ءيا, وركەنيەتتى ەل بولۋ نيەتىندەمىز. سوعان ساي جۇمىستى جۇيەلى جۇرگىزسەك, ءسوزىمىز ىسىمىزدە كورىنسە, قازاق جەرى تۇلەپ, كەمى تولىپ, كەتىگى بۇتىندەلەر ەدى. ازاتتىقتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى جاعالاسا كەلگەن جابايى جەكەشەلەندىرۋ كەزىندە الەمدىك نارىق وسىلاي دەپ, دامىعان ەلدەر قالادا تۇرادى دەپ, قانشاما اۋىلدى قاقىراتىپ, ۇيىندىگە اينالدىردىق. قازىر سونىڭ زالالى مەن زاردابىن تارتۋداي-اق تارتىپ جاتىرمىز. الاقانداي اۋىلدا جەر داۋى ءورشىپ تۇر. جالعىز سيىرىن جايار جايىلىم تاپپاي, جەتەكتەپ جۇرگەندەر دە بارشىلىق.
ءسوزىمىز جالاڭ بولماسىن, جاقىندا تەلەديداردان بەرىلگەن اقپاراتتى دايەككە كەلتىرە كەتەلىك. قازاق توپىراعىندا ىبىراي التىنسارين ۇلگىسىن جالعاعان ۇستاز, «قالىڭ مال» رومانىن جازعان قالامگەر سپانديار كوبەەۆتىڭ اتاجۇرتى سانالاتىن اقسۋات اۋىلىنىڭ كۇيكى كورىنىسى جۇرەكتى سىزداتتى, ميدى شاباقتادى. 100 ۇيدەن 30 ءۇي عانا قالىپتى. جاستار ۋرباندالۋ ۇرانىمەن قالاعا كەتكەن. كىندىك قانىم تامعان جەردەن ارتىق نە بار دەپ قارتتار اۋىلدا قالىپتى. سونىڭ سالدارىنان بيىل باستاۋىش سىنىپقا باراتىن بالا كەم كورىنەدى. زاڭ تالابى بويىنشا 5 وقۋشى بولماسا, مەكتەپ جۇمىس ىستەمەيدى.
سول حاباردا شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ سارىكولىنىڭ دە ۇسقىنى كەتىپ, احمەت بايتۇرسىن ۇلى تۇرعان ءۇيدىڭ دە ايدالادا قالعانى ايتىلدى. بۇل – ۇلت ۇلىسىن قادىر تۇتقان حالىققا جاراساتىن تىرلىك بولماسا كەرەك.
جاقىندا قىزىلجار وڭىرىندە بولدىق. ۇلت جازۋشىلارى ءسابيت مۇقانوۆ پەن عابيت مۇسىرەپوۆ اۋىلىنا ات باسىن تىرەگەنىمىزدە, كوڭىلگە قاياۋ تۇسىرەتىن ماسەلە مەكتەپتەردەگى وقۋشىلاردىڭ ازدىعى بولدى. وندا دا جاستار اۋىلدى تاستاپ, قالاعا اعىلۋدا. ۇلكەندەر جاعى اتامەكەننەن تابان اۋدارعىلارى جوق. وڭتۇستىكتەگى تىعىز قونىستانعان قانداستار كەلەر دەگەن ۇمىتتەرىن ۇكىلەيدى.
تەحنيكاسى مەن تەحنولوگياسى جەتىلگەن ەلدەردە 100 ادام اتقاراتىن جۇمىستى ساناۋلى ادام اتقاراتىنىن بىلەمىز. بىزگە دە ونداي كۇن تۋار. از دا بولسا ونىڭ ۇلگىسى قازىر دە بايقالادى. تالپىنىپ جاتقانداردى قولداپ-قولپاشتاساق اۋىل قايتا «تىرىلەدى». دەگەنمەن, ونداي ۇردىستە دە حالقىمىزدىڭ ادەمى ادەتىن, مەنتاليتەتىن, جەر جاعدايىن ەسكەرگەنىمىز ءلازىم. ۇلان-بايتاق دالانى بوس قالدىرماعان بابالارىمىزدان قالعان «بوس جەر جاۋ شاقىرادى» دەگەن ءسوز بار. الدىمەن جەر يەسى, ەل يەسى قازاققا كەرەكتىگىن تۇيسىنسەك ۇتىلماس ەدىك.
اۋىلدى ساقتاۋدىڭ, توزدىرماۋدىڭ جولى قانداي دەگەنگە ايتار ءبىرىنشى ءۋاجىمىز, كەيىنگى جاس تولقىندى قالاعا سابىلۋدان قۇتقارۋ. ءيا, ولاردىڭ ساناسىنا جوعارى ءبىلىمدى مامان بولىپ شىققاننان كەيىن اۋىلىنا ورالۋدى الساق جەتىپ جاتىر. مۇنداي جۇمىس كەشەگى كەڭەس زامانىندا جاقسى جولعا قويىلعان. اۋىلدان شىقتىق دەيتىن بۇگىنگى ازاماتتار سول جولدان ءوتكەندەر. وسىنداي يگىلىكتى ءىس اۋىلدىڭ تىرەگى سانالاتىن ءبىلىم ۇيالارىنىڭ توقىراۋىن توقتاتادى.
ەكىنشى ماسەلە, دەنساۋلىق مەكەمەلەرىن «قورعاپ» قالۋ. ونى قورعاي الماساق, مۇعالىم مەن دارىگەرلەر اۋىلدان قاشۋىن جالعاستىرا بەرەدى. وسىنداي يدەيادان تۋعان «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسىنىڭ قانداي ناتيجەمەن اياقتالعانى تۋرالى اقپارات تام-تۇم.
سول سياقتى, اۋىل شارۋاشىلىعى جۇمىس ىستەۋگە تالپىنعانداردىڭ نيەتىن تاسقا تيگىزبەي, ىنتاسىن وياتۋ قاجەت. ءونىم ءوندىرىپ وتىرعان جۇرتتىڭ ءونىمى دەلدالداردان, ۇرى-قارىلاردان, بارىمتاشىلاردان قورعالسا, ول اۋىل حالقى ءۇشىن ۇلكەن قولداۋ بولار ەدى.
وكىنىشكە قاراي, اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن شيكىزات كۇيىندە ەمەس, وڭدەپ ساتۋ جاعى ءالى دە كەمشىن. ءبىر مىسال, ەلىمىزدە جىل سايىن 5 ميلليون توننا ءسۇت وندىرىلسە, ونىڭ 27 پايىزى عانا وڭدەلەدى. سونىڭ كەسىرىنەن «جابايى» ءسۇت ساۋداسى قىزىپ شىعا كەلەدى. ءتىپتى, شاشىراعان اۋىلدى جەرلەردەگى ءار الۋان تىرلىكتى بىرلەستىككە بىرىكتىرىپ, ارنايى كلاستەر قۇرساق ۇتىلمايمىز. جەڭىل ونەركاسىپ تۇرالاپ تۇر دەسە بولعانداي. بۇل سالاداعى وتاندىق ونىمدەردىڭ ۇلەسى بار بولعانى 10 پايىزدى قۇراسا, 90 پايىزى يمپورتتىق تاۋار.
ەڭبەك ەتپەيمىن دەگەن قازاق جوق. وعان كەڭەس داۋىرىندە ەڭبەگىمەن تانىلعانداردىڭ تالايدى تامساندىرعانى دالەل بولا الادى. تەك, ۇيىمداستىرۋداعى جۇيەسىزدىك, تابان اقى, ماڭداي تەردىڭ اقتالماۋى جۇرتتىڭ جۇيكەسىنە ءتيىپ وتىر. شىندىعىنا كەلسەك, اۋىلدىڭ اقيقاتىن سول اكىمدەردەن ارتىق كىم بىلەدى؟ ەندىگى جەردە وندايلار اۋىل مەن اۋدان اراسىن شاڭداتىپ جينالىسقا بارىپ, ءۇنسىز وتىرىپ قايتۋدان قۇتىلۋى كەرەك.
«اۋىل – التىن بەسىك» دەپ ۇرانداپ قانا قويماي, جۇرت جۇمىلىپ اۋىل دەپ كوز شىرىمىن السا, اۋىل دەپ ويانسا, قازاق تىرلىگى قاپى قالماس ەدى. سوندا عانا بايتاق دالامىزعا جان بىتەر ەدى. جابايى نارىق كەلمەسكە كەتىپ, ۋاقىت تالابىنا ساي, الەمدىك باسەكەگە لايىقتى جۇمىس سالتانات قۇرسا, يمپورتتى ازايتىپ, ەكسپورتتى وركەندەتىپ, كوڭىلدەگى الاڭنان قۇتىلار ەدىك.
