تاياۋدا اقش-تىڭ ۆەنەسۋەلاداعى ارنايى ەلشىسى ەليوتت ابرامس الداعى ۋاقىتتا قۇراما شتاتتاردىڭ ۆەنەسۋەلاعا قاتىستى ءىرى سانكتسيالار قابىلدايتىنىن حابارلاعان-دى. ابرامس ايتىپ اۋزىن جيعانشا, مۇناي باعاسى 67 دوللاردان اسا باستادى.
اقش ەلشىسى ناقتى قانداي شارالار قابىلداناتىنىن ايتپاسا دا, ۆەنەسۋەلا پرەزيدەنتى نيكولاس مادۋرومەن بايلانىسى بار كەي ازاماتتارعا بەرىلگەن ۆيزانىڭ كۇشىن جويۋى مۇمكىن ەكەنىن مالىمدەدى. «قارجى ۇيىمدارىنا قوسىمشا سانكتسيالار قابىلدانىپ, كەي ۆيزالاردىڭ كۇشى جويىلادى», دەدى ەلشى.
ايتا كەتەيىك, وتكەن اپتادا ۆەنەسۋەلا پارلامەنتى ەلدە توتەنشە جاعداي جاريالاعان. وعان سەبەپ ەلەكتر قۋاتىنىڭ ءوشۋى مەن سونىڭ كەسىرىنەن مۇناي ەكسپورتىنىڭ توقتاپ قالعانى. ناتيجەسىندە ميلليونداعان حالىق ازىق-ت ۇلىكسىز قالعان.
دوللاردىڭ وزىندىك قۇنى ارزاندادى
سارسەنبىدە اقش دوللارىنىڭ باعامى تومەندەدى. وعان سەبەپ – فەدەرالدى رەزەرۆ جۇيەسىنىڭ دوللاردىڭ پايىزدىق ءمولشەرلەمەسىن كوتەرۋدى توقتاتا تۇرۋى, ەل ەكونوميكاسىنىڭ سوعان ساي تومەندەۋى. رەسمي ەسەپتە كورسەتىلگەندەي, اقپان ايىندا اقش-تاعى باعا ءسال كوتەرىلىپ, وندىرۋشىلەر باعاسىنىڭ ينفلياتسياسى تۇتىنۋشىلىق ينفلياتسياعا جاقىندادى, ياعني ەلدەگى جالپى ينفلياتسيالىق قىسىم تومەندەدى.
قاڭتار ايىندا اقش-تاعى ۇزاقمەرزىمدى پايدالانۋ تاۋارلارىنىڭ وندىرىسىنە بەرىلگەن تاپسىرىستار سوڭعى التى ايداعى ەڭ جوعارى كورسەتكىشكە كوتەرىلگەنىمەن, جىل باسىندا ەل ەكونوميكاسىنىڭ باسەڭ ءوسىمىن وزگەرتە الماي وتىر. ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ باسەڭدىگى مەن ءالسىز ينفلياتسيا فرج باسشىسى دجەروم پاۋەللدىڭ بازالىق مولشەرلەمەنى كوتەرۋىنە مۇمكىندىك بەرمەي وتىر. ناتيجەسىندە اقش دوللارىنىڭ ەۋرو جانە فۋنتقا شاققانداعى باعامى ايتارلىقتاي تومەندەپ كەتتى. وسىنىڭ ءبارى مۇنايدىڭ قىمباتتاۋىنا دا اسەر ەتپەي قويمادى.
جالپى, اقش ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى 2019 جىلى ەلدەگى مۇناي ءوندىرىسىنىڭ كولەمى بۇرىن ايتىلعانداي 12,4 ملن باررەل ەمەس, 12,3 ملن باررەل بولادى دەپ بولجاپ وتىر. بۇل دا «قارا التىننىڭ» قىمباتتاۋىنا تۇرتكى بولعانى انىق.
وپەك ەلدەرى مەن وعان مۇشە ەمەس مۇناي ەكسپورتتاۋشى مەملەكەتتەر ەكى جىلدان ارتىق ۋاقىتتان بەرى ءوزارا كەلىسىم بويىنشا مۇناي ەكسپورتىن ازايتىپ جاتقانىنا قاراماستان, نارىقتا ءالى دە بالانس ورناماي تۇر. ونىڭ ءۇستىنە اقش-تىڭ ءوندىرىستى جىل ساناپ ارتتىرىپ جاتقانى ونسىز دا قىمباتتاتا الماي وتىرعان «قارا التىن» قۇنىن ودان سايىن تومەن تارتۋدا.
ساۋد ارابياسىنىڭ ەنەرگەتيكا ءمينيسترى حاليد ءال-فاليح نارىقتاعى ۇسىنىس پەن سۇرانىستى تەڭەستىرىپ, باعانى كوتەرۋ ءۇشىن وپەك+ شارتىنىڭ جالعاسا بەرەتىنىن ايتىپ, ساۋديا الداعى ۋاقىتتا مۇناي ءوندىرۋدى 10 ملن باررەلگە تۇسىرەتىنىن ءمالىمدەدى. كەلىسىمنىڭ نەگىزگى ەكى ءىرى مۇشەسى ساۋديا مەن رەسەي ءوندىرىستى قىسقارتۋدى كەمىندە ماۋسىم ايىنا دەيىن جالعاستىرماق. ال ساۋديا ءساۋىر ايىنان باستاپ ەكسپورتتى تاۋلىگىنە 7 ملن باررەلگە ازايتۋعا بەكىنىپ وتىر. دەگەنمەن قازىرگى تاڭدا بۇل ەلدەن مۇناي ساتىپ الاتىن مەملەكەتتەرگە تاۋلىگىنە 7,6 ملن باررەل قاجەت. ال ساۋديا ادەيى قولدان تاپشىلىق جاساماق. اقپارات قۇرالدارىنىڭ مالىمەتىنشە, ساۋد ارابياسى 2019 جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا دا كەلىسىمدى ساقتاپ, ءوندىرىستى ازايتا بەرمەۋگە ءتيىس.
ءوز كەزەگىندە رەسەي دە كەلىسىمدى ارتىعىمەن ورىنداپ, باعانىڭ كوتەرىلگەنىنە مۇددەلى بولىپ وتىر. ال تاعى ەكى ءىرى ەكسپورتتاۋشى ۆەنەسۋەلا مەن يران وپەك+ كەلىسىمىنسىز اقش-تىڭ قىسىمىنا بايلانىستى قولدارىندا بار مۇنايدى ساتا الماي وتىرعان جايى بار.
نارىقتىڭ تاعى ءبىر ويىنشىسى بىرىككەن اراب امىرلىگىنىڭ مۇناي ءمينيسترى سۇحەيىل ءال-مازرۋي وپەك+ كەلىسىمىنىڭ بۇگىنگە دەيىن 119%-عا ورىندالعانىن ايتا كەلىپ, امىرلىكتىڭ ءوندىرىستى تاعى 115 مىڭ باررەلگە ازايتاتىنىن ايتتى, نارىقتا بالانس ورناپ كەلە جاتقانىن مالىمدەدى.
قازاقستان ءوندىرىس كولەمىن كوبەيتىپ جاتىر
مۇناي ءوندىرىسىن تەجەۋ تۋرالى وپەك+ كەلىسىمىن ورىنداماي وتىرعان مەملەكەت تەك قازاقستان سەكىلدى. ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆتىڭ ءوزى قازاقستاننىڭ اتالعان كەلىسىم اياسىندا تاۋلىگىنە ءارى كەتسە 1,885 ملن باررەل وندىرۋگە ءتيىس ەكەنىنە قاراماستان, جىل باسىنان بەرگى ورتاشا ءوندىرىس 1,88 ملن باررەلدى قۇرايتىنىن ايتىپ, كورسەتكىشتىڭ ۋاقىت وتكەن سايىن ءوسىپ كەلە جاتقانىن مويىندادى. ماسەلەن, قاڭتاردا ءوندىرىس كولەمى تاۋلىگىنە 1,885 ملن باررەل بولسا, اقپاندا كورسەتكىش 1,893 ملن باررەلدى قۇرادى. دەگەنمەن جىلدىق كورسەتكىشتە ءوندىرىس بىلتىرعىدان 1,4 ملن تونناعا ازاياتىنى بۇرىن ايتىلعان. 2018 جىلى 90,4 ملن باررەل «قارا التىن» شىعارعان قازاقستان بيىل 89 ملن-نان اسىرمايىن دەپ تۇر. ونىڭ وزىندە بۇل وپەك كەلىسىمىن ساقتاۋ ءۇشىن ەمەس, «تەڭىز» بەن «قاشاعاندا» جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەتىن بولعاندىقتان, ءوندىرىستى بۇدان اسىرۋعا مۇمكىندىك بولمايىن دەپ تۇر.
