رۋحانيات • 11 شىلدە، 2019

سوپرانو-سىڭعىر

221 رەت كورسەتىلدى

ءان سالسا، اسپان استىن تولتى­را سورعالاتا شىرقاعان، قايتالان­باس ورىنداۋشىلىق ماقامىمەن تام­ساندىرىپ، بىرەگەي قۇبى­لىس رەتىندە وپەرا وتانى يتا­ليا ماماندارىنىڭ ءوزىن ءسۇيسىن­دىر­گەن، ولارعا ىقىلاسپەن قول سوقتىرعانى ازداي، كۇمىس كو­مەيى­نىڭ كوشىرمە بەينەسىن جاساتۋعا ىن­تىق ەتىپ، بۇگىندە كوزى جوق بول­­سا دا، كومەكەيىنىڭ قۇرىلىسى گەنۋيا مۇراجايىندا ساقتالىپ قالعان ءدۇلدۇل عاريفوللا قۇر­مانعاليەۆتىڭ مەرەيتويلىق كە­شىنە بارىپ وتىرىپ، كەرەمەت كو­رىنىستىڭ ۇستىنەن تۇستىك.

 ءان كولەڭكەسىندە قالعان التىن مەدال

اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ «مەنمىن» دەگەن ماڭدايالدى انشىلەرى ارحيۆتە جاتقان ۇلتتىق رەپەرتۋارداعى ەس­كى اريالاردى بىرىنەن سوڭ ءبىرى شىعىپ اڭىراتىپ، جامىراتىپ ورىنداپ جاتىر. ساحنا اينا سەكىلدى، وپەرا انشىلەرىنىڭ قالىڭ شو­عىرى ءبىر مەزەتتە ءدال وسىلاي بىرگە شىعۋى سيرەك بولاتىن جاع­داي، «قازاق وپەراسىنىڭ انتو­لوگياسى» اتتى كونتسەرت باس-اياعى ءبىر ساعاتتىڭ اينالا­سىندا «كىمنىڭ كىم» ەكەنىن الا­قانعا سالعانداي ايقىندادى دا تاستادى. داۋىس دياپازونى جو­عارى، شەبەرلىك شىڭىنا قادام باسقاندارى ەڭ بيىك نوتانىڭ ءوزىن ەش قينالماي الىپ، شىرقاپ تۇرعان انىنە ءوزى دە ەركەلەپ، ەلدى دە ەلىتىپ، ەركىن قۇيقىلجىتادى. ەندى ءبىرى قاباعىن تارس ءتۇيىپ، ەكى كوزىن شارت جۇمىپ، ءبىر ءبۇيىرىن تايانىپ تۇرىپ، ال ءبىر قولىمەن ىشىندەگى ۋىسىنا ىلىكپەي جاتقان ءالسىز داۋىستى ارەڭ دەگەندە ۇستاپ الىپ، كومەكەيدەن بەرى كۇشپەنەن سۋىرىپ الىپ جاتقانداي جانىن سالا ىشقىنادى. كەيىپكەرىنىڭ قايعىسىن بويىنان وتكىزىپ جات­قانداي قينالعان ءتۇر تانىت­قانىمەن، شىڭدالماعان شيكى داۋىس­تىڭ شىرقىن ودان ءارى بۇزىپ، قارا تەرگە ءتۇسىپ تۇرعا­نىن كورەرمەن دە «شىرامىتىپ»، دارداي اتى بار دارىنعا ىشتەي اياۋشىلىق ءبىلدىرىپ، شىدام­دىلىق تانىتىپ وتىردى. وسى كەشتە وپەرا ونەرىندەگى شەبەرلەردەن وڭدى باعاسىن باياعىدا-اق الىپ، وزىندىك بوياۋى بار داۋىسىن بابىنا كەلتىرىپ، جىلدارمەن بىرگە بيىكتەتە بىلگەن قازاق­ستان­نىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قاي­راتكەرى گۇلزات داۋىرباەۆا ۆو­كالدىق تەحنيكاسىنىڭ دارالى­عىمەن، سىڭعىرلاعان سوپرانو ءۇنىنىڭ قۋاتىمەن تابيعاتى بولەك ءانشى ەكەنىن كەزەكتى رەت دالەلدەدى.

ماڭدايىندا «بولاشاقتا وپەرا ءانشىسى بولادى» دەگەن جا­زۋى بار كىشكەنتاي شاقالاق شىم­كەنت قالاسىندا دۇنيە ەسى­گىن اشىپ جاتقان كەزدە، يسپا­نيادا مونسەررات كابالە، ءماس­كەۋدە ەلەنا وبروزتسوۆا مەن يري­نا ارحيپوۆالار، ءوزىمىزدىڭ ال­ماتىدا بيبىگۇل تولەگەنوۆا مەن ەرمەك سەركەباەۆتاردىڭ اتا­عى جەر جارىپ، وپەرا ونەرىنىڭ اس­پانداپ تۇرعان شاعى بولاتىن. كوپ قۇرساق كوتەرگەنىنەن نە پايدا، جورگەگىنەن شىقپاي جاتىپ شەتىنەپ كەتە بەرگەن بالالارىنان بۇيىرعان جالعىز جۇرناق، بەس قىزدان كەيىن زارىعىپ ءجۇرىپ قولى جەتكەن جالعىز ۇلىن اكەسى مەن شەشەسى بەس كەمپىردىڭ بوربايىنان وتكىزىپ، ىرىمداپ اتىن بەسكەمپىر دەپ قويىپ، الدەكىمنىڭ نازارى ءتۇسىپ، تاعى دا زار جىلاپ قالامىز با دەگەن قورقىنىشپەن قۇلاعىن تەسىپ، سىرعا سالىپ، «بۇل ۇل ەمەس – قىز» دەپ وسىرگەن اكە­سىنىڭ تۇلا بويى تۇڭعىشى گۇلزاتقا دەگەن پەيىلدىڭ قانداي بولاتىنىن ىشتەي شامالاي بەرۋگە بولاتىن شىعار. ەرتەلى-كەش اينالىپ-تولعانعاننان باسقا ەش­نارسەگە الاڭدامايتىن اتاسى مەن اجەسىنىڭ، ولاردىڭ كوزىن الا بەرە ەمىرەنىپ ەسى شىعاتىن اكەسى مەن اناسىنىڭ مەيىرىمىنە شومىلىپ، باقىتى مەن بەرەكەسى ورتايماعان تولىققاندى وتباسىندا مەيلىنشە ەركەلەپ وسكەن ول ەس بىلگەلى ءان ايتىپ كەلەدى. ادەمى قوڭىر باريتون داۋىسى بولا تۇرا، جانىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ، جولىندا قۇربان بولۋعا دايار اتا-اناسىنا انشىلىكتىڭ جولىن قۋىپ، الىسقا ۇزاپ وقيمىن دەگەن ارمانىن دا ايتا الماي، اۋىل توڭىرەگىنە ءجىپسىز بايلانىپ قالعان بەيسەن اكەسىنىڭ اسقاق مۇراتىن مەكتەپ بىتىرگەن قىزى ورىندايمىن دەگەندە، ءومىر بويى مادەنيەت باسقارماسىندا قىزمەت ەتكەن اكەسى قۋانىپ، ءبىر­دەن كەلىسىمىن بەرىپتى. فيزيكا مەن ماتەماتيكانىڭ ەسەپتەرىن جاڭ­عاقشا شاعىپ، مەكتەپتى ءۇز­دىك ءبىتىرىپ العان التىن مەدالى دە، ءوزى سەكىلدى دارىگەر بولادى دەگەن اناسىنىڭ ءۇمىتى دە انگە دەگەن قۇمارلىقتىڭ جانىندا ءجىپ ەسە المايتىنى بارىنە ايان بولعان­دىقتان، جولىنا ەشكىم توسقاۋىل بولىپ تۇرمادى دا.

