توزىعى جەتكەن ۇيلەر جاپپاي ءسۇرىلىپ, جاڭا شاعىن اۋداندار بوي كوتەرىپ كەلەدى

«تۇرعىن ءۇي شارۋاشىلىعىن جاڭعىرتۋ» باعدارلاماسى اياسىندا 2011-2018 جىلدار ارالى­عىندا 166 ءۇي عانا قالپىنا كەل­تىرىلگەن. كۇردەلى جوندەۋدى قاجەت ەتەتىن باسپانالاردىڭ ۇلەسى بار-جوعى 27,5-دەن, 17,3 پا­­يىزعا ازايعان. ال اتالعان باع­­دارلامانى رەسپۋبليكالىق قا­زى­نادان قارجىلاندىرۋ توقتا­تىلعاننان بەرى سوڭعى ەكى جارىم جىلدىڭ ىشىندە توعىز ءۇي عانا جوندەلگەن. وبلىس باسشىسى قۇمار اقساقالوۆ قالا اكتيۆىنە جاڭا اكىمدى تانىستىرعاندا وسى ماسەلەگە ارنايى توقتالىپ, اپاتتى ۇيلەردى ءسۇرۋ باستى مىن­دەت­ت­ەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلا­تىنىن اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. «سوڭعى ءۇش جىلدا قۇرىلىس كولەمى 30,5 پايىزعا ۇلعايدى. وسى قارقىندى تومەندەتپەۋىمىز كەرەك. ءبىز ەسكى ۇيلەردىڭ ورنىنا جاڭاسىن سالىپ, تۇرعىنداردىڭ الەۋمەتتىك سۇرانىسىن شەشۋ ءۇردىسىن جۇيەلى تۇردە جالعاستى­را­مىز. قازىر 600 ءۇي ءسۇرىلىپ, 2 مىڭنان استام پاتەر سالىنىپ جاتىر. بىلتىر 3 اپاتتى ءۇي قۇ­لاتىلسا, بيىل 17 اپاتتى ءۇي­دىڭ تورتەۋى سۇرىلەدى. 17-18 قا­باتتى ۇيلەر تۇرعىزىلىپ, «7-20-25» باعدارلاماسى بويىنشا 542 پاتەر پايدالانۋعا بەرىلەدى. 2007 جىلى قابىلدانعان شاhار­دىڭ باس جوسپارىندا قازىرگى ۋا­قىت تالاپتارى ەسكەرىلمەگەن. «كوپاي» شاعىن اۋدانى مۇلدەم كورسەتىلمەگەن. ونداعى جاعداي ءماز ەمەس, ەش سىن كوتەرمەيدى. ول جاقتى دا قۇرىلىس الاڭىنا اينالدىرىپ, كوممۋنيكاتسيالار جۇيەسىن تارتاتىن كەز كەل­دى. وبلىس ورتالىعىن ءساندى دە كورىكتى قالا ەتۋ اركەز باستى نازاردا ۇستالىنادى», دەدى ءوڭىر باسشىسى.

وبلىس اكىمىنىڭ باستاماسى­مەن كوپقاباتتى تۇرعىن ۇي­لەر مەن الەۋمەتتىك نىسان­دار قۇ­رىلىسىن دامىتۋ تۇجىرىم­داماسى بەكىتىلىپ, بۇل باعىتتا كوپ ءىس تىندىرىلدى. بۇعان جاپ­­پاي قۇرىلىس جانە دامۋ اي­ما­عىنا اينالعان «جاس وركەن» شاعىن اۋدانىن ايتساق تا جەتكى­لىكتى. بۇعان دەيىن «دسر» دەگەن لاقاپ اتاۋعا يە قالانىڭ «باس قاقپاسى» اۋماعىندا نەگىزى­نەن ەسكى ۇلگىدەگى جەر ۇيلەر كوپ شوعىرلانعان ەدى. قازىر بۇل ماڭ ادام تانىماستاي وزگەرگەن. وڭتۇستىك جاق كىرەبەرىستەگى اينالما جول بويىنا بيىكتىگى 14 مەترگە جەتەتىن قوجابەرگەن جى­­راۋ بابامىزدىڭ ەڭسەلى ەس­كەرت­كىشى ورناتىلدى. امبەباپ سپورت جانە وقۋشىلار سارايلارى, حالىقارالىق ستاندارتتار­عا نەگىزدەلگەن تەننيس ورتالىعى تۇرعىزىلدى. جەرگىلىكتى قا­زى­نادان بولىنگەن قاراجات ەسەبى­نەن 635 ەسكى ءۇي مەن وتكەن عا­سىر­دىڭ 40-50-ءشى جىلدارى تۇرعىزىلعان نىساندار ءسۇرىلىپ, 140 مىڭ شارشى مەتر بولاتىن 2500 پاتەرلىك 10 كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇي, زاماناۋي عيماراتتار سالۋ جوسپارلانعان. قوڭىر كۇزگە تامان ىسكە قوسىلاتىن 500 ورىندىق قازاق تەاترىنىڭ ساۋلەتى نەوكلاسسيكا ستيلىندە بول­ماق. وندا وسى زامانعى ترەند­تەر مەن كلاسسيكا ادەمى ۇي­لە­سىم تاپقان.

