– عىلىمي-فانتاستيكالىق رومان جانرى – جالپى ءبىزدىڭ ادەبيەتىمىزدە سيرەك كەزدەسەتىن دۇنيە. تىڭ تۋىندىنىڭ اۋەلى سيۋجەتى تۋرالى ايتىپ وتسەڭىز.
– مەنىڭ رومانىمنىڭ قىسقا سيۋجەتى ءۇش قازاق جىگىتى – جانعابىل, اسپانديار جانە باراق بايبوتا عالامنىڭ شالعاي تۇكپىرىندەگى گالاكتيكاارالىق ورتالىقتا ون جىل بويى جۇمىس ىستەپ جۇرەدى. كەيىن ولاردى وزدەرىنىڭ تۋعان جەرىنە, جەر پلانەتاسىنا ءبىر تاپسىرمامەن ىسساپارعا جىبەرەدى. وندا ءۇش قازاق الدىمەن اتلانتيدا مەملەكەتىنە بارىپ تاپسىرمانى ورىندايدى. كەيىن قازاقستانعا, ەلورداعا ۇشىپ كەلەدى. مۇندا ولار قازاقستان مەملەكەتى باسشىسىنىڭ قابىلداۋىندا بولادى.
بۇل رومان قازىرگى ادامزات قوعامىن وراسان زور وزگەرىستەرگە ۇشىراتقان تسيفرلاندىرۋ پروبلەماسىنا, تسيفرلى رەۆوليۋتسياعا ارنالعان. شىعارمادا تسيفرلاندىرۋدان تۋىنداعان قازاقستانداعى وزگەرىستەر عانا ەمەس, بۇكىل ادامزاتتىڭ الدىندا تۇرعان ماسەلەلەر قوزعالادى. سونىڭ ىشىندە ساندىق جۇيە ۇدەرىسىنىڭ مەملەكەتتى باسقارۋعا, وندىرىسكە, قۇرىلىس سالاسىنا, كولىك جۇيەسىنە, اۋىل شارۋاشىلىعىنا, تاماق ونەركاسىبىنە, ءبىلىم بەرۋگە, مەديتسيناعا, تاعى باسقا سالالارعا ىقپالى جايىندا اڭگىمە قوزعالادى. تسيفرلاندىرۋدىڭ كينو مەن ادەبيەتكە, ءمۇسىن ونەرىنە, جالپى ادامزات شىعارماشىلىعىنا اسەرى باياندالادى.
ول ادامعا تەك جاقسىلىق قانا ەمەس, ۇلكەن كۇردەلى, شەشىمى قيىن ماسەلەلەردى دە الىپ كەلدى. مەن ءوز شىعارمامدا «سول ماسەلەلەردى قالاي شەشۋگە بولادى؟ ادامعا كەرەكتى تۇستارىن قالاي دۇرىس پايدالانۋعا بولادى؟» دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەۋگە تىرىستىم. رومانىمدا بۇرىن ەش جەردە ايتىلماعان, جازىلماعان كوپتەگەن تىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق, جوبالاۋشىلىق يدەيالار بار. سولاردىڭ بىرقاتارى جۇرتشىلىققا پايدالى بولاتىن شىعار دەپ ۇمىتتەنەم.
– كىتاپ جازعاننان كەيىن ونى جاريالاۋ, كوپشىلىكتىڭ اراسىنا تاراتۋ, ناسيحاتتاۋ... ت.ب. ماسەلەلەر تۋىندايدى. وسى تۇرعىدان كەلسەك, روماننىڭ بولاشاق تاعدىرى قالاي بولادى دەپ ويلايسىز؟
– دۇرىس ايتاسىز. وتە كەرەمەت, تەرەڭ شىعارما جازساڭىز دا, ونى حالىققا تانىستىرۋ, جارنامالاۋ, ناسيحاتتاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزبەسەڭىز, ول بەلگىسىز كۇيىندە قالا بەرەدى جانە ونى ەشكىم وقىمايدى. مەن وسى رومانىمدى كەلەشەكتە اعىلشىن, قىتاي, فرانتسۋز, نەمىس, يسپان تىلدەرىنە اۋدارسام دەپ ارماندايمىن. شەتەل وقىرماندارى قىزىعىپ وقۋى ءۇشىن سول ەلدەردىڭ مەنتاليتەتىنە ساي كەلەتىن, قازىرگى بۇكىل ادامزاتتى تولعاندىرىپ جۇرگەن كوكەيكەستى پروبلەمالاردى قوزعايتىن شىعارمالار كەرەك. شەتەلگە ۇسىناتىن شىعارما وتە ساۋاتتى جازىلعان, پاراسات دەڭگەيى جوعارى, كوركەمدىك دارەجەسى بيىك بولۋى ءتيىس. وسىنداي تالاپتارعا جاۋاپ بەرەتىن شىعارما عانا وقىرمان جۇرەگىنە جول تابادى. وكىنىشكە قاراي, بۇگىنگى تاڭدا شىعارمالارى ميلليونداعان تارالىممەن شەتەلگە شىعىپ جاتقان قالامگەرلەرىمىز بولماي تۇر...
ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىندا: «مىڭ جىلدىق تاريحىمىزدا ءتول ءمادەنيەتىمىز تۇڭعىش رەت الەمنىڭ بارلىق قۇرلىقتارىنا جول تارتىپ, باستى تىلدەرىندە سويلەيتىن بولادى» – دەپ اتاپ كورسەتىلگەن. قازىرگى الەمدىك ادەبيەتتىڭ ەڭ وزىق سالالارىنىڭ ءبىرى – عىلىمي-تەحنيكالىق اقىل-ويدىڭ كوشباسشىسى بولعان قازاقتىڭ عىلىمي-فانتاستيكالىق شىعارمالارىنىڭ دا دۇنيەگە تانىلاتىن كەزى كەلدى دەپ ويلايمىن.
– ادەبيەتتىڭ شەتەلگە تانىلۋى ءبىرىنشى كەزەكتە اۋدارمانىڭ ساپاسىنا بايلانىستى ەكەنى داۋسىز. بۇل تۋرالى نە ايتار ەدىڭىز؟
– تۇپنۇسقاسىندا تەرەڭ ماعىنالى كوركەم شىعارما ناشار اۋدارماشىنىڭ قولىنا تۇسسە, جارامسىز, وقىلمايتىن, ءمان-ماعىناسىز ءدۇبارا دۇنيەگە اينالادى. تالانتتى, شەبەر اۋدارماشىلاردىڭ ەڭبەگى قىمبات تۇرادى. مىسالى, مەنىڭ رومانىمدى اعىلشىن تىلىنە ساپالى اۋدارۋ ءۇشىن 15-20 مىڭ دوللار اقشا كەرەك ەكەن. ءبىر اعىلشىننىڭ اۋدارماشىسىمەن سويلەسكەنىمدە سولاي دەدى. مۇنان سوڭ شىعارمانى ساپالى اۋدارىپ قويۋ جەتكىلىكسىز, ارينە. ونى ناسيحاتتاپ جارنامالاۋ كەرەك. ايتپەسە ول ءولى دۇنيەنىڭ كەيپىن كيەدى.
دەگەنمەن «اۋدارما – شىعىنى كوپ, تاتىمايتىن جۇمىس ەكەن» دەگەن سىڭارجاق پىكىرمەن كەلىسپەيمىن. مىسالى, الەمگە تارالۋى جاعىنان اعىلشىن جازۋشىسى دجوان روۋلينگتىڭ «گارري پوتتەر» روماندار توپتاماسى 300 ميلليون تارالىمنان اسىپ جىعىلىپتى. بۇل قارجىلىق جاعىنان دا, ۇلتتىڭ, مەملەكەتتىڭ ءيميدجى تۇرعىسىنان دا وراسان زور پايدا اكەلگەن شىعارما.
– شىعارمانى جازعانداعى ەڭ باستى ماقساتىڭىز نە؟
– مەن رومانىمدا نۇر-سۇلتان, الماتى قالالارى تۋرالى كوپ جازدىم. شەتەل وقىرماندارى وقىسا, قۇلاعىنا سىڭە بەرسىن دەپ ويلادىم. كەيىن بالكىم وسى جازعاندارىم ارقىلى قازاقستانعا كەلىپ, كوركەيگەن, گۇلدەنگەن شاھارىمىزدى كورگىسى كەلەتىندەر تابىلىپ قالار دەگەن ءۇمىتتى ءساۋلە بولاشاققا سەندىرەدى. «ۋۆيدەت پاريج ي ۋمەرەت» دەگەن ۇعىمنىڭ فرانتسۋزدىڭ ونورە دە بالزاك, ۆيكتور گيۋگو, ەميل زوليا, ستەندال سياقتى اتاقتى جازۋشىلارىنىڭ ارقاسىندا پايدا بولعانىن ۇمىتپايىق. قازاق جازۋشىسى شىعارماسىنىڭ شەتەلدە جاريالانۋى بۇل – قازاق ەلىنىڭ, حالقىمىزدىڭ وڭ ءيميدجى عانا ەمەس, ەلىمىزدى, جەرىمىزدى الەمگە تانىتۋدىڭ, ەلگە تۋريستەردى تارتۋدىڭ باستى امالدارىنىڭ ءبىرى.
– الدا تاعى قانداي جوسپارلارىڭىز بار؟
– بۇل رومانىممەن شەكتەلىپ قالمايمىن. ون شاقتى روماننان تۇراتىن عىلىمي-فانتاستيكالىق توپتاما جازامىن دەپ جوسپارلاپ ءجۇرمىن. ارينە جاعدايىم بولىپ جاتسا. كەلەسى رومانىمنىڭ سيۋجەتى دايىن تۇر. وندا قازاقتىڭ جىگىتتەرى جەر پلانەتاسىن جانە جەر بەتىندەگى بۇكىل ادامزاتتى اسا قاتەرلى قاۋىپتەن قۇتقارادى. پلانەتا قۇرىپ كەتەيىن دەپ تۇرعاندا امان الىپ قالادى. وقيعانىڭ ءبىر بولىگى كيەلى ماڭعىستاۋ جەرىندە, شەرقالادا وتەدى. عالامدى تەك ۇنەمى باسقالار عانا قاۋىپ-قاتەردەن قۇتقارا بەرە مە ەكەن؟ مەن وعان قازاقتىڭ دا قوسار ۇلەسى تولايىم ەكەنىنە كۇمانسىز كوز جەتكىزگىم كەلەدى.
رەجيسسيور لارري چارلزدىڭ اتىشۋلى فيلمىنەن كەيىن قازاقتار تۋرالى جات پىكىر قالىپتاسقانى كوڭىلگە ءتۇرلى وي سالادى. مەن روماندارىمدا باتىستىق وقىرماندارعا قازاق حالقىنىڭ وتە ءبىلىمدى, پاراساتتى, ينتەللەكتۋال ۇلت ەكەنىن كورسەتكىم كەلەدى. بۇل ماقساتتارىمنىڭ قانشالىقتى ورىندالاتىنىن ۋاقىت كورسەتە جاتار.
– سويتە تۇرا نەلىكتەن رومانىڭىز ورىس تىلىندە؟
– «تۆورەنيە تسيفرى: اتلانتيدا – كازاحيا» اتتى رومانىمدى ورىس تىلىندە جازدىم. ونىڭ ەڭ باستى سەبەبى – ورىس تىلىنەن اعىلشىن تىلىنە, باسقا تىلدەرگە اۋداراتىن تاجىريبەلى اۋدارماشىلار كوپ. جەر بەتىندەگى ءبىر جارىم ميلليارد ادام اعىلشىن تىلىندە سويلەيدى ەكەن. بۇل – جازۋشى ءۇشىن وراسان زور اۋديتوريا. كەزىندە بۇكىل باتىس ادەبيەتىن ورىس تىلىندە وقىپ ەدىك قوي. ياعني, شىعارما ساپالى اۋدارىلسا, وتە قىزىقتى وقىلادى. ال قازاقشادان الەمدىك تىلدەرگە تىكەلەي اۋداراتىن كەلەشەكتە مىقتى كاسىبي اۋدارماشىلار شىعىپ, سونداي مەكتەپ قالىپتاسىپ جاتسا, كەيىپكەرلەرىمدى قاي كەزدە دە انا تىلىمدە سويلەتۋگە دايىنمىن.
اڭگىمەلەسكەن
قاراشاش توقسانباي,
«Egemen Qazaqstan»
