...پىكىر بىلدىرەدى
كەڭپەيىلدىلىگىمىز قايدا؟
ۇلكەنگە قۇرمەت, كىشىگە دەگەن ىزەتتىلىك سىندى اتا-ءداستۇرىمىزدى ەشقاشان جوعالتپاۋعا ءتيىسپىز. بۇل ءبىزدىڭ بەرەكەمىز, ىنتىماعىمىز بەن بايلىعىمىز. وسىنداي ءبىر اسقان سەزىمدە وتىرىپ جەلىلەردەگى ءالجۋاز پىكىرلەردى وقىپ, قاتتى رەنجيمىن.
ءبىز ەلىن سۇيگەن, حالقىن قورعاي بىلگەن ەر-ازاماتتارىمىز بەن باتىرلارىمىزدى, ادىلدىكتى تۋ ەتىپ ۇستاپ تۋرا سويلەي بىلگەن شەشەن, بولىس-بيلەرىمىز بەن حاندارىمىز, كوشباسشىلارىمىز بەن كوسەمدەرىمىزدى, سانامىزدى وياتا بىلگەن ۇلت زيالىلارى مەن وقىمىستى ازاماتتارىمىزدى ماقتان تۇتىپ, ارداقتاي بىلگەن قازاق, ۇلاعاتتى ۇلت ەمەس پە ەدىك. ولاي بولسا قازاق ەلىن بيىك جەتىستىكتەرگە جەتكىزە بىلگەن, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمى ءبىر قالاعا بەرىلگەنىن سونشالىقتى تاۋسىلا ءسوز ەتەرلىكتەي نە بولدى؟ نەگە بۇلاي مايدالانامىز؟
تەك قانا قازاق ەمەس, ءيىسى مۇسىلمان حالىق تاۋبەشىلدىك پەن شۇكىرشىلىككە جاقىن, يماندى جان ەمەس پە ەدىك. وسىنداي ەگەمەندىگىمىز بەن تاۋەلسىزدىگىمىزگە نەگە تاۋبە دەپ, شۇكىرشىلىك ەتپەيمىز؟ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ باستاۋى كىم, قايدان كەلدى, قالاي كەلدى؟ ارينە, ءبىرىنشى اللا تاعالانىڭ بىزگە بەرگەن باقىتى شىعار, ال سول باقىتقا, وسىنشا بەرەكە-ىنتىماققا جەتكىزىپ, وعان جول اشىپ بەرگەن كىم؟ باعالاي بىلەيىك, قۇرمەتتەپ, ارداق تۇتا بىلەيىك اعايىن دەگىم كەلەدى. الاسارمايىق اعايىن, قاشاندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سالىپ بەرگەن سارا جولمەن بيىكتەي تۇسكەنىمىز ابزال.
سەرىكباي تۇرجان,
بايدىبەك اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى
تۇركىستان وبلىسى
...ءۋاج ايتادى
ءوزىمىز ۇلگى كورسەتەيىك
وزگە جاقتى قايدام, قىزىلجار وڭىرىندە قازاق جاستارىنىڭ ورىس تىلىندە سويلەۋىنە ەتىمىزدىڭ ابدەن ۇيرەنىپ كەتكەندىگى سونداي, قالىپتى سانايتىن سياقتىمىز. ولاردىڭ نامىسىن قالاي قامشىلاۋعا بولادى, نەلىكتەن انا ءتىلىمىزدى دامىتۋعا, قولدانىس اياسىن كەڭەيتۋگە ق ۇلىقسىزبىز؟ وسى ماسەلە مەنى قاتتى الاڭداتادى. ءوزىم كەز كەلگەن ورتادا قازاقشا سويلەيمىن. ء«بىر-بىرىمىزبەن انا تىلىمىزدە سويلەسەيىك. ءبىز جاناشىرلىق تانىتپاساق, باسقالارعا قالايشا ءۇمىت ارتامىز؟» دەگەن سوزىمە كەي قۇربىلارىمىز ءاجۋالاي, مىسقىلداي قارايدى. ارينە, مەنى قولداۋشىلار بار, بىراق نەكەن-ساياق. كوبى «ورىسشا سويلەۋ – مادەنيەتتىلىكتىڭ بەلگىسى» دەگەن قاساڭ قاعيدادان ءالى اسا الماي ءجۇر. كوپ ءتىل بىلگەنگە قارسىلىعىم جوق. بىراق الدىمەن انا ءتىلىمىزدى قادىرلەي ءبىلۋ كەرەك قوي. بۇل – ۇلتتىق نامىستىڭ ازدىعىنان.