 

باق بولىپ كەلگەن – باتتەرفلياي

بويىندا جاسىرىنىپ جاتقان قاسيەت-قابىلەتىن تاني الماي، ءوزىن ءوزى ومىردە تابا الماي، اداسىپ ارنەنىڭ باسىن ءبىر شالعان ادام جەر بەتىندە مىڭ-ميلليون. وتىرسا دا، ويلانسا دا، اعاش باسىنا ورمەلەپ، ەسىگىنىڭ الدىنداعى الا كۇشىگىمەن ويناسا دا، ءان ايتىپ جۇرەتىن گۇلزات ءوزىنىڭ ءان ءۇشىن جارالعانىن بالا كەزىنەن ءبىلىپ ءوستى. گۇلزاتتىڭ داۋىسىنداعى ەرەك­شە رەڭكتى ءبىرىنشى بولىپ باي­قاعان اتاقتى پروفەسسور بە­كەن جىلىسباەۆتىڭ ءوزى بولدى. دا­ۋىسىن ۇنەمى باقىلاۋدا ۇستاپ، ەركىن باسقارا الاتىنداي ەتىپ تاربيەلەگەن ۇستازى راحي­ما جۇباتىروۆانىڭ ەڭبەگى دە ەش كەتپەدى. ەكىنشى مۇشەلىنە دەيىن تەاتر ستۋدياسىندا وقىپ، حور­دا جۇمىس ىستەپ، كونسەرۆاتو­ريا ءبىتىرىپ، مۇنىڭ سىرتىندا تۇرمىس قۇرىپ، ەكى بالانىڭ اناسى بولىپ ۇلگەرگەن گۇلزات اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ ەسىگىن جۇرەكسىنە اش­قاندا، كۇردەلى جوندەۋدەن وتكەن ەڭسەلى تەاتر وزگەشە كەيىپكە ەنىپ، جانعا جايلى كەرەمەت احۋال ورناپ تۇرعان كەز بولاتىن.

قۇداي وڭداعاندا، كەيبىر ءان­شىلەر سەكىلدى «جۇلدىزدى ءسا­تىن» سارىلا كۇتىپ، شىمىلدىق سىر­تىندا كوپ وتىرىپ قالعان جوق. «بىرەۋدىڭ ءوزى جاقسى، ءبى­رەۋ­دىڭ كوزى جاقسى» دەگەن پى­سى­قايلاردىڭ قاعيداسىنا پىس­قىرىپ تا قارامايتىن، تەك كاسىبي انشىلەرمەن جۇمىس ىستەۋدى داع­دىسىنا اينالدىرعان ايگىلى مۋزىكانت رەنات سالاۆاتوۆ سول جىلى قازان تەاترىنان قازاق­ستانعا باس ديريجەرلىككە ارنايى شاقىرىلىپ، تىڭداۋعا كەلگەن 49 ءانشىنىڭ ىشىنەن ول گۇلزاتتى عانا تاڭداپ، تەاترعا جۇمىسقا قابىلدايدى. گۇلزاتتىڭ تاۋ سۋىن­داي سىڭعىر قاققان ءمولدىر داۋىسىنىڭ مۇمكىندىگىنە سەنگەن ر.سالاۆاتوۆ ءتاي-ءتاي باسقان العاشقى قادامىنا دەم بەرىپ، قولدان كەلگەن كومەگىن اياعان جوق. سودان بەرگى ۋاقىت جيىرما جىلدى ارتقا تاستاسا دا، «سالاۆاتوۆ – مەنىڭ ونەردەگى اكەم» دەگەننەن جاڭىلمايتىنى دا سوندىقتان. كوپتەگەن وپەرالاردى جاتتاپ، كۇن سايىن بىرنەشە ساعات بىرگە دايىندالىپ، داۋىسىنىڭ شارىقتاپ، شىڭدالۋى جولىندا اناسىنداي قامقور بولعان كونتسەرتمەيستەر گۇلنار جيديلوۆا دا ودان كەم ەڭبەك سىڭىرگەن جوق. مىسالى، 2 ساعات 40 مينۋت جۇرەتىن «چيو-چيو-سان» وپەراسىنداعى باستى ءرول­دى وينايتىن گۇلزاتتىڭ ايتاتىن پارتيالارىنىڭ ۇلەسى 1 ساعات 40 مينۋت. كەدەيلىكتەن امالسىز گەيشا بولۋعا كونگەن، ون بەس جاسىندا اياعى اۋىر بولىپ، بالاسىمەن تاستاپ كەتكەن امەريكالىق وفيتسەردى جان-تانىمەن ءسۇيىپ، جولىن توسقان باتتەرفليايدىڭ وقيعاسىنا گۇلزات بار بولمىسىمەن قۇلاي بەرىلەتىن. ءوزى دە جاس بوسانىپ، جۇمىسقا ەندى شىققان گۇلزات ساحنادا ويناپ تۇرىپ گەي­شا­نىڭ قاسىرەتىن جۇرەگىنەن وتكى­زەتىنى سونداي، كوزىنەن پارلاپ اققان جاسىن كورەرمەننەن جاسىرا الماي، ەگىلىپ تۇراتىن.

