداي ەنەرگەتيكالىق ورىنداۋ مانەرى بولاشاقتا قازىرگى الەمدىك تانىمال ءان ونەرىنىڭ ءبىر ترەندىنە اينالىپ جاتسا, تاڭعالۋدىڭ كەرەگى جوق.
بىراق, ايتتى-ايتپادى, ءبىزدىڭ ءادىلحان ەشتەڭەگە قاراماستان جەڭىپ شىقتى. ارينە ءوز داۋىسىنىڭ, شەبەرلىگىنىڭ, اللا بەرگەن دارىنىنىڭ ارقاسىندا. سونىمەن بىرگە وسى جەردە ونى بايقاۋعا ازىرلەگەن جۇرگەنوۆ اكادەمياسىنىڭ ماماندارىن دا ايتا كەتۋىمىز كەرەك: بۇل توپ ءادىلحاننىڭ داۋىس دياپازونىن تولىق كورسەتەتىن, ءارى ۆوكالدىق تەحنيكا ارسەنالىن بارىنشا قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن رەپەرتۋار تاڭداي بىلگەن. رەپەرتۋار — ءان بايقاۋىندا جەڭىسكە جەتۋدىڭ ماڭىزدى شارتى (2015 جىلى «سلاۆيان بازارىندا» ديماشتىڭ رەپەرتۋارى وسى شارتقا ابدەن ساي كەلگەنىن ايتا كەتەيىك). اسىرەسە, ءادىلحان بايقاۋدىڭ ەكىنشى, شەشۋشى كۇنى ورىنداعان She's Gone كومپوزيتسياسى قازىلار ءۇشىن دە, تىڭدارمان قاۋىمعا دا توسىن سىي بولدى.
اقيقاتىندا, ءادىلحان ماكيننىڭ «سلاۆيان بازارىنداعى» جەڭىسى ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى ەسترادا جانرى ىشتەي دەموكراتيالاندىرۋدى تىلەپ وتىرعانىن تانىتتى. بۇل جەڭىس قازاق اتىن شىعارعان جەڭىس قانا ەمەس, كوپتىڭ كوكەيىندەگى ويدى ورتاعا سالعان سيمۆول-جەڭىس بولدى دەۋگە لايىق. قازاقستاندا ەسترادا سالاسى سوڭعى جىلدارى جوعارى شەبەرلىكتى قاجەت ەتپەيتىن كاتچ اندەرگە باسىمدىقتى بەرىپ العانى, كەڭەس كەزىندە ادەمى ۇلگىسى جاسالعان حالىقتىق ەسترادانى توي-تومالاقتا ايتىلاتىن ءۇش نوتالى, ەكى اككوردتى انسىماقتاردىڭ بوداۋىنا جىبەرىپ العانىمىز بەلگىلى. وسى جاعدايدى شىعارماشىلىق ءجىتى تۇيسىكپەن ءتۇيسىنىپ, مۇزجارعىش كەمە سياقتى توڭىن-مۇزىن سوگۋدى العاش ويعا العان ءانشىمىز — ديماش. ول Queen توبىنىڭ ورىنداۋىنداعى «شوۋ جالعاسا بەرەدى» كومپوزيتسياسىن روكقا اكادەميالىق ۆوكال, پوپ-ۆوكال ارالاستىرۋ ارقىلى ورىنداپ, سول ارقىلى قازاق ەسترادا ونەرىنە دەم سالىپ قانا قويماي, الەمدىك روك-مۋزىكاعا بۇرىن بولماعان ءبىر رەۆوليۋتسيالىق ءدۇمپۋ بەردى. سول ءبىر سونى ءۇردىستى ءادىلحان ءساتتى جالعادى.
بۇل كۇندەرى اقپارات قۇرالدارىندا, الەۋمەتتىك جەلىلەردە «قازاقتارمەن ۆوكال جاعىنان تەڭەسۋ قيىن» دەپ كەلەتىن پىكىرلەر قاي كەزدەگىدەن دە كوبىرەك ايتىلاتىن بولدى. «قازاقتار, الدە سىزدەردە تولاسسىز زىمىران ۇشىرىپ جاتقان بايقوڭىرلارىڭ سياقتى توپىرلاپ ءانشى شىعارىپ جاتقان فابريكا سالىنىپ قالعان با؟!» ىسپەتتى ءازىل-شىنى ارالاس سوزدەر از ەمەس. ايتسا ايتقانداي, ديماش, دانەليا, ەرجان, نازيما... ەندى, مىنە, ءادىلحان... بۇل توپ اينالدىرعان ءۇش-ءتورت جىلدىڭ بەدەرىندە الەمگە تاڭدايىنا نوتا ۇيالاعان قازاق دەيتىن حالىقتىڭ بار ەكەندىگىن تانىتتى. وسى ۇدەرىس حالىقتىڭ بۋىرقانعان ىشكى كەرنەۋىنەن باستاۋ الىپ, دۇنيەگە باياعى جاۋھارلارىمىزدىڭ ۇشىپ تۇسكەن جاڭقالارىن, ياعني «سامورودوك» ءتولتۋمالارىمىزدى قايىرا تۋعىزىپ جاتىر. مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى اقتوتى رايىمقۇلوۆا جۋىردا ءادىلحان باستاعان شەتەلدىك ءان بايقاۋلارى جەڭىمپازدارىمەن كەزدەسۋىندە وي سالارلىق ءبىر ءسوز ايتتى. «قازاقتىڭ قوڭىر ءۇنى – قازاقتىڭ ماڭدايىنا بىتكەن باعى» دەدى مينيستر. وسى ءسوز رومانتيك كوشپەلىنىڭ كەۋدەسىنەن ىتقىپ شىعىپ, قوڭىرلاتىپ كەپ ۇلعايىپ, زورايىپ, ودان ءارى كوككە شانشىلىپ بارىپ, تىك شىرقاۋمەن قولقا-جۇرەكتى سۋىرىپ الارداي بولىپ تىناتىن قوڭىر ءانىمىز. كەزىندە جۇمەكەن اقىن جازعان قوڭىر ءۇن – قازاق حالقىنىڭ بۇگىنگى ەن-تاڭباسى, برەندى. ەندىگى مىندەت – وسى ادەمى باستالعان ۇدەرىستى ءۇزىپ الماي, بارلىقتىرماي-شالدىقتىرماي, جەتەر جەرىنە جەتكىزۋ, ودان ءارى جالعاستىرۋ. «قازاق ۆوكالى» دەيتىن ۇعىم قالىپتاستىرۋ. لايىم ديماش باستاپ, ءادىلحان قوستاعان «شوۋ جالعاسا بەرسىن». قازاقتىڭ تاماشاسى تارقاماسىن...
گۇلميرا اسىلبەكقىزى,
قازۇوا ءباسپاسوز قىزمەتى
الماتى