ءمينيستردىڭ ءوزى دە قازاقستاننىڭ بار بولعانى 20 مىڭ باررەل ارتىق ءوندىرىپ جاتقانىن ايتا كەلىپ, الداعى ۋاقىتتا شارت تالاپتارىن ورىنداۋعا تىرىساتىنىن, ءسويتىپ ءوندىرىستى تاۋلىگىنە 40 مىڭ باررەلگە ازايتاتىنىن ايتتى. بۇل قازاقستاننىڭ وپەك+ شارتىن العاش رەت بۇزۋى ەمەس. كەلىسىم قابىلدانعالى بەرى ەكى جىلدان ارتىق ۋاقىتتا ۋاعدالاسقان مەملەكەتتەر بىرنەشە رەت قازاقستاننىڭ كەلىسىمگە نەمقۇرايلى قاراپ, مىندەتتەمەسىن اينالىپ وتۋگە تىرىساتىنىن ايتىپ شاعىمدانعان ەدى.
2019 جىلى باعا قانداي بولادى؟
2018 جىل مۇناي باعاسىنىڭ تاريحتاعى ەڭ قۇبىلمالى كەزەڭى بولعانى انىق. جىل باسىن 65-70 دوللاردىڭ اينالاسىندا باستاعان «قارا التىن» قۇنى كۇزگە قاراي 80 دوللارعا جاقىنداسا, جەلتوقساننىڭ باسىندا 53 دوللارعا دەيىن ءتۇسىپ كەتىپ, جىلدى 60 دوللارمەن جاپتى. وسىلايشا, جىلدىڭ ورتاشا باعاسى شامامەن 72-73 دوللار اينالاسىندا بولدى.
بيىل باعا 60 دوللاردان تومەن تۇسپەۋى مۇمكىن دەگەنمەن, ورتاشا باعا بىلتىرعىدان اناعۇرلىم ءتومەن بولاتىنى انىق. نارىقتىڭ ەكى ايدان بەرگى سالىستىرمالى تۇردە تۇراقتىلىعى سالا ماماندارىنىڭ بولجام جاساۋىنا ءمۇمكىندىك بەرىپ وتىر.
ماسەلەن, اقش ەنەرگەتيكا اگەنتتىگى 2019 جىلدىڭ ورتاشا باعاسىن 63 دوللار دەپ بولجاسا, دۇنيەجۇزىلىك بانك بيىلعى باعانىڭ 67 دوللار بولاتىنىن حابارلايدى. اقش ەنەرگەتيكا اگەنتتىگى بىرنەشە ينستيتۋتتاردىڭ ىشىندەگى ەڭ پەسسيميستىك جورامال جاساسا, دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ بولجامى ەڭ جوعارى كورسەتكىش. ياعني, بيىل باعا 63-67 دوللار ءدالىزىنىڭ ىشىندە بولۋى ءتيىس.
جالپى, 2019 جىل مۇناي نارىعىندا سوڭعى بىرنەشە جىلدىڭ ىشىندە ەڭ جايلى جانە تۇراقتىسى بولعالى تۇر. ەكى ايدان بەرگى باعانىڭ ايتارلىقتاي اۋىتقىماۋى مەن نارىق قاتىسۋشىلارىنىڭ ۇزاقمەرزىمدى جوسپارى جانە گەوساياسي احۋالدىڭ ءبىر سوقپاققا ءتۇسۋى «قارا التىن» قۇنىن «تىنىش» ۇستاپ تۇرماق.