بۇگىنگى قوعامدا انا تىلىمىزگە قاتىستى تۇيتكىلدى ماسەلەلەر از كەزدەسپەيدى. كۇندەلىكتى ومىردە كەلەڭسىزدىكتەردى ءجيى كورسەك تە كوز جۇما قارايمىز. مەنىڭ ويىمشا, نەمقۇرايلىلىق, نامىسسىزدىق – ءبىزدىڭ ءتىلىمىزدىڭ, ءدىلىمىزدىڭ, ءداستۇرىمىزدىڭ دامۋىن تەجەيدى. «بولاشاق – بۇگىننەن باستالادى» دەپ ءجيى ايتامىز. ال ۇلتىمىزدىڭ ءتىلى, نامىسى سىنعا تۇسكەندە ءۇنسىز قالامىز. سوندىقتان الدىڭعى تولقىن اعالار مەن ولاردىڭ ىزىمەن كەلە جاتقان جاس تولقىن, ەڭ الدىمەن, انا ءتىلىمىزدى قۇرمەتتەپ, وزگەلەرگە ونەگە كورسەتە بىلەيىك دەگىم كەلەدى.
التىناي قازيقانوۆا
پەتروپاۆل
...ۇلگى تۇتادى
اراق پەن تەمەكى ساتپايتىن اۋىل
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ورداباسى اۋدانىنا قاراستى جۋسانساي اۋىلىنىڭ دۇكەندەرىندە اراق پەن تەمەكى مۇلدەم ساتىلمايدى.
«اراق – اتامىزدان قالعان اس ەمەس. بارلىق جاماندىق اتاۋلى مەن قىلمىستىڭ اراقتان باستالاتىنى بەلگىلى. ونىڭ دەنساۋلىققا دا زيانى كوپ. وسى جاعىن ويلانا كەلە, ءبىراز اقساقال مەن مەشىتتەگى جاماعات اقىلداسىپ, دۇكەندەردە اراق پەن تەمەكى ساتىلماسىن دەپ باستاما كوتەردىك. ونداعى ماقساتىمىز – سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانىپ, جاستاردىڭ بويىنا يماندىلىق ۇيالاتۋ بولاتىن. مۇنى اۋىل تۇرعىندارى ءبىراۋىزدان قولدادى. ءوز باسىم ءسوزىمىزدى جەرگە تاستاماعانى ءۇشىن دۇكەن يەلەرىنە ريزامىن. اۋىلدا ىشەتىندەر جوق دەپ وتىرىك كولگىرسىمەي-اق قويايىن, ءالى دە بار. بىراق بۇرىنعىعا قاراعاندا الدەقايدا ازايعان. شىنىن ايتۋ كەرەك, اراقتى قويا الماي جۇرگەن كەشەگى كەڭەستىك داۋىردە تۋىپ-وسكەندەر. ال كەيىنگى جاستار اراسىندا اراق ىشەتىندەر مۇلدەم جوق. توي-تومالاقتى دا اراقسىز وتكىزىپ جاتقان ۇيلەر بار», – دەيدى اۋىل ءبيى ءابدۋالى ەركىنبەك ۇلى.
