قازاقستان • 19 شىلدە، 2019

جەر قۇنارىن جاقسارتۋ قاجەت

106 رەتكورسەتىلدى

مەملەكەتتىڭ دامۋ دەڭگەيىن ەڭ الدىمەن ەكونوميكالىق ءوسىم ارقىلى بىلە الامىز. بارلىق سالانىڭ جەلكەنىنە جەل ۇرلەپ العا جەتەلەيتىن، الەۋمەتتىڭ جاعدايىن جاقسارتاتىن، تۇراقتى دامۋدىڭ داڭعايىر جولىنا اپاراتىن دا اۋەلى مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق تابىستارى. بىرەر كۇن بۇرىن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ەل ەكونوميكاسىنىڭ تامىرىنا قان جۇگىرتەتىن نەگىزگى فاكتورلاردى جىپكە تىزگەندەي قى-لىپ اتاپ كورسەتتى. يندۋستريالاندىرۋدىڭ ءالى دە بولسا وركەن جايا الماي كەلە جاتقانىن تىلگە تيەك ەتكەن مەملە-كەت باسشىسى بۇل باعىتتاعى جۇمىس قارقىنىن بارىنشا كۇشەيتىپ، كەدەرگىلەردى تۇبەگەيلى تويتارۋ قاجەتتىگىن باسا ايتقان بولاتىن.

ەكونوميكانىڭ باستى قوزعاۋشى كۇشى – ءوندىرىس. ياعني، ساپالى ءونىم وندىرىپ، ەكسپورت پەن يمپورتتى جۇيەلى جولعا قويۋ ماڭىزدى ماسەلە. عىلىمي ىزدەنىستەرىمدى اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمىنا ارناعان عالىم رەتىندە ايتارىم، ءار وڭىرگە ءتان ساپالى ازىق-تۇلىك بەلدەۋىن قالىپتاستىرماي، حالىقتى تازا تاۋارمەن قامتۋ مۇمكىن ەمەس. تاريحتان ساباق الىپ، اينالامىزدى اقىلمەن بارلاساق، ءوندىرىسى مىقتى ەلدەر قاشاندا كوش باسىندا جۇرەدى. وندىرىس دەپ وتىرعانىمىز كۇندە­لىكتى ءوزىمىز تۇتىناتىن ازىق-تۇلىك تا­ۋار­لارىنان باستاپ، تۇرمىستىق تەحني­كالارعا، كەرەك دەسەڭىز يننوۆاسيالىق جەتىستىكتەرگە دەيىن جالعاسا بەرەدى. وسىدان ناقتى قورىتىندى شىعارىپ، ىسكە كىرىسەتىن كەز كەلگەن سياقتى. بۇل رەتتە عىلىم مەن ءوندىرىس بىر-بىرىمەن ەگىز قوزىداي جامىراسىپ قاتار دامىپ وتىرۋى كەرەك. قازىر ەلىمىز بويىنشا جەر قۇنارى 25 پايىزعا تومەندەپ بارا جاتىر. بۇل شىن مانىندە وتە وزەكتى پروبلەما. 35،7 پايىز ەگىستىك كولەمىنىڭ 16،5 پايىزى پايدالانىلماي جاتىر. مونيتورينگ جاساپ، وسىنىڭ بارلىعىن رەتكە كەلتىرۋدى پرەزيدەنت جاۋاپتى ورگاندار مەن ءوڭىر باسشىلارىنا قاتاڭ تاپسىرعانى وسى كەدەرگىلەردى وڭتايلى شەشەدى دەپ سەنەمىز. جەر قۇنارىن ساقتايتىن ماماندار دايارلاۋدىڭ ءورىسىن رەسپۋبليكا بويىنشا ۇلعايتۋ قاجەت. وبلىس، اۋدان، اۋىل اكىمدەرى جەردى دۇرىس پايدالانۋدى جۇيەلى قاداعالاپ، جەردى دۇرىس پايدالاناتىن شارۋالارعا ۇلەستىرۋى ءتيىس. ءقازىر مەملەكەت الدىندا اگرووندىرىستى 2،3 پايىزعا كوبەيتۋ مىندەتى تۇر. بۇل ءۇشىن جەر قۇنارىن كوتەرۋ كەرەك. ياعني، توپىراقتى توزدىرماۋعا ۋاقىت وزدىرماي كىرىسكەنىمىز ابزال. بيداي ەگىستىگىن ازايتىپ سويا، بۇرشاق سەكىلدى ماي داقىلدارىنىڭ كولەمىن كوبەيتۋ ماسەلەسىنە كوڭىل بولگەنىمىز ءجون. سەبەبى مۇنداي ونىمدەرگە سۇرانىس وتە جوعارى بولىپ وتىر. ءقازىر قازاقستانداعى توپىراقتىڭ 65 پايىزى سۋ جانە جەل ەروزياسىنا ۇشىراعان. مۇنىڭ ىشىندە سۋارمالى جەرلەردىڭ ۇلەس سالماعى 90 پايىزدى قۇراپ وتىر. ورتالىق قازاقستان جەرىنىڭ 45-50 پايىزى ەروزياعا ۇشىراعان. بۇل جايىلىمدىق جەرلەردىڭ جويىلۋىنا اكەلىپ سوقتىرۋى مۇمكىن. ەت ونىمدەرىنىڭ كولەمىن ارتتىرۋ ءۇشىن وسىنى دا نازاردا ۇستاعانىمىز دۇرىس. بۇرىن جايىلىم كولەمى 700-800 مىڭ گەكتار بولسا، ەندى ونى 2،1 ميلليونعا دەيىن ۇلعايتۋ كەرەك دەپ جاتىرمىز.