سول سياقتى «بەرەكە», «سول­نەچنىي», «ورمان», «يۋبي­لەي­نىي» شاعىن اۋداندارى دا ەك­پىندى قۇرىلىس الاڭىنا اي­نا­لادى. بۇل جونىندە پەترو­پاۆل قالاسىنىڭ باس جوسپارىن ازىرلەۋگە كىرىسكەن «گراد­كومپلەكس» جشس-ءنىڭ ديرەكتورى نۇربەك ءاۋجانوۆ اكىمدىكتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا بايان­داپ بەردى. بولجام بويىنشا 2035 جىلعا تامان شاhار تۇرعىندارىنىڭ سانى 250-260 مىڭعا جەتۋى ىقتيمال. وسى سە­بەپ­تى وبلىس ورتالىعىنىڭ شە­­كا­راسىن كەڭەيتكەننەن گورى قازىر­گى اۋماعىن ءتيىمدى پايدا­لانۋ­دىڭ ماڭىزى زور. ول قالا ىشىندە ورنالاسقان ەسكى ۇيلەردى ءسۇرىپ, لايىقتى نىساندار سالۋ, بوس تۇرعان ونەركاسىپ اۋماق­تارىن سپورت زالدارىنا, ما­دە­ني-دەمالىس جانە ساۋدا ورىن­دارىنا بەرۋدى ۇسىندى. وب­لىس باسشىسى باس جوسپاردى تيا­ناقتى دايىنداۋ قاجەتتىگىن ەسكەرتىپ, بىرقاتار تۇزەتۋلەر ەن­گىزدى. قالانىڭ اۋماعىن تارىلتىپ الماۋدى ءتيىستى مەكەمە باسشىلارىنا جۇكتەدى. التى شاعىن اۋداندا قۇرىلىس جۇ­مىستارى قارقىندى تۇردە جال­عا­ساتىن بولىپ شەشىلدى. ەل ىشىندە «كوپاي» اتانىپ كەت­كەن شاعىن اۋدانعا جاڭا ات بەرى­لىپ, 130-عا جۋىق ءۇي بۇزى­لادى. ءسويتىپ, 40 گەكتار اۋماقتا تۇرعىن ۇيلەرمەن قاتار مەكتەپ, بالاباقشا بوي كوتەرەدى. «شىعىس» شاعىن اۋدانىندا 500 ناۋقاسقا لايىقتالعان كوپ سالالى اۋرۋحانا, ونىڭ جانىندا كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەر مەن دارىگەرلەردىڭ ەكى جاتاقحاناسى, ال قالانىڭ قاق ورتاسىندا 900 ورىندى مەكتەپ پەن 280 ورىندى بالاباقشا ساپ تۇزەيدى.

 نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن اياعان شاجىمباەۆ كوشەلەرى قيىلىسقان ۋچاسكەدە ەسكى باس­پانالار بۇزىلىپ, تۇرعىندار جايلى پاتەرلەرگە يە بولدى. جالپى قالانىڭ ورتالىق بو­لى­گىندەگى جەكە سەكتوردا شا­hار­دىڭ كوركىن قاشىرىپ تۇر­عان ۇيلەردى بۇزۋ, ساۋلەتتى دە ەڭسەلى عيماراتتار تۇرعىزۋ باعدار­لا­ماسى اياسىندا 30 شاقتى ەسكى باسپانانى ءسۇرىپ تاستاۋ  جوسپارلانعان. اپاتتى ۇيلەردىڭ بىرقاتارى پەرۆوماي كوشەسى بويىندا تىركەلگەن. وسى جەردە جالدامالى-كوممۋنالدىق ەكى ءزاۋلىم ءۇي تۇرعىزىلادى. ار­قاي­سىسى – 93 پاتەرلىك. ولارعا ءبىرىن­شى كەزەكتە كوپ بالالى وتباسىلار مەن از قامتىلعان جاندار قونىستانادى. شاhارداعى ەڭ كونە پوتانين كوشەسىن دە اۋقىمدى وزگەرىستەر كۇتىپ تۇر. اتاپ ايتقاندا, «ويقالا» شا­عىن­ اۋدانىندا اشىق اسپان اس­تىنداعى مۋزەي جاسالىپ, وزگەشە ناقىشپەن بەزەندىرىلەدى. يەسىز قالعان عيماراتتاردىڭ ءبىرىن جەكە كاسىپكەر اندرەي يساكوۆ مەن­شىگىنە الىپتى. ونداعى ويى جالپى اۋماعى 27 مىڭ شارشى مەتر نىساندى قالپىنا كەلتىرۋگە 1,5 ميلليارد تەڭگە جۇمساپ, «سەمەينىي» ساۋدا, ويىن-ساۋىق ورتالىعىن اشپاق. ەسكى ۇيلەردى سۇرۋمەن اينالىسىپ جۇرگەن ۆالەري دوروششەنكو جەتەكشىلىك ەتەتىن كومپانيا «جۇلدىز» شاعىن اۋدانىنىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارىن ازىرلەپ قويىپتى. بۇگىندە پەتروپاۆل قالا­سىندا 17 ءۇي اپاتتىق دەپ تانىلعان. ءسويتىپ ەسكى شا­عىن اۋدانداردىڭ جاڭا تىنىسى اشىلىپ, وزگەشە كەيىپكە ەنەدى. ءزاۋلىم باسپانالاردىڭ ءبىرىنشى قاباتىندا اسەمدىك سالوندارى, بالالار ورتالىعى ورنالاسادى. اۋلالاردى اباتتاندىرۋعا, كو­شە­لەردى كەڭەيتۋگە, دەمالىس اي­ماعىن جاساۋعا قوماقتى قارا­جات قاراستىرىلعان.

