رۋحانيات • 18 شىلدە، 2019

جۇرتىم دەپ كەلگەن جەتكىنشەكتەر

185 رەتكورسەتىلدى

اتىراۋ وڭىرىندە قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانى بويىنشا شەتەلدەردەگى قازاق دياسپوراسىنا ارنالعان «قازاقستان – اتا جۇرتىم، قاسيەتىم – انا ءتىلىم» اتتى XVI حالىقارالىق وليمپيادا وتكەن ەدى. بۇل وليمپيادانىڭ ماقساتى – الەمنىڭ 40-تان اسا ەلىندە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان قانداستاردىڭ مەكتەپ جاسىنداعى ۇل-قىزىن اتاجۇرتىنا شاقىرىپ، ەلى­مەن تابىستىرۋ، جۇرتىمەن قاۋىش­تىرۋ، ءتىلىنىڭ قادىر-قاسيە­تىن ۇقتىرۋ بولاتىن. بۇل ءبىلىم سا­يىسىنا الىس-جاقىن جەتى مەم­لەكەتتەن 62 وقۋشى قاتىستى.

وقۋشىلاردىڭ ءبىلىمىن باعا­لايتىن قازىلار القاسىندا ادەبيەت پەن ءتىلدىڭ بىلگىرلەرى، پروفەسسورلار قادىر ءجۇسىپ، دانداي ىسقاق باستاعان عالىمدار جۇمىس ىستەدى. ولار اتاجۇرتىنا كەلگەن ءار بالا­نىڭ جۇرەك لۇپىلىنە جەتە ءمان بەرىپ، شىنايى قامقور نيەتتەرىن تانىت­تى. ح.دوسمۇحامەد ۇلى اتىن­داعى اتىراۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەر­سي­تەتىنىڭ بازاسىندا تالاپكەرلەر جازباشا، اۋىزشا جانە شىعارماشىلىق تالانتتارى بويىنشا ەمتيحان تاپسىردى. ەمتيحاننان كەيىنگى ۋاقىتتا وڭىردەگى كيەلى ورىندارمەن، اسىرەسە «حان وردالى سارايشىق» مۋزەي- قورىعىندا بولىپ، بابالارىنىڭ وتكەن تاريحىمەن تانىستى.

وليمپيادانىڭ جابىلۋ سالتاناتىنا اتىراۋ وبلىسى اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى س.شاپكەنوۆ قاتىسىپ، اتامەكەنىنە تابان تيگىزگەن جاستارعا باعالى سىيلىقتار تاپسىردى. جەڭىمپازدار ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ا.ايماعامبەتوۆ بەلگىلەگەن ءى، ءىى، ءىىى دارەجەلى ديپ­لوم­دارعا يە بولدى. بۇعان قوسا، وزبەكستاننان، قىتايدان، رەسەيدەن، موڭ­عوليادان كەلگەن جاستار قازاق­ستاننىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن گرانت­تار الدى. الىستا جۇرگەن اعا­يىن بالاسىنا گرانت بەرگەن ءبىلىم وردالارىنىڭ قاتارىندا ق.ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك، سەمەيدەگى شاكارىم، ح.دوس­مۇحامەد ۇلى اتىنداعى اتىراۋ مەملەكەتتىك، پاۆلودار مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق، س.بايىشەۆ اتىن­داعى اقتوبە ۋنيۆەرسيتەتتەرى بار. وسى وقۋ ورىندارىنىڭ ىشىندە س.بايىشەۆ ۋنيۆەرسيتەتى وزگەلەرگە ۇلگى بولارلىق قادام جاسادى.

قولدا باردا التىننىڭ قادىرىن بىلە بەرمەيتىنىمىز اقيقات. ءوز ەل، ءوز جەرىمىزدە جۇرگەندە جەر كيەسىنە، ءتىل قۇدىرەتىنە كوڭىل بولمەيدى ەكەنبىز. وسى جولى اڭعارعانىمىز، كوزدەرى بوتانىڭ كوزىندەي مولدىرەگەن ۇل مەن قىز بولسا دا، حالقىنا دەگەن شىنايى سەزىمدەرىن سوزبەن ايتىپ جەتكىزە الماي، كەيدە جانارلارى مولتىلدەپ كەتە بەردى. قازاق توپىراعىنا تاباندارى تيگەندە قاتتى تولقىعاندارىن، «ءبىزدىڭ سىرتتا جۇرگەندە التىن باسىمىز تورداعى بالىقتاي بولۋشى ەدى. شەكارادان وتكەندە الدىمىزدان كەڭ دۇنيە شىققانداي بولدى، كوز اياسى كەڭىدى، كوڭىل كوكجيەگى الىسقا سامعادى» دەسە، ەكىنشىسى: «ءبىز ءۇشىن جۇماق – قازاق ەلى ەكەن عوي» دەيدى. قازاق اقىندارىنىڭ ولەڭدەرى مەن قارا سوزدەرىن جاتقا ايتقاندا جانارلارى جاساۋرايدى. شەتىنەن ءان ايتىپ، كۇي تارتادى. اعىل-تەگىل سويلەپ، وزدەرى شىعارعان ولەڭدەرىن جاتقا ايتادى. «سالەم بەردىم، اتىراۋ، مەن تۋعاندا جان اتام، اقسارباسىن سويىپتى. ەسىمىمدى سول اتام، ەرگە لايىق بولسىن دەپ، يساتاي دەپ قويىپتى. اتىراۋداي جەرىڭە، يساتاي بوپ كەلگەن سوڭ، ماحامبەتتىڭ ارۋاعىن ءبىر اۋناتپاي كەتپەن بە؟!» دەسە يساتاي جولامان، «ەي، ادامدار، توقتاڭدار، قاراڭدار اينالاعا، نە بولىپ كەتكەسىڭدەر؟ نيەتىڭ پايدا عانا، اعايىن-تۋىس­قان­مەن كەزدەسىپ تويدا عانا، وتىرىك بەتتەن ءسۇيىپ، وتىرىك ايمالاما»، دەيدى يراندىق قازاق ايدىن اسقار.

ال وقۋشىلاردى باسقارىپ كەلگەن جەتەكشىلەرىمەن سويلەسكەندە، قازاق تىلىنە قاتىستى ءبىراز ماسەلەلەردى العا تارتتى. ايتالىق، وزبەكستاندا قازاق مەكتەپتەرى بار ەكەنى بەلگىلى. بىراق سول قازاق مەكتەپتەرىندە قازاق مۇعالىمدەرىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن اسىرەسە جاراتىلىستانۋ پاندەرىنەن ساباقتى وزبەك مۇعالىمدەرى وتكىزەدى ەكەن. بۇل وقۋشىلار ءۇشىن قيىندىق تۋعىزاتىنىن، سونىڭ كەسىرىنەن قازاق تىلىندەگى وقۋلىقتاردان گورى، وزبەك تىلىندەگى وقۋلىقتارعا دەن قوياتىندارىن وكىنىشپەن العا تارتادى. كيريلليتسا ارپىمەن مەكتەپ ءبىتىرىپ، كوللەدج بەن ينستيتۋتتارعا بارعاندا لاتىن الىپبيىندە وقۋ دا وڭاي تۇسپەيتىنىن جەتكىزەدى. ىرگەلەس جاتقان قىرعىز مەملەكەتىندە بىردە-ءبىر قازاق مەكتەبى جوق. رەسەيدىڭ سامارا، ساراتوۆ وڭىرلەرىندە دە قازاق مەكتەبى تابىلمايدى. ومبى وبلىسىنىڭ 100 پايىز قازاق تۇراتىن اۋىلىندا 13 قازاق مەكتەبى بار ەكەن. اتى قازاق بولعانمەن، زاتى ءورىستىلدى. ومبىداعى باسقا ءبىلىم وردالارىن ايتپاعاندا، قازاق ءجيى قونىستانعان جەرلەردەگى 4 مەكتەپ تە ورىس ءتىلدى ەكەن. ايتسە دە ونداعى وقۋشىلاردىڭ 50 پايىزىن قازاقتىڭ قارا كوزدەرى قۇرايتىن كورىنەدى. وم­بى­دان كەلگەن جەتەكشى باتكەن تولەۋ­لينوۆا بيىلعى جاڭا وقۋ جى­لىنان باستاپ، وزگە ۇلتتار ءۇشىن «انا ءتىلى» ءپانى ەنگىزىلىپ جاتقانىن اي­تىپ، «مۇنىڭ قازاق بالالارىنا قا­تىسى بولماي تۇر. سەبەبى رەسەي ءوز قۇرامىنداعى ۇلتتارعا سولاي قام­قور­لىق جاساپ وتىر. ءبىزدىڭ تالابى­مىز­عا ايتار ۋاجدەرى، «قازاق ەلى رەسەي قۇرامىنا كىرمەيدى. ونىڭ ۇستىنە وقۋلىق جوق، ءبىلىم ستاندارتى جاسالماعان»، دەيدى.

يراننان 13 وقۋشى كەلىپتى. شەتى­نەن حالىق اندەرىنە جەتىك ەكەن­دەرىن كورسەتتى. «بىزگە بۇل ونەردى ۇيرەتەتىن يراندا ونەرلى جان كەمدە-كەم. «ۇستازىمىز» ينتەرنەت بو­لىپ تۇر»، دەيدى ەسكەلدى ياسەر مۇرات. 9-سىنىپتا وقيتىن اللا­نياز ەسىمدى بالا: «مەن ەندى يرانعا كەتپەيمىن. ەگەر اتاجۇرتىم قابىلداپ جاتسا كەلمەيمىن دەپ اكە-شەشەمە دە ايتقام. مەن ول جاققا بارعاننان كەيىن اسكەرگە جاسىم جەتسە، ەشقاشان اتامەكەنىمە كەلە المايمىن. سوندىقتان ماعان ءبىر جاناشىرلىق تانىتىڭىزدار!»، دەپ قاراتورى ءجۇزى مىڭ قۇبىلعاندا ەتجۇرەك ەلجىرەمەي قالاي تۇرسىن. ونىڭ وتىنىشىنەن قۇلاقتانعان وزگە وقۋشىلار دا بايتاق ەلىمىزدىڭ ىستىق قۇشاعىن قيماي تۇردى.

 


سوڭعى جاڭالىقتار

كۇلكى كەرۋەنى № 20

رۋحانيات • كەشە

ءحالىڭ قالاي، قوستاناي؟

ايماقتار • كەشە

«يوكەريتتەن» جەڭىلدى

حوككەي • كەشە

ونلاين-وقىرمان

تەحنولوگيا • كەشە

سۋ باسۋ قاۋپى جوق

قوعام • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار