بۇگىنگى تاڭدا جامبىل وبلىسى بويىنشا 296 مەشىت بار. تۇركىستان جانە الماتى وبلىستارىنان كەيىنگى ەلىمىزدە مەشىتى كوپ مەكەن وسى اۋليەاتا ءوڭىرى. بۇل مەشىتتەردىڭ جانە مۇنداعى يمامداردىڭ ءبارىنىڭ دە ەل ءۇشىن, يسلام ءدىنى ءۇشىن قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقانى كۇمان تۋدىرمايدى. جامبىل وبلىستىق ءدىن ىستەرى باسقارماسىنىڭ باسشىسى جانگەلدى وماروۆتىڭ ايتۋىنشا, وتكەن جىلى «نۇر-مۇباراك» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن ءوڭىردەگى ءجۇز يمامعا ارنالعان ەكى اپتالىق وقىتۋ كۋرسى ۇيىمداستىرىلىپتى. «بۇعان دەيىن يمامى بولماعان وبلىستاعى 16 مەشىتتىڭ دە ماسەلەسى تولىعىمەن شەشىمىن تاۋىپ, ءدىني قىزمەتشىلەرمەن قامتىلدى. سونىمەن قاتار «زايىرلىلىق جانە ءدىنتانۋ نەگىزدەرى» پانىنەن ساباق بەرەتىن بارلىق مۇعالىمدەر ارنايى كۋرستان ءوتتى. ال كەلەسى جىلى 220 يمامدى وقىتۋ جوسپارلانۋدا», دەيدى باسقارما باسشىسى.
مەشىتتىڭ ءبىر اللانىڭ عانا رازىلىعى ءۇشىن سالىناتىنى بەلگىلى. ءارى بۇل حالىقتى يمان تۇرعىسىنان, رۋحانيات بيىگىنەن دە تاربيەلەۋگە ەلەۋلى ىقپال ەتەدى. الايدا, سالىنىپ قويعان مەشىتتى قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ مەنشىگىنە وتكىزۋدەن, نە بولماسا وتكىزبەي قويۋدان سونى سالعان كىسىگە قانداي پايدا, نە زيان كەلۋى مۇمكىن دەگەن ساۋال تۋادى. ال ءدىني باسقارما مەشىتتى ءوز مەنشىگىنە العاندا, ونى تەك بيلىك ءجۇرگىزۋ ءۇشىن المايتىنى بەلگىلى. بۇل تۇرعىدا قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ وڭىردەگى وكىلى, وبلىس ورتالىعىنداعى «ھيباتۋللا تارازي» مەشىتىنىڭ باس يمامى دانيار جۇماباەۆ تا ءوز پىكىرىن ءبىلدىردى. «وسىدان ءبىراز جىلدار بۇرىن وڭىردەگى ءبىراز مەشىتتەر بەلگىلى ءبىر مەكەمەنىڭ, بولماسا ءبىر جەكە كاسىپكەرلىكتىڭ اتىندا بولعان. ءتىپتى جابىلىپ قالعان مەكەمەلەرگە دە تىركەلگەن مەشىتتەردى بىلەمىز. ال كەيبىر كىسىلەر بۇزىلىپ كەتكەن ءۇيىنىڭ ورنىنا مەشىت سالعان. ەندى كەيبىر ازاماتتاردىڭ قايتىس بولىپ كەتۋىنە بايلانىستى دا ءتۇرلى قيىندىقتار تۋىنداۋدا. مۇنداي ءتۇرلى ماسەلەلەردە قازىر ءبىزدىڭ تاراپتان جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. ماسەلەن, تاراز قالاسىنداعى «مولدا مۇحامەدجان» مەشىتىنىڭ يەسى قايتىس بولعاندىقتان, مۇراگەرلىك بويىنشا جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. ال مەشىتتەردى ءدىني باسقارمانىڭ مەنشىگىنە وتكىزگەندە ونىڭ يەسى جەكە ءبىر ادام بولمايدى. بىراق مەشىت ءارى قاراي جۇمىس ىستەي بەرەدى. مىسالى, بۇگىن مەشىت سالعان ادامنىڭ جاعدايى ەرتەڭ قانداي بولادى؟ ءتۇرلى قيىندىقتار تۋىنداعاندا ول كىسى مەشىتتى ساتىلىمعا قويۋى دا مۇمكىن. كەزىندە وسىنداي جارنامالاردى دا كوردىك قوي. ال مەشىت قۇلشىلىققا قاجەت. مەشىت يەلەرى مەن ءدىن قىزمەتكەرلەرىنىڭ اراسىنداعى تۇسىنىسپەۋشىلىك بۇرىننان بار. مەشىت يەلەرى مەشىتتى وزدەرى باسقارعىسى كەلەدى. بىراق قازاقستان مۇسىلماندارى تاراپىنان تاعايىندالعان يمام ءوز باعىتى بويىنشا جۇمىس اتقارعاندى قالايدى. سوندىقتان جۇيەلى جۇمىس جوق», دەيدى يمام.
جالپى, بارلىق مەشىتتىڭ اسحانا, ءماجىلىس زالى جانە باسقا دا قوسالقى عيماراتتارى بولادى. دانيار جۇماباەۆتىڭ ايتۋىنشا, كەيبىر كىسىلەر مەشىتتىڭ ءبىراز بولىگىن وزدەرىنىڭ مەنشىگىنە الىپ قالاتىندىعىن ايتىپ, تالاپ قويۋدا ەكەن. الايدا, ءدىني باسقارمانىڭ وكىلدىگى دە, جالپى جاماعات تا بۇل نارسەگە قارسى. سەبەبى مەشىت قۇلشىلىق ورنى, قاسيەتتى ءۇي بارلىق تالاپقا ساي بولۋى ءتيىس دەيدى. جامبىل وبلىستىق ءدىن ىستەرى باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, ءوڭىر اۋداندارىندا 4 مەشىتتىڭ يەلەرى مەشىتتى ءدىني باسقارمانىڭ يەلىگىنە وتكىزۋگە قارسى ەكەندىكتەرىن ايتتىق. مەركى اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى مارات قاسىمنىڭ ايتۋىنشا, سۇرات اۋىلىنداعى «سۇرات» مەشىتىنىڭ يەسى ءالي جۇماتاەۆ قۇلشىلىق ءۇيىن ءمۇفتيات مەنشىگىنە وتكىزۋگە قارسى ەمەس ەكەندىگىن جەتكىزدى. «سۇرات اۋىلىنداعى بۇل مەشىت وسىدان 6-7 جىل بۇرىن اشىلدى. قۇلشىلىق ءۇيى بارلىق تالاپقا ساي سالىنعان. ىشىندە ۇلكەن اسحانا بار. مەشىت يەسى ونىڭ اسحاناسىن ءوز مەنشىگىنە الىپ قالعىسى كەلەدى. سەبەبى مەشىتتى ءوز قاراجاتىممەن قامتاماسىز ەتەمىن دەيدى كاسىپكەر», دەيدى اكىمنىڭ ورىنباسارى. ال اۋىلعا مەشىت سالىپ بەرگەن كاسىپكەر ازاماتتىڭ ءوزى شەتەلدە بولۋىنا بايلانىستى سويلەسە المادىق. مۇنداي ماسەلە شۋ اۋدانىندا دا بار ەكەن. اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى كلارا يساققىزى دا اقسۋ اۋىلىنداعى «بالاساعۇن» مەشىتىنىڭ يەسى شەتەلدە ەكەنىن ايتتى. بىراق اكىمنىڭ ورىنباسارى بىزگە مەشىت يەسىنىڭ بۇل ءماسەلەگە قارسىلىعى جوق ەكەنىن, تەك قۇجاتتارىنىڭ ماسەلەسى رەتتەلمەي جاتقانىن جەتكىزدى. ال ت.رىسقۇلوۆ اۋداندىق ىشكى ساياسات ءبولىمىنىڭ باسشىسى ءلاززات وتەۋليەۆا ەڭبەكشى اۋىلىنداعى «قالقاباي اتا» مەشىتىنىڭ دە قۇجات ماسەلەسى جونىنەن قيىندىقتار بولىپ جاتقانىن, الايدا يەسى قارسى ەمەس ەكەنىن مالىمدەدى. بىراق اۋدان ورتالىعى قۇلان اۋىلىنداعى «سۇلتان» مەشىتىنىڭ يەسى بۇل ماسەلەگە قارسىلىق تانىتىپ وتىر ەكەن. «مەن مەشىت يەسى ءسابيت سادىقوۆقا بۇل ءماسەلە جونىندە ايتقانمىن. ءتىپتى حات تا جازدىم. الايدا, ول كىسى ءوزى سالعان مەشىتىنە ءوزى باقىلاۋ جاساپ وتىرعىسى كەلەتىنىن ايتتى», دەيدى اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى بەيسەنبەك الپەيىسوۆ.
راسىندا وڭىردە بىرقاتار مەشىتتەردى ءدىني باسقارمانىڭ مەنشىگىنە وتكىزۋدە وسىنداي قيىندىقتار تۋىنداپ وتىر. بۇل ماسەلە جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆتىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن جيىندا دا ءسوز بولعان ەدى. جيىن بارىسىندا اكىم ءتيىستى باسشىلارعا بۇل ماسەلەنى وڭ شەشۋدى تاپسىرعان دا بولاتىن. بىراق مۇندا ءبىر عانا ماسەلە بولماي تۇر. ماسەلەن, جوعارىدا ايتقانىمىزداي, مەشىتتى سالعان نەمەسە ونىڭ اتىن يەلەنگەن كىسىنىڭ ومىردەن وزىپ كەتۋىنە بايلانىستى كوپ ماسەلە بار ەكەن. ال قۇجات ماسەلەسىن رەتتەۋ ءۇشىن ءبىراز قاراجات كەرەك. وڭىردەگى وكىل يمامنىڭ ايتۋىنشا, كەيبىر وسىنداي ماسەلەلەر مەشىت يەلەرىنىڭ ءوز تاراپىنان-اق شەشىمىن تاپسا, ال كەيبىرەۋلەرى تىعىرىققا تىرەلۋدە.
«كوپ كىسىلەردى مەشىتتى ءدىني باسقارمانىڭ مەنشىگىنە وتكىزسەك, ءبىز ەلەۋسىز قالامىز با دەگەن وي مازالايتىن سياقتى. ودان كەيىن ءبازبىر كىسىلەر ءۇشىن ءوز مەنشىگىندەگى دۇنيەنى وتكىزە سالۋ دا وڭاي ەمەس. اللاعا قۇلشىلىق ءۇيى قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنا تيەسىلى بولعان سوڭ, مەشىتتە ونىڭ يمامى, القا مۇشەلەرى جانە تەكسەرۋ كوميسسياسى بولادى. ول كىسىلەر جاماعاتقا مەشىتتىڭ كىرىسى مەن شىعىسى تۋرالى ەسەپ بەرىپ وتىرادى. ال جەكەمەنشىك مەشىتتە ولاي بولمايدى. ءتىپتى مەشىت سالىپ بەرگەن كەيبىر ازاماتتاردىڭ مەشىتكە تۇسكەن قاراجاتقا دەيىن ارالاساتىنىن ەستيمىز. كەرىسىنشە, اللانىڭ رازىلىعى ءۇشىن مەشىت سالىپ بەرىپ, قۇلشىلىق ءۇيىنىڭ كوممۋنالدىق شىعىنىنان باستاپ, يمامنىڭ ايلىعىنا دەيىن ءوزى رەتتەپ وتىرعان جومارت جاندار دا بار», دەيدى دانيار جۇماباەۆ.
ايتا كەتەيىك, ءدىني باسقارمانىڭ مەنشىگىنە ءوتۋى ءتيىس وڭىردەگى مەشىتتەردىڭ الدى وسىدان كەمى ون جىلدان استام, سوڭى بەس-التى جىل بۇرىن سالىنعان. ال بيىل قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ توراعاسى, باس ءمۇفتي سەرىكباي قاجى ورازدىڭ بۇيرىعىمەن, ەلىمىزدەگى مەشىت سالۋدىڭ ەرەجەسى بەكىتىلدى. ەگەر وسى تالاپ ورىندالسا عانا مەشىت سالۋعا رۇقسات بەرىلەدى ەكەن.
ەل ءبىلسىن, بىلمەسىن, كورسىن, كورمەسىن, ءبىر عانا جاراتۋشىنىڭ راقىمىنا بولەنۋ ماقساتىندا سالىنعان مەشىتتىڭ ءدىني باسقارما يەلىگىندە بولعانى قۇپتارلىق. سەبەبى قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى ەلىمىزدەگى بەيبىتشىلىك پەن تىنىشتىققا وزىندىك ۇلەس قوسىپ وتىرعان مەكەمە. ال يمامداردىڭ مەملەكەت تاراپىنان ايلىق المايتىنىن ەسكەرسەك, بۇل باستاما دا ولاردىڭ ءوز كۇندەرىن وزدەرى كورۋىنە ءتيىمدى بولار ەدى. ايتپەسە, مەشىت اسحاناسى ارقىلى اقشا تاباتىن, ءماجىلىس زالىن جالعا بەرىپ پايداعا كەنەلەتىن ورىن ەمەس. مۇسىلمان نيەتىنىڭ ونىڭ امالىنان دا قايىرلى ەكەنى ايتىلعان اقيقات ءدىننىڭ شۇعىلاسى تەك ءبىر قۇدايدىڭ كەڭشىلىگىنە بولەنۋدە جاتقانىن ۇمىتپاساق يگى.
جامبىل وبلىسى