جاتاقحانالاردا ستۋدەنتتەرگە ورىن جەتىسپەۋشىلىك ماسەلەسى بىرتىندەپ شەشىمىن تاباتىن كۇن دە الىس ەمەس. م.قوزىباەۆ اتىنداعى سولتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە بۇگىنگى تاڭدا 7 مىڭنان استام ستۋدەنت ءبىلىم السا, جارتىسىنا جۋىعى باسقا ايماقتاردان كەلگەن. ولاردىڭ ەكى مىڭدايى جاتىن ورىنعا مۇقتاج. ءبىرجارىم مىڭداي ستۋدەنت تۋىستارىنىڭ ۇيىندە تۇرۋىنا بولماسا پاتەر جال­داۋىنا تۋرا كەلەدى. ەلبا­سىنىڭ «5 الەۋمەتتىك باس­تاماسى» شەڭبەرىندە اكىمدىك ماسەلەنى ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعىمەن بىرگە تالقىلاپ, جەكە ينۆەستور­لار تارتۋعا ۋاعدالاسقان. قال­تالى قارجىگەرلەر 280 ورىندى جاتاقحانانى قايتادان قالپىنا كەلتىرىپتى. جاڭا وقۋ جىلىندا 330 ورىندى تاعى ءبىر جاتىن ورىن اشىلادى. ءسويتىپ, ورىن تاپشىلىعى 34 پايىزعا دەيىن ازايادى. جەكە ينۆەستور دەنيس بەرنات 4 جاتاقحانا تۇرعىزۋدى ءوز مىندەتىنە العان. تۇتاستاي ال­عان­دا, وبلىس اۋماعىندا 2022 جىل­عا دەيىن 2262 ستۋدەنت­كە ار­­­ن­ال­عان 5 جاتاقحانا تۇر­عىزىل­ماق.

وڭىردە دەموگرافيالىق احۋالدى رەتتەۋ, ماماندار تاپ­­شىلىعىن جويۋ ماق­ساتى­مەن قابىلدانعان مەملەكەت­تىك باعدارلاما جۇزەگە اسى­رىل­عالى 900-دەن استام وتباسى كوشىپ كەلىپ, ءتۇرلى الەۋ­مەت­تىك قولداۋلارعا يە بولدى. قازىر ولاردىڭ باسىم كوپ­شى­ل­ىگى اۋىلشارۋاشىلىق, ءبىلىم, دەنساۋلىق, مادەنيەت, كاسىپ­كەر­لىك سالالارىندا ەڭبەك ەتەدى. بيىل ەكونوميكالىق بەلسەن­دىلىگى جوعارى 150 ەلدى مەكەنگە 2,5 مىڭ ادامدى قونىستاندىرۋ ويلاستىرىلعان. ءوڭىر باسشىسى­نىڭ كۇنگەي جاقتاردان كوشىپ كەلگەن اعايىندار ءۇشىن 3 مىڭ كوتتەدج سالۋ تۋرالى ۇسىنىسىنا ورتا جانە شاعىن بيزنەس وكىل­دەرى دە بەلسەنە قاتىسۋعا نيەت ءبىلدىرىپ وتىر. 3-4 بالاسى بار دارىگەر, اگرونوم, تراكتورشى, كومباينشى ماماندىعىن يەلەنگەن جاس وتباسىلارعا جايلى باسپانالاردىڭ كىلتى بىردەن تاپسىرىلادى.

تەك قانا وبلىس ورتالىعىن كوركەيتۋ جۇمىستارىنا 38 ميلليارد تەڭگە باعىتتالعانىن ەس­كەرسەك, ونىڭ قوماقتى بولىگى تو­زىعى جەتكەن ۇيلەردى جاڭ­عىر­تۋعا, جاڭا شاعىن اۋدان­دار­­دى كوركەيتۋگە جۇمسالاتىن بولادى.

 سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى