سۇحبات • 19 شىلدە، 2019

اسحات ماەميروۆ: «ونەر وقۋ ورنىنداعى ترانسپارەنتتىلىك – زامان تالابى»

248 رەت كورسەتىلدى

– اسحات ماكسيم ۇلى، ت.ءجۇر­گەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىندا بيىلعى وقۋعا قابىلداۋ جۇيەسىندەگى ايقىن جاڭالىق – اكادەميا عيماراتى الدىن­داعى الاڭعا ارناۋلى LED ەكران قويىلىپ، 8-13 ءشىل­دە ارا­لىعىندا وتكەن شىعار­ماشىلىق ەمتيحان تاپسىرعان تالاپكەرلەردىڭ ونەرىن ولار­دىڭ اتا-انالارىنىڭ، جاقىن­دارىنىڭ جانە جالپى ىقىلاس بىلدىرگەن كوپشىلىكتىڭ كورىپ تۇرۋىنا جاعداي جاسالۋى بولدى. بۇل يدەيا ءاۋ باستا نەدەن تۋىندادى؟

– قاشاندا ۇلتتىق مادە­نيەت­تى الەمدىك كەڭىستىكتە تۇل­عا دارىپتەيدى. ال ونداي تۇلعا­لاردى تاربيەلەپ شىعارۋ ونەر ادامىنىڭ بالا كەزىنەن باستالۋى ءتيىس. دەگەنمەن بۇل جەردە مى­نا نارسە ەسكەرىلۋى كەرەك: ادەت­تە ونەر وقۋ ورنىنا ءتۇسۋ ءۇشىن جۇرەكتەرى تەك ونەر دەپ سوق­قان تالاپتى جاس­تار كەلەدى. ءبىز­دىڭ اكادەميا دا وسى ساناتتا. بىراق تالانتتى تاپ باسىپ تانۋ وڭاي ەمەس. ءاري­نە ءبىر ادامدا قابىلەت بولۋى ءمۇم­كىن. بىراق قابىلەتتىنىڭ بار­لى­­­عىن تالانتتى دەپ ايتۋعا بول­­ماي­­دى. قازاقتىڭ «جۇزدەن ءجۇي­رىك، مىڭنان تۇلپار» دەگەن ءسوزى وسى جەرگە ءدال. ياعني، تالانت جۇزدەگەن-مىڭداعان قابى­لەتتى ادامنىڭ ىشىنەن ىلۋدە بىرەۋ عانا كەزدەسەدى دەگەندى ءبىل­دى­رەدى. وسى ورايدا قابىلداۋ كوميس­سيا­سىنىڭ قۇرامىنا ءوز ءىسىنىڭ شەبەرلەرىن تارتتىق. ەكىنشىدەن، مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ەلباسى سايا­­ساتى­مەن ۇندەستىرە وتىرىپ ەل­دە اشىق قوعام قۇرۋ ءجونىن­دەگى ۇس­تا­نىمىن، ياعني ترانسپارەنت­تىلىك­تى نەگىزگە الدىق. قوعامدا كەز كەل­گەن سالادا اشىقتىق، تازا­لىق بولعاندا عانا ءىس العا باسادى.

