جىل سايىن 28 شىلدەدە دۇنيەجۇزىندە گەپاتيتكە قارسى كۇرەس كۇنى اتاپ وتىلەدى. وسى جولى بۇل شارا «رەسۋرستاردى گەپاتيتتى جويۋعا جۇمسايىق!» ۇرانىمەن وتەدى, ءار ادامدى سىرقاتپەن قالاي كۇرەسۋگە بولاتىنىن بىلۋگە شاقىرادى. بۇكىلالەمدىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ (بدسۇ) دەرەكتەرى بويىنشا الەمدە 325 ملن ادام ۆ نەمەسە س ۆيرۋستى گەپاتيتىنە شالدىققان, جىل سايىن وسى دەرتتەن 1,4 ملن ادام كوز جۇمادى. ءولىم-ءجىتىم دەڭگەيى جاعىنان اتالعان ينفەكتسيالىق اۋرۋ تۋبەركۋلەزدەن كەيىن ەكىنشى ورىندا تۇر. ال گەپاتيت جۇقتىرعاندار سانى ايۆ سانىنان 9 ەسەگە كوپ.
گەپاتيتتىڭ الدىن الۋعا جانە ەمدەۋگە بولادى, ال س گەپاتيتى تولىق جازىلادى. بىراق گەپاتيتپەن اۋىراتىن ادامداردىڭ 80%-نا الدىن الۋ, تەكسەرىلۋ جانە ەمدەۋ شارالارى قولجەتىمسىز.
رەسمي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, قازاقستاندا 2018 جىلى وسى سىرقات بويىنشا ديسپانسەرلىك ەسەپتە 67 مىڭنان استام تىركەلگەن, ولاردىڭ 5717-سىنە دياگنوز العاش رەت قويىلعان. گەپاتيتپەن اۋىراتىن ناۋقاستاردىڭ باسىم بولىگى الماتى (8943), نۇر-سۇلتان (8088) قالالارىندا, تۇركىستان وبلىسى (6592) مەن شىمكەنتتە (6369).
ءبىرىنشى قادام. ليكبەز
گەپاتيت — باۋىردىڭ قابىنۋى. ونىڭ 5 ءتۇرى بار: HAV, HBV, HCV, HDV جانە HEV نەمەسە قىسقاشا A, B, C, D جانە E دەگەن تۇرلەرى بولادى. ولاردىڭ ارقايسىسىنىڭ ءوز ەرەكشەلىكتەرى بار, بەلگىلەرى دە ءارتۇرلى. بارىنەن قاۋىپتىسى - ە گەپاتيتى. ونى ەرتە انىقتاۋ قيىن.
سىرقاتتاردىڭ 90 پايىزى - وتكىر گەپاتيتكە شالدىعادى: مۇندايدا ناۋقاستىڭ كوزى مەن تەرىسى سارعايىپ كەتەدى. الايدا, ەمدەلىپ شىققان پاتسيەنت بويىندا اۋرۋعا قارسى يممۋنيتەت پايدا بولادى. گەپاتيتتىڭ ايقىن ءارى كوپشىلىككە تانىس بەلگىلەرىنىڭ ءبىرى - سارعايۋ. بىراق كەي جاعدايدا اۋرۋدىڭ ەشقانداي بەلگىسى بايقالماۋى دا مۇمكىن. سول سەبەپتى ءوزىن جايسىز سەزىنگەن ادام دەنساۋلىعى مەن اعزاسىندا بولىپ جاتقان وزگەرىستەرگە مۇقيات زەر سالعانى ابزال. ۆيرۋس ورگانيزمگە تۇسكەننەن كەيىن باۋىر جاسۋشالارىن زاقىمداپ, ونىڭ قىزمەتى بۇزىلادى. قابىنعان باۋىر دەر كەزىندە ەمدەلمەسە جاسۋشالاردىڭ ورنىندا ەشبىر فۋنكتسيا اتقارمايتىن پايداسىز ءتىن پايدا بولادى. كەيىن ول فيبروز, تسيرروزعا نەمەسە قاتەرلى ىسىككە اينالىپ كەتۋى مۇمكىن.
ا جانە ە گەپاتيتى ۆيرۋسى جۋىلماعان ازىق-ت ۇلىك ارقىلى, ال قالعان تۇرلەرى جىنىستىق جولمەن جانە قان ارقىلى تارالادى. بىراق بۇل اۋرۋدى ناشاقورلار نەمەسە ءتانىن ساۋدالايتىن تۇنگى كوبەلەكتەر عانا جۇقتىرۋى مۇمكىن دەگەن ءسوز ەمەس. ەگەر دۇرىستاپ زارارسىزداندىرىلماسا مانيكيۋر, تاتۋيروۆكا جاسايتىن قۇرالداردان, ستوماتولوگيالىق جانە حيرۋرگيالىق قۇرالداردان دا قاۋىپ ءتونۋى مۇمكىن. تازالىق ساقتاعان جاعدايدا ۆيرۋس تۇرمىستىق جولمەن تارالمايدى. ۆ گەپاتيتى انادان بالاعا جۇكتىلىك كەزىندە نەمەسە بوسانۋ بارىسىندا بەرىلۋى ىقتيمال.
