نەگىزىنەن دالالى جانە شولەيت جەرلەردىڭ تابيعي جاعدايىنا بەيىمدەلگەن ءىرى قارانىڭ بۇقاسى ورتا ەسەپپەن 800 – 900 كيلوعا دەيىن ەت بەرەدى. انالىعى 450 – 500 كيلوعا دەيىن تارتاتىن اقباس سيىر تۇقىمدارى تەز ەت جيناۋىمەن ەرەكشەلەنەدى. الايدا كەيىنگى جىلداردا بەلەڭ العان مالدى اسىلداندىرۋ ۇردىسىندە قولدا باردىڭ قادىرىن باعالاي الماي كەلەمىز.
بۇگىندە ەلىمىزدە اسىل تۇقىمدى ءىرى قارانى شەتەلدەردەن, ءتىپتى مۇحيتتىڭ ارعى جاعىنداعى ەلدەردەن قوماقتى قاراجاتقا ساتىپ الۋ كورىنىستەرى ءجيى كەزدەسەدى. دەسە دە شەتەلدىك ءىرى قاراعا شەكتەن تىس قۇمارلىقتىڭ قانداي پايدا اكەلەتىنى ايتىلا بەرمەيدى. ال قازاقستان شەت مەملەكەتتەرگە ءىرى قارا مالىن ەكسپورتتاپتى دەگەن دەرەكتەردى دە ەستي بەرمەيمىز. وسى ولقىلىقتىڭ ءبىر ءبۇيىرىن حرومتاۋ اۋدانىنداعى «جانتىزەر» شارۋاشىلىعىنىڭ باسشىسى باقىتجان ەرجانوۆ تولىقتىرىپ وتىر. شەتەلدىك انگۋس نەمەسە گەرەفورد سەكىلدى اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا مالدارىن سيپاتتاعان كەزدە تەڭەۋگە ءسوز تاپپاي قالاتىنىمىز بار. الايدا ودان قازاقتىڭ اسىل تۇقىمدى اقباس سيىرىنىڭ نەسى كەم, – دەيدى شارۋاشىلىق جەتەكشىسى.
وسى ورايدا شارۋاشىلىق جەتەكشىلەرى 2-3 جىلدان بەرى ەلىمىزدىڭ برەندىنە اينالعان اقباس تۇقىمدى سيىردى شەتەلگە ەكسپورتقا شىعارىپ جۇرگەنى – ىسكەرلىك پەن ىلكىمدىلىكتىڭ بەلگىسى ىسپەتتى. وسىلايشا شارۋاشىلىق يەلەرى ەلىمىزدەگى ەت ەكسپورتى كولەمىنىڭ وسۋىنە سۇبەلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. ولار بۇل قادامدى ەڭ العاش رەسەيگە اسىل تۇقىمدى قازاقتىڭ اقباس سيىرىن ساتۋدان باستاسا, بيىل يرانعا ەكسپورتتاۋدى قولعا الىپتى.
قازىرگى كەزدە 80-گە جۋىق ادام ەڭبەك ەتەتىن «جانتىزەر» شارۋاشىلىعىنداعى جەتى بولىمشەنىڭ بەسەۋى قازاقتىڭ اقباس سيىرىن وسىرۋمەن اينالىسادى. مۇنداعى مال بورداقىلاۋ كەشەنىنىڭ وزىنە ءتان جۇمىس ءتارتىبى بار. كەشەن يەلەرى جەرگىلىكتى مال وسىرۋشىلەردەن ءىرى قارا مالدىڭ ءبىر-ەكى جىلدىق تولدەرىن تىرىلەي سالماعىمەن ەسەپتەگەندە ءار كيلوسىن 650 تەڭگەدەن قابىلدايدى. سودان سوڭ باسپاقتاردى ءۇش اي بويى بورداقىلايدى. وسى ارالىقتا ءار باسپاق اجەپتاۋىر سالماق قوسادى.
جانتىزەرلىكتەر رەسەي مەن يرانعا اسىل تۇقىمدى قازاقتىڭ اقباس سيىرىنىڭ اتالىقتارىن ءتيىستى سۇرانىسقا سايكەس جونەلتىپ ءجۇر. مال اقتوبەدەن يرانعا پويىز قاتىناسى ارقىلى جەتكىزىلەدى. شەتەلدىك ەكسپورتەرلەر تيەيتىن ارنايى ۆاگونداردا مالعا قاجەتتىنىڭ ءبارى بار. جەم-ءشوبى مەن سۋى دا جەتكىلىكتى, دەيدى تاۋار وندىرۋشىلەر. شارۋاشىلىق جەتەكشىسىنىڭ ايتۋىنشا, يراندىقتار اقتوبەگە ايىنا ەكى رەت كەلىپ, ءار ساپاردا 56 ءىرى قارا الىپ كەتەتىن كورىنەدى. ياعني بۇل قاراپايىم اريفمەتيكا ەسەبىنە شاققاندا ايىنا 112, جىلىنا 1344 ءىرى قارادان كەلەدى دەگەن ءسوز. شەتەلدىكتەر نەگىزىنەن 400 كيلو سالماقتاعى اتالىق مالداردى ساتىپ الۋدى قولاي كورەدى. مۇنداي قام-قارەكەتتەردىڭ ارعى جاعىندا وزدەرىندەگى جاي مالدىڭ گەنەفوندىن جاقسارتۋ جانە ونىڭ ونىمدىلىگىن 2-3 ەسە كوبەيتۋ سەكىلدى جوسپارلارى تۇرسا كەرەك.
سونداي-اق «جانتىزەر» شارۋاشىلىعىنىڭ باسشىلارى قازاقتىڭ اقباس سيىرىنىڭ اتالىقتارىن جەرگىلىكتى شارۋاشىلىقتارعا دا جالعا بەرىپ, ۇقىپتىلىق تانىتىپ ءجۇر. «وسىنداي تارتىپپەن اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا اتالىقتارىن وبلىستاعى 112 شارۋاشىلىققا تاراتتىق. ولاردىڭ ەنشىسىندەگى تابىنداردا تابيعي ۇرىقتاندىرۋ ۇدەرىسى جۇرگىزىلەدى. كەيىن قازان ايى ىشىندە جالعا بەرگەن مالدارىمىزدى قايتادان جيناپ الامىز» دەيدى شارۋاشىلىق باسشىسى باقىتجان ەرجانوۆ.
مال باعۋدى كاسىپ ەتكەن اعايىندار اراسىندا ت ۇلىك ءوز ءتولى ەسەبىنەن وسەدى دەگەن قاعيدا بار. شىندىعى سولاي. وسى ورايدا «جانتىزەردە» ءار 100 سيىردان 90 بۇزاۋ العان مالشىعا 1 ميلليون تەڭگە سىياقى بەرۋ جونىندەگى ىنتالاندىرۋ شاراسى بەلگىلەنگەن. بۇل قاراپايىم مال وسىرۋشىلەردى ماتەريالدىق تۇرعىدان قولداۋ مەن ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋدىڭ ءتيىمدى ءتاسىلى. سونداي-اق شارۋاشىلىقتىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن ازامات ماناربەك ءابجانوۆتىڭ دا ەڭبەگى ەلەنىپ, وعان اتالعان اۋىلشارۋاشىلىق قۇرىلىمى تاراپىنان اقتوبە قالاسىنان ەكى بولمەلى پاتەر بەرىلگەنى دە قامقورلىقتىڭ ناقتى كورىنىسى.
ءبىراز جىلدار بۇرىن ەلىمىزدە قازاقتىڭ اسىل تۇقىمدى اقباس سيىرىنىڭ ءباسى بيىك بولعانى ۇمىتىلا قويعان جوق.
«جانتىزەر» شارۋاشىلىعىنىڭ باسشىسى باقىتجان ەرجانوۆتىڭ بۇگىنگى قام-قارەكەتى قازاقتىڭ اسىل تۇقىمدى اقباس سيىرىنىڭ ءبىر كەزدە بارشاعا تاراعان داڭقىن قايتادان جاڭعىرتۋعا باعىتتالىپ جۇرگەندەي كورىنەدى. ءارى ونىڭ اتالعان ت ۇلىك ءتۇرىن تاياۋ جانە الىس شەتەلدەرگە ەكسپورتتاپ جۇرگەنى, ونىڭ ونىمدىلىگى مەن ارتىقشىلىعىنا ەكسپورتشىلاردىڭ كوزىن جەتكىزە العانىنىڭ ءوزى دە مەرەي. بۇل العا قويعان ماقساتقا قول جەتكىزۋدىڭ باستى تۇتقاسى ەكەنى انىق.
اقتوبە