اتا-انالاردىڭ كوڭىلىندە كۇدىك قالماسىن دەگەن ويمەن عي­مارات الدىنا LED ەكران قو­يىپ، جيىلعان جۇرتقا شى­عار­ماشىلىق ەمتيحاندى كور­سەتۋ جونىندەگى وي وسى ەكى ماسە­لەدەن تۋىندادى. جالپى شى­عار­ماشىلىق سىناقتى اشىق جاعدايدا كورسەتۋ بۇرىن-سوڭ­دى شىعارماشىلىق وقۋ ورىن­دارىندا بولماعان. سەبە­بى ونەردىڭ ءوز ولشەمى، شارت­تا­رى بولادى. دەگەنمەن ءبىز­دىڭ بۇل باتىل يدەيامىزعا وقى­تۋ­­شى-پروفەسسورلىق قۇرام ءتۇسى­نىس­تىكپەن قارادى. مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى اقتوتى رايىمقۇلوۆانىڭ تاراپىنان دا قولداۋعا يە بولدى. شىعار­ماشىلىق ەمتيحاندى ەكراننان عانا ەمەس، فەيسبۋك، ينستاگرام جەلىلەرى ارقىلى تىكەلەي ەفير تۇرىندە كورسەتىپ وتىرۋ جونىندەگى ويدى ايتقان دا اقتوتى رايىمقۇلوۆا. ءناتي­جە – كۇتكەندەگىدەي. تالاپ­كەر­لەردىڭ اتا-انالارى، جاناشىرلارى تاراپىنان ادەتتە ورىن الىپ جاتاتىن وكپە-نازعا جول بەرىلگەن جوق. اسىرەسە ابيتۋريەنت جاستاردىڭ كوڭىلدەرى تولدى. ءبىزدىڭ اكادەمياعا نەگى­زىنەن الىس اۋىلداردان كەلەدى عوي. سولار وزدەرى ەكراننان عانا كورەتىن اتاقتى ونەر قاي­رات­كەرلەرىنىڭ وزدەرىنە وبەك­­­تەپ، جاناشىرلىقپەن قام­قور­لىق تانىتقانىن كورىپ، ءتىپتى تولقىپ، كوزدەرىنە جاس ءىر­­كىل­­­­گەن­دەرى دە كەزدەستى. ءداس­تۇر جالعاسا بەرەتىن بولادى. كەلەسى جىلى ديپلومدىق سپەك­تاكل­دەرىمىزدى دە وسى جول­عا سالساق دەگەن ويى­مىز بار. ياعني، ەۋرو­پا­داعى، جالپى الەم­دىك ءتاجى­ري­بەدەگى تەاتر اكادە­ميا­لارى­نىڭ ديپ­لومدىق سپەكتاكل­دەردى الە­ۋ­مەتتىك جەلىلەر ارقى­لى كور­­سەتىپ وتىرۋ ءادىسىن كەلەشەكتە ­وزىم­ىزدە قولدانىپ كورسەك دەيمىز. 

– بيىل اكادەميادا العاش رەت اشىق نەگىزدە وتكىزىلگەن شىعارماشىلىق سىناقتى تىكەلەي كورسەتىلىم ارقىلى كوپشىلىك سارابىنا سالۋ، ولاردىڭ تاراپىنان ارقيلى پىكىر تۋعىزۋعا الىپ كەلەدى دەپ ويلامايسىز با؟

– ءسىزدىڭ ايتقىڭىز كەلگەنى، ءبىر تالاپكەردىڭ ونەرىن قاراپ وتىر­عان كوپشىلىكتىڭ ءارتۇرلى باعا­لاۋى عوي. نەگىزىندە ءبىز وسىن­­داي جاعدايدىڭ بولاتىنىن ءبىل­گەنبىز. ءسوز باسىندا ونەردىڭ ءوز ولشەمى، ۇستانىمى بولادى دەگەن ەدىم. ياعني، الەمدىك ءتاجى­ري­بەدە ونەر «دارا تاۋار» دەگەن ۇعىم قالىپتاسقان، سوعان سايكەس ونەر كاسىبي ماماندار تاراپىنان عانا باعاسىن الۋى ءتيىس. الايدا، ءبىزدىڭ قوعامدا قازىرگى كەزدە قالىپتاسىپ وتىرعان جاعداي بۇرىنعى «بارماق باستى، كوز قىستى» پسيحولوگياسىنان ءۇزىلدى-كەسىلدى الشاقتاۋىمىزدى قاجەت ەتەدى. وعان الىپ باراتىن جولدىڭ باسى – شىعارماشىلىق سىناقتارىنا ماماندارمەن قاتار كوپشىلىكتى قاتىستىرۋ ار­ق­ىلى ءجۇز پايىز اشىقتىقتى قام­تا­ماسىز ەتۋ. بۇل ءبىر جاعى­نان ۇلگى. ونەر سالاسىندا دا اشىق­تىق­تىڭ، ازاماتتىق-مادەني ۇس­تا­نىم­داردىڭ بار ەكەندىگىنىڭ ءبىر­دەن-ءبىر كورىنىسى. ءبىز وسى جا­عى­­نان كەلگەندە ۇلكەن ءبىر ءمىن­دەت­تىڭ ۇدەسىنەن شىقتىق دەپ ويلايمىز.

– ونىڭ ۇستىنە ورىن دا شەكتەۋلى عوي. ماسەلەن، بىلتىر اكادەميا بويىنشا 305 گرانت­تىق ورىنعا 738 ادام قۇ­جات تاپسىرسا، بيىل 303 ورىن­عا 810 تالاپكەر ءوتىنىش بەر­گەن. ونىڭ 13-ءى جانە 19-ى ءساي­كەسىنشە جەتىم جانە اتا-انا­سى­نىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان، ءمۇ­گەدەك، شەتەلدىك قازاق بالا­لارى، باسقا دا جەڭىلدىككە يە تا­لاپ­كەرلەرگە ارنالعان كۆوتا...

– ياعني، ءبىر ورىنعا التى-جەتى ادامنان كەلەدى. سونىڭ ءىشىن­دە «التىن بەلگىمەن» مارا­پات­تالعاندار سانى بىلتىر 8 ادام بولسا، بيىل ول 18 تالاپكەردى قۇراپ وتىر. سونداي-اق ابيتۋريەنتتەر اراسىندا ن. نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنىڭ تۇلەكتەرى، ايماقتىق ونەر بايقاۋلارىنىڭ جۇلدەگەرلەرى دە از ەمەس. مۇنىڭ ءوزى قوعامداعى مادەنيەت پەن ونەرگە دەگەن ىقىلاستىڭ كۇرت ارتۋىنىڭ جانە ۇلتتىق مادە­نيەتىمىزدىڭ الەمدىك ارەنادا تانىلا باستاۋىنىڭ ءبىر كورىنىسى، ەكونوميكا تىلىمەن ايتقاندا، مۋلتيپليكاتسيالىق ەففەكت. سوعان سايكەس، اكادەميادا­عى ماماندىقتار دا ۇلكەن سۇرانىسقا يە بولىپ وتىر. شىندىعى سول، بىزگە كەلۋشىلەر تۇتاس العاندا وزدەرىنە ءانشى ديماش قۇدايبەرگەندى، اكتەرلەر بەرىك ايتجانوۆ، ازامات ساتى­بالدى، ەركەبۇلان دايىروۆ­تاردى، سوڭعى شىققان جاستاردان اسىلحان تولەپوۆ، ايان وتەپ­بەر­گەندەردى ۇلگى تۇتادى. ءبىز­دىڭ ­حورەو­گرافيا فاكۋلتەتى­نە ءتۇسۋ­شىلەر بۇگىندە الەمدىك دەڭگەي­دە بي بيلەپ جۇرگەن باح­تيار ادامجانعا، اكادەميا تۇلەگى، ۆەنگريانىڭ ۇلتتىق بالەت تەاترىنىڭ جەتەكشى سولي­سى ءاليا تىنىقباەۆاعا ەلىك­تەيدى. وسىنىڭ بارلىعى جاس­تار­­دىڭ بويىنا ونەر ارقىلى قو­عام­نىڭ، مەملەكەتتىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسۋعا بولادى دەگەن سەنىم ۇيالا­عانىن جانە بۇل مامان­دىق­تارمەن ءوز نەسىبەسىن تاۋىپ، وتباسىن اسىراپ، ازامات بولىپ قالىپتاسا الاتىنىنا كوزدەرى جەتە باستاعانىن اڭعارتادى.

– بىلۋىمشە، اكادەميادا اقىلى وقيمىن دەۋشىلەرگە دە ەسىك اشىق، بىراق سونىڭ وزىندە دە ولار ارناۋلى كوميسسيادان سىناقتان ءوتىپ بارىپ قانا قابىلدانادى ەكەن. ياعني، ونەر ورداسىنىڭ ەسىگىن كولدەنەڭ ادامنىڭ اشۋىنا جول جوق دەگەن ءسوز.

– جاڭا وقۋ جىلىنىڭ جانە ءبىر ەرەكشەلىگى – اكادەمياداعى ما­مان­دىقتاردىڭ ءبىلىم باع­دار­لا­ماسى اياسىنا توپتالۋى. مۇنىڭ ءوزى ءبىلىم بەرۋ جۇيە­سىندە بىرىڭعاي بولوندىق ءۇر­دىس­­كە كوشۋىمىزگە بايلانىس­تى ورىن الىپ وتىر. مۇنىڭ ءمانى – وقۋ ورنىنداعى مامان­دىق­­تار ءوزارا توپتاسىپ، بۇ­رىن­عى ماماندىقتار ونەر-ءبىلىم باع­دارلاماسىنىڭ اياسىنا كىرە­دى دە، ودان ءارى ماماندان­دىرۋ­لار تارالادى. وسى جۇيەگە سايكەس اكادەميادا بيىل اشىل­عان ۇلتتىق ونەر فاكۋل­تەتى­نە ايتىس، فيزيكالىق تەاتر ءارتيسى، كينو جانە تەلەديدار سۋرەتشىسى، بالەتتانۋ، قايتا وڭدەۋ جانە بۇرىن ەشبىر جەردە بولماعان قىلقوبىزبەن ءان سالۋ، جەتىگەنمەن ءان سالۋ، ساحنا قوزعالىسىنىڭ پەداگوگى جانە ت.ب. جاڭا ماماندىقتار قو­سىل­­دى. «تسيفرلى قازاقستان» مەم­لەكەتتىك باعدارلاماسىن شى­عار­ماشىلىق جوعارى وقۋ ورىن­دارى اراسىندا ەڭ ءبىرىنشى بولىپ اكادەميا جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. باعدارلاما شەڭبەرىن­دە «اقپاراتتىق-تەحنولوگيالىق كا­فەدرا» قۇرىلدى. مۋلتيمە­ديا­لىق ستسەنوگرافيا مامان­دى­عىن وقىتۋ قولعا الىندى. جوعارىدا اتالعان ءبىلىم باعدار­لاماسى نەگىزىندە مەدياعا مامانداندىرۋ دا باعدارلاما اياسىندا اشىلدى. سونداي-اق ءبىز­دىڭ وقۋ ورنى جۇمىسىنىڭ ءۇل­كەن ءبىر سالاسى – ەتنوستىق تەاتر­لارعا ماماندار دايارلاۋ بو­لىپ وتىر. اكادەميا جالپى تەاتر ماماندارىن دايىنداۋ بويىنشا قازاقستانداعى بىرە­گەي وقۋ ورداسى بولىپ سانالادى. بيىل كورەي، ورىس كۋرستارىنا ءتۇسۋ­شىلەردى قابىلداپ جاتىرمىز. كەلەسى جىلى ۇيعىر توبى مەن نەمىس توبى قوسىلاتىن بولادى.

 

اڭگىمەلەسكەن ايگۇل احانبايقىزى،

«Egemen Qazaqstan»

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ەكى وڭىردە اۋا ساپاسى ناشارلايدى

ايماقتار • بۇگىن، 09:36

جەڭىسكە جەتكىزگەن «جۇمىر قىلىش»

رۋحانيات • بۇگىن، 08:18

«ناۋرىز-فيلوسوفيا» ناقىشتارى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:17

رەيتينگتە جوعارىلادى

سپورت • بۇگىن، 08:15

شەشۋشى كەزەڭ باستالادى

سپورت • بۇگىن، 08:14

كارانتين قۇرساۋى سوگىلە باستادى

ايماقتار • بۇگىن، 08:10

زالال كولەمى – 1 ملرد تەڭگە

ەكولوگيا • بۇگىن، 08:08

ۇلاننان شىققان ۇلاعات يەسى

قوعام • بۇگىن، 08:00

قازاق ءۆالسىنىڭ كورولى

تەاتر • بۇگىن، 07:56

كوكسەرەك-عۇمىر

رۋحانيات • بۇگىن، 07:54

تەكتى تەرمەشى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:53

ءبىر مىڭ ءتۇپ تال ەگىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 07:44

ادامنان ادامنىڭ ايىرماسى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:43

مارس نەگە ماڭىزدى؟

الەم • بۇگىن، 07:39

ۇقساس جاڭالىقتار