ال قالعان تۇرلەرى (HBV, HCV, HDV) — ناۋقاس ادامنىڭ قانى ارقىلى, جانە دە سىلەكەيى, ەتەككىرى, ۆاگينالدى ءبولىندى سۇيىقتىقتار ارقىلى جۇعادى. بىراق بۇل, تەك ەسىرتكى قولداناتىن نەمەسە جىنىستىق قاتىناس كەزىندە قورعانبايتىن ادامدار عانا گەپاتيت جۇقتىرادى دەگەن ءسوز ەمەس. تىرناق, بەت-تەرى ارلەۋ كەزىندە دە, ءتىس ەمدەۋ كەزىندە دە جۇقتىرۋى مۇمكىن. سوندىقتان ساق بولۋ كەرەك.
ەكىنشى قادام. الدىن الۋ شارالارى.
جالپى, بۇل اۋرۋدىڭ تىرناعىنا كەز-كەلگەن ادام ىلىگۋى مۇمكىن. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ مالىمەتىنشە, تۇرمىسى بايقۋاتتى, دامىعان ەلدەردە تۇراتىن ازاماتتار اعزاسى كەرىسىنشە, ۆيرۋستى تەز قابىلداۋى مۇمكىن. سوندىقتان "ساقتىقتا قورلىق جوعىن" ەستەن شىعارماعان ءجون. ول ءۇشىن قاۋىپسىزدىكتىڭ قاراپايىم عانا ەرەجەلەرىن ەستە ساقتاڭىز. ايەلدەر مانيكيۋر جاساعاندا ءوز جيىنتىعىن پايدالانعانى دۇرىس نەمەسە قۇرالدارىن مۇقيات زارارسىزداندىراتىن سەنىمدى مامان تاۋىپ الىڭىز. جالپى, وتكىر, كەسەتىن قۇرالدارمەن قىزمەت كورسەتەتىن كەز-كەلگەن جەردە (ستوماتولوگيالىق كلينيكا, باربەر-شوپ, تاتۋ سالونى) اباي بولعان دۇرىس. بىراق كەيدە گەپاتيت ادامي فاكتورعا قاتىسى جوق بەيمالىم جاعدايلاردا دا تارالۋى ابدەن مۇمكىن. وعان 1988 جىلى ازىق-ت ۇلىك پەن اۋىز سۋدىڭ لاستانۋى سالدارىنان 300 مىڭ ادام سارى اۋرۋ جۇقتىرعان شانحاي وقيعاسىن مىسالعا كەلتىرۋگە بولادى. دەگەنمەن ساقتىقتى كوپشىلىك جينالاتىن ورىنداردان, ناۋقاستاردان ىرگەنى اۋلاق سالۋ دەپ تۇسىنبەگەن ءجون. شىن مانىندە, ۆ گەپاتيتى باسسەين ارقىلى, سۇيىسكەندە نەمەسە قۇشاقتاسقاندا, سونداي-اق, ورتاق ىدىس-اياق ارقىلى جۇقپايدى.
ۆيرۋستان قورعانۋدىڭ نەگىزگى العىشارتتارى:
- تازا اۋىز سۋ ءىشۋ
- تازالىق گيگيەناسى ەرەجەلەرىن ساقتاۋ
- سانيتاريالىق شارالاردى ارتتىرۋ (ستەريلدەنگەن ينەلەر, ۇستارالار, جانە باسقا مەديتسينالىق قۇرالدار)
- جىنىستىق-قاتىم قاتىناستا قورعانۋ
- يممۋنيتەت كوتەرۋ.
ءۇشىنشى قادام. يممۋنەت كوتەرۋ.
ۆاكتسينا جاساۋ كەرەك پە, جوق پا؟ ۆاكتسينا ماسەلەسىندە جۇرتشىلىقتىڭ پىكىرى ەكىگە بولىنەدى. ەكپەگە قارسىلىق ءبىلدىرىپ جۇرگەندەر ولاردىڭ قۇرامىندا بالالاردى اۋتيزم, ديابەت, سكلەروز, بەدەۋلىك سىندى اۋرۋلارعا شالدىقتىرىپ, زەيىن قويۋ قابىلەتىن تومەندەتەتىن زاتتار بارىن العا تارتادى.
الايدا, بدسۇ مالىمەتىنشە, ءدال وسى يممۋنداۋ شاراسى جىل سايىن 2-3 ميلليون ادامدى ولىمنەن اراشالاپ قالۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ۆاكتسينا ورگانيزمنىڭ قورعانىس جۇيەسىن بەلگىلى ءبىر اۋرۋدان نەمەسە ينفەكتسيادان قورعاۋعا جۇمىلدىرادى. سوندىقتان دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى ەكپە ەگۋ شاراسىن دەنساۋلىققا سالىناتىن ءتيىمدى ينۆەستيتسيا دەپ تانىدى.
قازاقستاندا جاپپاي ەكپە ەگۋ ناتيجەسىندە سوڭعى 25 جىلدا ۆ گەپاتيتىمەن اۋىرعاندار اراسىندا بالالار سانى 1234,5 ەسە, ەرەسەكتەر اراسىندا اۋرۋدىڭ تارالۋ كورسەتكىشى 311,5 ەسە ازايعان.
قازىر A, B, D جانە E گەپاتيتىنە قارسى ۆاكتسينالار بار. وكىنىشكە وراي, ولاردىڭ باعاسىن قاراپايىم حالىقتىڭ قالتاسى كوتەرە بەرمەيدى. ۆ گەپاتيتىنە قارسى سالىناتىن ۆاكتسينا D گەپاتيتىنىڭ الدىن الۋعا كومەكتەسەدى. ال, س گەپاتيتىنە قارسى ءتيىمدى ۆاكتسينا ازىرگە جاسالعان جوق.