ول كىسى اۋىل ءبيى بولعاندىقتان كەي ماسەلەلەردى سوتقا جەتكىزبەي شەشىپ, اۋىلدا اراق ساتىلمايتىن بولعالى بەرى وتباسىلىق ۇرىس-كەرىس, قىلمىس, شاڭىراقتىڭ شايقالۋى دا ازايعانىن ايتادى. ء«تىپتى مەكەمە مەن جەكە تۇلعا اراسىندا كەلىسپەۋشىلىك بولعاننىڭ وزىندە بىردەن سوتقا جۇگىنبەي, اۋىل بيىنە بارايىق دەپ بىزگە كەلەدى. ال ءبيدىڭ نەگىزگى ماقساتى – ەكى جاقتىڭ اراسىنداعى ايتىستى السىرەتۋ, ەكىجاقتى كەلىسىمگە كەلتىرۋ بولىپ تابىلادى. جىبەرگەن قاتەلىكتەرىن ءبىر-بىرىنە ءتۇسىندىرىپ, كەلىسىمگە شاقىرامىز. وتباسىلىق ۇرىس-كەرىس, ەكى ادامنىڭ اراسىنداعى كەلىسپەۋشىلىكتى دە رەتتەپ وتىرامىز», – دەيدى ءابدۋالى ەركىنبەك ۇلى.
امان بولسىن
...اسەرىمەن بولىسەدى
كيەلى جەرلەرگە تاعزىم
«رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنا وراي تۇششىقۇدىق اۋىلىندا ماڭعىستاۋ اۋداندىق جاستار ورتالىعىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ تاريحي تانىمدىق دۇنيەسىن كۇشەيتۋ جانە مەملەكەتتىك باعدارلامانى جاستار اراسىندا كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ ءۇشىن جاستاردىڭ تانىمدىق شاراسى وتكىزىلدى. تۇششىقۇدىقتىق ورەندەر وسى ورايدا كيەلى ورىندارعا ساياحات جاساپ, ەلجاندىلىق سەزىمىن نىعايتتى. اۋداندىق جاستار ورتالىعى ۇيىمداستىرعان ساياحاتتا 30-عا جۋىق وقۋشى تۇششىقۇدىق اۋىلىنىڭ ماڭىنداعى ايدار يشان اتا قاۋىمدىعىنا ارنايى ساپار شەكتى. ايدار يشان اتا – حح عاسىردا ءومىر سۇرگەن ءدىن تاراتۋشى كيەلى ادام. ماڭعىستاۋدا جەرلەنگەن اتاقتى يشانداردىڭ ءبىرى. سونداي-اق حالىق اقىنى ساتتىعۇل جانعابىلوۆتىڭ ماڭگىلىك مەكەنى دە وسى جەردەن ورىن تەپكەن.
«مازمۇنى تەرەڭ شارانىڭ ماقساتى – اشىق اسپان استىنداعى مۇراجاي اتانعان ءوڭىردىڭ بالاماسىز جادىگەرلەرىن اۋىل جاستارىنا ناسيحاتتاۋ بولىپ تابىلادى. ەلباسىنىڭ باعدارلاماسىندا جاس ۇرپاققا تۋعان جەردىڭ تاريحى مەن وتكەنىن تانىتۋ, كيەلى جەرلەردى كورسەتۋ بۇگىنگى اعا ۇرپاقتىڭ باستى پارىزى دەگەن بولاتىن. سوندىقتان بۇگىنگى وتكىزگەن شارانىڭ ماڭىزدىلىعى جاستار مەن ۇستازدار ءۇشىن وتە جوعارى», – دەيدى ساتتىعۇل جانعابىلوۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ ۇستازى راۋشان قونباەۆا.
ء يا, وسىنداي تاعىلىمدى دا تاربيەسى مول شارانى ءجيى وتكىزۋ جاس ۇرپاقتىڭ پاتريوتتىق سەزىمىن كۇشەيتۋگە جول اشاتىنى ءسوزسىز.
دينا جولداسبايقىزى,
جاستار ورتالىعىنىڭ مامانى
ماڭعىستاۋ وبلىسى