 ؛وسى ۋاقىتقا دەيىن ەگىن ءونىمى 14 سەنتنەردەن اسىپ كورگەن جوق. مۇنىڭ باستى سەبەبى، جەرگە مينەرالدىق تىڭايت­قىش بەرۋ وتە تومەن. وتكەن جىلى 1 گەكتارعا 2 كيلو عانا تىڭايت­قىش بولىنگەن. سۋارمالى جەردە تىڭايت­قىشسىز ءونىم الۋعا بولمايدى. بيداي، كۇرىش، ماقتا ونىمدەرىنىڭ تومەن­دەۋ سەبەبى تىكەلەي وسى جاعدايلارمەن بايلانىستى. وسىنىڭ ءبارىن تەرەڭنەن باعدارلاپ وتىرعان قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ناقتى تاپسىرمالار بەرىپ، يگى باستامالاردى مىقتاپ قولعا الىپ وتىرعانى كوڭىل قۋانتادى.

 ؛

راقىمجان ەلەشوۆ،

اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور

 ؛

باننەر
سوڭعى جاڭالىقتار

سەكتوردى ساقاداي ساي قىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 11:31

اجەنىڭ ارقاسى

قوعام • بۇگىن، 08:39

ۇلاعاتتى ءومىر يەسى

ايماقتار • بۇگىن، 08:37

بىرىنشى راۋندتا-اق سۇلاتىپ سالدى

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 08:36

ساڭلاقتار اتوي سالادى

قازاقستان • بۇگىن، 08:33

ادىلىم-اي، ادەكەم-اۋ!..

رۋحانيات • بۇگىن، 08:12

ادىلدىكتىڭ ءادىلى ەدى...

رۋحانيات • بۇگىن، 08:10

سوڭىندا جاقسى ءىزى سايراپ جاتىر

رۋحانيات • بۇگىن، 08:08

باقۇل بول، باۋىرىم!

رۋحانيات • بۇگىن، 08:07

سۇيەگى اسىل ادام ەدى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:05

ۇقساس جاڭالىقتار