«ەسىڭدە ۇستا: جۇرەگىڭ ىستىق، اقى­لىڭ سالقىن بولسىن. بۇل – ونەر. كەيىپكەرمەن بىرگە ءومىر ءسۇرۋدىڭ كەرەگى جوق، اكتەردىڭ ءمىن­دەتى – ونىڭ ءومىرىن سول قالپىندا كورەر­مەنگە جەتكىزۋ» دەگەن سا­لا­ۆا­توۆتىڭ كەڭەسى ءالى كۇنگە قۇلا­عىنان كەتپەيدى. راس، بەدەلدى تۇل­عانىڭ ءبىلىپ ايتقان كەڭەسىنىڭ اسەرىنەن بە، الدە تالاي جىلداردان بەرى ءوزى دە تارامىستاي قاتىپ، تەحنيكاسىن شىڭداپ، تاجىريبە تولىقتىردى ما، بۇرىنعىداي كەيىپكەردىڭ قايعىسىنا كوڭىلى بوساپ، اعىل-تەگىل جىلايتىن ادە­­تىن قويعان. سول كەزەڭدەگى تا­لانت­تار شوعىرى قاتارىندا بول­عان كسرو حالىق ءارتىسى روزا جاما­نوۆانىڭ ءسۇيىپ ورىندايتىن «مەنشىكتى» وپەراسى «چيو-چيو-ساندى» ءومىر بويى ءوزى عانا ورىنداپ شەبەرلىكتىڭ شىڭىنا جەتكەنىن بىلە تۇرا، ناعىز ورىنداۋشىسىنان كەيىن بۇل وبرازدى كىم دە بولسا ويلانىپ بارىپ وينايتىن ەدى. داۋىسى مەن جاستىق جالىنىنا سەنگەنى بولار، ماحاببات پەن قۇمارلىقتىڭ وتىنا ورتەنگەن كەيىپكەر جانىنىڭ تەرەڭدىگى مەن كۇشىن ۇستازىنان كەم ورىنداسا، ۇياتقا قالاتىنىن ءبىلىپ، سول بيىكتىكتى تومەندەتپەۋ ءۇشىن جاس ءانشى جانىن سالدى. قاتپار-قاتپار قايعى مەن سوردان جارالعان باتتەرفلياي باسىنا باق بولىپ كەلدى. اتا-اناعا پەرزەنت قادىرىن بىلگىزەر تۇڭعىش بالا قانداي ىستىق بولسا، گۇل­زات ءۇشىن تەاتردا ويناعان ءبىرىن­شى ءرولى باتتەرفلياي دە ءدال سون­داي قىمبات ءھام قاستەرلى. ەسكى وپەرانىڭ جاڭا بوياۋمەن شىر­قالعانىن ءبارى ەستىدى. مۇنىڭ بات­تەرفليايىن ءبارى دە ءبىر ادامداي مويىندادى. «چيو-چيو-سان­سىز» بۇرىن قالاي ءومىر ءسۇرىپ كەل­گەنىمدى بىلمەيمىن»، دەيدى گۇلزات. الەمدىك مۋزىكانىڭ قول­قا-جۇرەگى ىسپەتتى پۋچچيني – ءانشى­نىڭ ەكىنشى جارتىسى سياقتى، ميمي مەن باتتەرفليايدەن باسقا، توسكا مەن تۋراندوتتى دا گۇلزات ۇلكەن ماحابباتپەن ءسۇيىپ ورىندايدى.

 

قازاق قىزىنا قۇشاعىن اشقان  – اسپەندوس

ساحنا جاراتىلعالى بەرى تا­لاپ­تىدان گورى تالانتتىنى كوبى­رەك سۇيەدى. بەكزات ونەردىڭ قيىن­دىعى مەن قيا-جىقپىلىن ءبىر انشىدەي مەڭگەرگەن گۇلزات تالان­تىنىڭ ارقاسىندا دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىن ارالاپ، الۋان ءتۇر­لى ۇلت پەن ۇلىستاردى بيىك ونە­­رىمەن ءتانتى ەتىپ كەلەدى. قا­زان مەملەكەتتىك وپەرا تەاترى­مەن بىرگە گوللاندياعا گاس­ترول­­دىك ساپاردا بولسا، گەر­مانيا، ۆەنگريا، اۋستريا، يتا­ليا، جاپونيا، كورەيا، كيپر، يزراي­ل سەكىلدى مەملەكەتتەرگە كونتسەرتتىك باعدارلامامەن باردى. ال تۇركياداعى التى وپەرا تەاترى قاي كەزدە كەلسە دە قۇ­شاعىن ايقارا اشاتىن ءتول تەاترىنا اينالعانى قاشان. 13 000 كورەرمەن وتىراتىن اشىق اسپان استىنداعى امفيتەاتر اسپەن­دوستا ايدا، مەدەيا، توسكا، تۋ­راندوت بولىپ بەس رەت ءان شىر­قا­عان جالعىز قازاق قىزى ازىرگە گۇلزات قانا. كوبەلەك قاناتىنىڭ قاعىسى ەستىلەتىن اكۋستيكاسى ايىرىقشا مۋزىكا الاڭىن گۇلزات الا-بوتەن جاقسى كورەدى. ءىڭىر ءتۇسىپ، جۇلدىزدارى جامىراپ، قويۋ قاراڭعىلىقپەن قىمتالعان ماقپال تۇندە جىم-جىرت دالانىڭ جەڭىل عانا جەلپىپ وتەتىن جەلىنە ءجۇزىن توسەپ تۇرىپ، اسپانعا، ايعا نازدانا قاراپ سالعان ءانىنىڭ ءاربىر اۋەزى، كەۋدەنى جارىپ، كومەكەيدى كەرنەي شىققان كۇشتى داۋىسى كونە تاستارعا بارىپ سوعىلىپ، شاعىلىسىپ، قۇلاعىنا قايتا كەلگەندە، قابىلەتىنىڭ قاي جەرگە دەيىن جەتەتىنىن ءوزى دە اينا قاتەسىز سەزىنەدى.

ۇمىتپاسا، جيىرما جىل بۇرىن ماسكەۋدەگى ۇلكەن تەاتر­دىڭ ساحناسىنداعى بوريس پوكروۆسكيدىڭ ساحنالاۋىن­داعى ءبىر سپەكتاكل تولىقتاي قازاقستاندىق وپەرا ارتىستەرىنىڭ قاتىسۋىمەن قويىلدى. الەم­دەگى ەڭ ۇلكەن وپەرا ساحنا­لارى­نىڭ بىرىنەن سانالاتىن رەسەي استاناسىنداعى تەاتر قويى­لىمدارىن كىرپىك قاقپاي تاماشالاپ، ءار جاڭالىعىن قالت جىبەرمەي باعالاپ وتىراتىن كاسىبي سىنشىلار سونداعى گۇل­زاتتىڭ تاتياناسىن كورىپ «چاي­كوۆسكيدىڭ ءوزى كورسە، ءسوزسىز ريزا بولار ەدى» دەپ جازعانى بار ەكەن. «ەۆگەني ونەگيندە» ونە­گيندى كسرو حالىق ءارتىسى ەرمەك سەركەباەۆ اعاسى ويناسا، تاتيانانى قۇلاققا جاعىمدى، كۇمىس قوڭىراۋلى ۇنىمەن گۇلزات ورىندايتىن ەدى. سۇڭعاق بويلى گۇلزاتقا قالجىڭباس ەرمەك اعاسى قاراپ جۇرمەي «بولشايا» دەپ ات قويعان كورىنەدى. سول كۇندەردە رەنجىگەن كەيىپ كور­سەتىپ «قويىڭىزشى» دەپ بۇر­تيعانمەن، قازىر «كاك تى نە پونيماەش؟ تى جە بولشوي چەلوۆەك، بولشايا پەۆيتسا» دەپ ارقاسىنان قاعاتىن اعا الاقانىنىڭ تابىنا جىلىنىپ جۇرگەندەي ساعىنىشپەن ەسكە الادى.

وپەرا ونەرى وتكەن عاسىر­داعىداي تاماعىن ءجىبىتۋ ءۇشىن شيكى جۇمىرتقا ىشەتىن نەمەسە ەكى ەزۋى ەكى قۇلاعىندا، قولىنا شىمىرلاعان اققاينار تولى بوكالدى ۇستاپ الىپ «تراۆياتانى» ويناقتاتا ورىنداپ شىعاتىن ەسكى شەكپەنىن ۇستىنەن الدەقاشان سىپىرعان. ونىڭ ورنىن ەڭ مىق­تى ۇستازداردان ساباق الىپ، ەڭ ۇلكەن الەمدىك ساحنالاردا ءان سالۋ­عا اسىققان، ءان ايتقان سايىن اششى تەرى الىنىپ، ورگە قاراي ءور­شەلەنە شاباتىن جۇيرىكتەر باسىپ، وپەرانىڭ جاڭا ءداۋىرىن باياعىدا باستاپ جىبەرگەن.

گۇلزاتتىڭ ايتۋىنشا، وپەرا دەگەننىڭ ءوزى اۋدارعاندا «قيىن جۇمىس»دەگەن ماعىنا بەرەدى. قيىن جۇمىس ەكەنىن بىلە تۇرا، ايلار بويى باسقا تىلدە جازىلعان قۇلاش-قۇلاش ماتىندەردى جاتتاپ، كۇن سايىن بىرنەشە ساعاتتىق رەپەتيتسيا جاساپ، كەشكىسىن ساحنالاس سەرىكتەسىمەن بىرگە، وبرازعا ەنىپ، وسىنىڭ ءبارىن اۋقىمدى وركەسترگە ىلەسىپ، ءۇي­لەسىم تاۋىپ ايتۋ ءۇشىن جان­كەشتىلىك كەرەك. بيىك ونەردى با­عىندىرعىسى كەلەتىندەردىڭ بارلىعىنىڭ ەسىل-دەرتى ەۋروپا، بۇكىل شىعارماشىلىعىنا قويى­لاتىن مايلى نۇكتە – ەۋروپ­داعى اتاقتى تەاترلارمەن مىڭ­­دا­عان دوللارلىق كەلىسىم شارت­قا قالايدا قول جەتكىزىپ، مە­گاجۇلدىزداردىڭ ساپىندا تۇ­رىپ ءبىر ساحنادا ءان سالۋ ءارىپ­تەس­تە­رىنىڭ باستى ارمانىنا اي­نال­عان. قاي تەاتردا جاقسى ءانشى بولسا، سول تەاتردى يىسكەپ تاۋىپ، ءيىلىپ-بۇگىلىپ ۇسىنىس بىلدىرەتىن وپەرا يمپرەساريولارىنىڭ ءبىر­نەشەۋى گۇلزاتتى دا ءوز تەاترلارىنا جۇمىسقا شاقىرعان بولاتىن. بىراق گۇلزات ءۇشىن قۇستىڭ ۇياسىنداي جىپ-جىلى وتباسىن قيىپ، سوناۋ ونەر ستۋدياسىندا ءجۇرىپ تانىسىپ، تۇرمىسقا شىققاننان ءومىردىڭ ىستىق-سۋىعىن بىرگە كورىپ كەلە جاتقان جان جارى قويشىبەك كارىباەۆ پەن ۇل-قىزىن قازاقستانعا قالدىرىپ، الىسقا كەتۋ اقىلعا سىيمايتىنداي كورىنىپ، بارىنەن سىپايى باس تارتتى. بۇعان جانە ەشقاشان ىلكى ءسات وكىنىپ كورگەن ەمەس. قيىن ونەر بولعانىمەن، ءانشى باقىتىنىڭ رەتسەپتىسى وتە قارا­پايىم – شىرقاعان اريالارىنا كورەرمەن ريزاشىلىقپەن قول سوعىپ، «براۆو!» دەپ باعا بەرگەن سايىن، سوپرانو ساۋلاعان كو­مەيىنە كۇش بىتكەندەي كەلەسى سپەك­تاكلدىڭ دايىندىعىن قا­نات­تانا قولعا الادى.

الماتى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ەسەنتاي وزەنى سۋالا باستادى

ەكولوگيا • بۇگىن، 00:11

«سارى» ءتۇتىننىڭ سالدارى

ەكولوگيا • بۇگىن، 00:04

ەينشتەينمەن ەرەگىسۋ

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار