ءان كولەڭكەسىندە قالعان التىن مەدال
اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ «مەنمىن» دەگەن ماڭدايالدى انشىلەرى ارحيۆتە جاتقان ۇلتتىق رەپەرتۋارداعى ەسكى اريالاردى بىرىنەن سوڭ ءبىرى شىعىپ اڭىراتىپ, جامىراتىپ ورىنداپ جاتىر. ساحنا اينا سەكىلدى, وپەرا انشىلەرىنىڭ قالىڭ شوعىرى ءبىر مەزەتتە ءدال وسىلاي بىرگە شىعۋى سيرەك بولاتىن جاعداي, «قازاق وپەراسىنىڭ انتولوگياسى» اتتى كونتسەرت باس-اياعى ءبىر ساعاتتىڭ اينالاسىندا «كىمنىڭ كىم» ەكەنىن الاقانعا سالعانداي ايقىندادى دا تاستادى. داۋىس دياپازونى جوعارى, شەبەرلىك شىڭىنا قادام باسقاندارى ەڭ بيىك نوتانىڭ ءوزىن ەش قينالماي الىپ, شىرقاپ تۇرعان انىنە ءوزى دە ەركەلەپ, ەلدى دە ەلىتىپ, ەركىن قۇيقىلجىتادى. ەندى ءبىرى قاباعىن تارس ءتۇيىپ, ەكى كوزىن شارت جۇمىپ, ءبىر ءبۇيىرىن تايانىپ تۇرىپ, ال ءبىر قولىمەن ىشىندەگى ۋىسىنا ىلىكپەي جاتقان ءالسىز داۋىستى ارەڭ دەگەندە ۇستاپ الىپ, كومەكەيدەن بەرى كۇشپەنەن سۋىرىپ الىپ جاتقانداي جانىن سالا ىشقىنادى. كەيىپكەرىنىڭ قايعىسىن بويىنان وتكىزىپ جاتقانداي قينالعان ءتۇر تانىتقانىمەن, شىڭدالماعان شيكى داۋىستىڭ شىرقىن ودان ءارى بۇزىپ, قارا تەرگە ءتۇسىپ تۇرعانىن كورەرمەن دە «شىرامىتىپ», دارداي اتى بار دارىنعا ىشتەي اياۋشىلىق ءبىلدىرىپ, شىدامدىلىق تانىتىپ وتىردى. وسى كەشتە وپەرا ونەرىندەگى شەبەرلەردەن وڭدى باعاسىن باياعىدا-اق الىپ, وزىندىك بوياۋى بار داۋىسىن بابىنا كەلتىرىپ, جىلدارمەن بىرگە بيىكتەتە بىلگەن قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى گۇلزات داۋىرباەۆا ۆوكالدىق تەحنيكاسىنىڭ دارالىعىمەن, سىڭعىرلاعان سوپرانو ءۇنىنىڭ قۋاتىمەن تابيعاتى بولەك ءانشى ەكەنىن كەزەكتى رەت دالەلدەدى.
ماڭدايىندا «بولاشاقتا وپەرا ءانشىسى بولادى» دەگەن جازۋى بار كىشكەنتاي شاقالاق شىمكەنت قالاسىندا دۇنيە ەسىگىن اشىپ جاتقان كەزدە, يسپانيادا مونسەررات كابالە, ءماسكەۋدە ەلەنا وبروزتسوۆا مەن يرينا ارحيپوۆالار, ءوزىمىزدىڭ الماتىدا بيبىگۇل تولەگەنوۆا مەن ەرمەك سەركەباەۆتاردىڭ اتاعى جەر جارىپ, وپەرا ونەرىنىڭ اسپانداپ تۇرعان شاعى بولاتىن. كوپ قۇرساق كوتەرگەنىنەن نە پايدا, جورگەگىنەن شىقپاي جاتىپ شەتىنەپ كەتە بەرگەن بالالارىنان بۇيىرعان جالعىز جۇرناق, بەس قىزدان كەيىن زارىعىپ ءجۇرىپ قولى جەتكەن جالعىز ۇلىن اكەسى مەن شەشەسى بەس كەمپىردىڭ بوربايىنان وتكىزىپ, ىرىمداپ اتىن بەسكەمپىر دەپ قويىپ, الدەكىمنىڭ نازارى ءتۇسىپ, تاعى دا زار جىلاپ قالامىز با دەگەن قورقىنىشپەن قۇلاعىن تەسىپ, سىرعا سالىپ, «بۇل ۇل ەمەس – قىز» دەپ وسىرگەن اكەسىنىڭ تۇلا بويى تۇڭعىشى گۇلزاتقا دەگەن پەيىلدىڭ قانداي بولاتىنىن ىشتەي شامالاي بەرۋگە بولاتىن شىعار. ەرتەلى-كەش اينالىپ-تولعانعاننان باسقا ەشنارسەگە الاڭدامايتىن اتاسى مەن اجەسىنىڭ, ولاردىڭ كوزىن الا بەرە ەمىرەنىپ ەسى شىعاتىن اكەسى مەن اناسىنىڭ مەيىرىمىنە شومىلىپ, باقىتى مەن بەرەكەسى ورتايماعان تولىققاندى وتباسىندا مەيلىنشە ەركەلەپ وسكەن ول ەس بىلگەلى ءان ايتىپ كەلەدى. ادەمى قوڭىر باريتون داۋىسى بولا تۇرا, جانىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ, جولىندا قۇربان بولۋعا دايار اتا-اناسىنا انشىلىكتىڭ جولىن قۋىپ, الىسقا ۇزاپ وقيمىن دەگەن ارمانىن دا ايتا الماي, اۋىل توڭىرەگىنە ءجىپسىز بايلانىپ قالعان بەيسەن اكەسىنىڭ اسقاق مۇراتىن مەكتەپ بىتىرگەن قىزى ورىندايمىن دەگەندە, ءومىر بويى مادەنيەت باسقارماسىندا قىزمەت ەتكەن اكەسى قۋانىپ, ءبىردەن كەلىسىمىن بەرىپتى. فيزيكا مەن ماتەماتيكانىڭ ەسەپتەرىن جاڭعاقشا شاعىپ, مەكتەپتى ءۇزدىك ءبىتىرىپ العان التىن مەدالى دە, ءوزى سەكىلدى دارىگەر بولادى دەگەن اناسىنىڭ ءۇمىتى دە انگە دەگەن قۇمارلىقتىڭ جانىندا ءجىپ ەسە المايتىنى بارىنە ايان بولعاندىقتان, جولىنا ەشكىم توسقاۋىل بولىپ تۇرمادى دا.
باق بولىپ كەلگەن – باتتەرفلياي
بويىندا جاسىرىنىپ جاتقان قاسيەت-قابىلەتىن تاني الماي, ءوزىن ءوزى ومىردە تابا الماي, اداسىپ ارنەنىڭ باسىن ءبىر شالعان ادام جەر بەتىندە مىڭ-ميلليون. وتىرسا دا, ويلانسا دا, اعاش باسىنا ورمەلەپ, ەسىگىنىڭ الدىنداعى الا كۇشىگىمەن ويناسا دا, ءان ايتىپ جۇرەتىن گۇلزات ءوزىنىڭ ءان ءۇشىن جارالعانىن بالا كەزىنەن ءبىلىپ ءوستى. گۇلزاتتىڭ داۋىسىنداعى ەرەكشە رەڭكتى ءبىرىنشى بولىپ بايقاعان اتاقتى پروفەسسور بەكەن جىلىسباەۆتىڭ ءوزى بولدى. داۋىسىن ۇنەمى باقىلاۋدا ۇستاپ, ەركىن باسقارا الاتىنداي ەتىپ تاربيەلەگەن ۇستازى راحيما جۇباتىروۆانىڭ ەڭبەگى دە ەش كەتپەدى. ەكىنشى مۇشەلىنە دەيىن تەاتر ستۋدياسىندا وقىپ, حوردا جۇمىس ىستەپ, كونسەرۆاتوريا ءبىتىرىپ, مۇنىڭ سىرتىندا تۇرمىس قۇرىپ, ەكى بالانىڭ اناسى بولىپ ۇلگەرگەن گۇلزات اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ ەسىگىن جۇرەكسىنە اشقاندا, كۇردەلى جوندەۋدەن وتكەن ەڭسەلى تەاتر وزگەشە كەيىپكە ەنىپ, جانعا جايلى كەرەمەت احۋال ورناپ تۇرعان كەز بولاتىن.
قۇداي وڭداعاندا, كەيبىر ءانشىلەر سەكىلدى «جۇلدىزدى ءساتىن» سارىلا كۇتىپ, شىمىلدىق سىرتىندا كوپ وتىرىپ قالعان جوق. «بىرەۋدىڭ ءوزى جاقسى, ءبىرەۋدىڭ كوزى جاقسى» دەگەن پىسىقايلاردىڭ قاعيداسىنا پىسقىرىپ تا قارامايتىن, تەك كاسىبي انشىلەرمەن جۇمىس ىستەۋدى داعدىسىنا اينالدىرعان ايگىلى مۋزىكانت رەنات سالاۆاتوۆ سول جىلى قازان تەاترىنان قازاقستانعا باس ديريجەرلىككە ارنايى شاقىرىلىپ, تىڭداۋعا كەلگەن 49 ءانشىنىڭ ىشىنەن ول گۇلزاتتى عانا تاڭداپ, تەاترعا جۇمىسقا قابىلدايدى. گۇلزاتتىڭ تاۋ سۋىنداي سىڭعىر قاققان ءمولدىر داۋىسىنىڭ مۇمكىندىگىنە سەنگەن ر.سالاۆاتوۆ ءتاي-ءتاي باسقان العاشقى قادامىنا دەم بەرىپ, قولدان كەلگەن كومەگىن اياعان جوق. سودان بەرگى ۋاقىت جيىرما جىلدى ارتقا تاستاسا دا, «سالاۆاتوۆ – مەنىڭ ونەردەگى اكەم» دەگەننەن جاڭىلمايتىنى دا سوندىقتان. كوپتەگەن وپەرالاردى جاتتاپ, كۇن سايىن بىرنەشە ساعات بىرگە دايىندالىپ, داۋىسىنىڭ شارىقتاپ, شىڭدالۋى جولىندا اناسىنداي قامقور بولعان كونتسەرتمەيستەر گۇلنار جيديلوۆا دا ودان كەم ەڭبەك سىڭىرگەن جوق. مىسالى, 2 ساعات 40 مينۋت جۇرەتىن «چيو-چيو-سان» وپەراسىنداعى باستى ءرولدى وينايتىن گۇلزاتتىڭ ايتاتىن پارتيالارىنىڭ ۇلەسى 1 ساعات 40 مينۋت. كەدەيلىكتەن امالسىز گەيشا بولۋعا كونگەن, ون بەس جاسىندا اياعى اۋىر بولىپ, بالاسىمەن تاستاپ كەتكەن امەريكالىق وفيتسەردى جان-تانىمەن ءسۇيىپ, جولىن توسقان باتتەرفليايدىڭ وقيعاسىنا گۇلزات بار بولمىسىمەن قۇلاي بەرىلەتىن. ءوزى دە جاس بوسانىپ, جۇمىسقا ەندى شىققان گۇلزات ساحنادا ويناپ تۇرىپ گەيشانىڭ قاسىرەتىن جۇرەگىنەن وتكىزەتىنى سونداي, كوزىنەن پارلاپ اققان جاسىن كورەرمەننەن جاسىرا الماي, ەگىلىپ تۇراتىن.
«ەسىڭدە ۇستا: جۇرەگىڭ ىستىق, اقىلىڭ سالقىن بولسىن. بۇل – ونەر. كەيىپكەرمەن بىرگە ءومىر ءسۇرۋدىڭ كەرەگى جوق, اكتەردىڭ ءمىندەتى – ونىڭ ءومىرىن سول قالپىندا كورەرمەنگە جەتكىزۋ» دەگەن سالاۆاتوۆتىڭ كەڭەسى ءالى كۇنگە قۇلاعىنان كەتپەيدى. راس, بەدەلدى تۇلعانىڭ ءبىلىپ ايتقان كەڭەسىنىڭ اسەرىنەن بە, الدە تالاي جىلداردان بەرى ءوزى دە تارامىستاي قاتىپ, تەحنيكاسىن شىڭداپ, تاجىريبە تولىقتىردى ما, بۇرىنعىداي كەيىپكەردىڭ قايعىسىنا كوڭىلى بوساپ, اعىل-تەگىل جىلايتىن ادەتىن قويعان. سول كەزەڭدەگى تالانتتار شوعىرى قاتارىندا بولعان كسرو حالىق ءارتىسى روزا جامانوۆانىڭ ءسۇيىپ ورىندايتىن «مەنشىكتى» وپەراسى «چيو-چيو-ساندى» ءومىر بويى ءوزى عانا ورىنداپ شەبەرلىكتىڭ شىڭىنا جەتكەنىن بىلە تۇرا, ناعىز ورىنداۋشىسىنان كەيىن بۇل وبرازدى كىم دە بولسا ويلانىپ بارىپ وينايتىن ەدى. داۋىسى مەن جاستىق جالىنىنا سەنگەنى بولار, ماحاببات پەن قۇمارلىقتىڭ وتىنا ورتەنگەن كەيىپكەر جانىنىڭ تەرەڭدىگى مەن كۇشىن ۇستازىنان كەم ورىنداسا, ۇياتقا قالاتىنىن ءبىلىپ, سول بيىكتىكتى تومەندەتپەۋ ءۇشىن جاس ءانشى جانىن سالدى. قاتپار-قاتپار قايعى مەن سوردان جارالعان باتتەرفلياي باسىنا باق بولىپ كەلدى. اتا-اناعا پەرزەنت قادىرىن بىلگىزەر تۇڭعىش بالا قانداي ىستىق بولسا, گۇلزات ءۇشىن تەاتردا ويناعان ءبىرىنشى ءرولى باتتەرفلياي دە ءدال سونداي قىمبات ءھام قاستەرلى. ەسكى وپەرانىڭ جاڭا بوياۋمەن شىرقالعانىن ءبارى ەستىدى. مۇنىڭ باتتەرفليايىن ءبارى دە ءبىر ادامداي مويىندادى. «چيو-چيو-سانسىز» بۇرىن قالاي ءومىر ءسۇرىپ كەلگەنىمدى بىلمەيمىن», دەيدى گۇلزات. الەمدىك مۋزىكانىڭ قولقا-جۇرەگى ىسپەتتى پۋچچيني – ءانشىنىڭ ەكىنشى جارتىسى سياقتى, ميمي مەن باتتەرفليايدەن باسقا, توسكا مەن تۋراندوتتى دا گۇلزات ۇلكەن ماحابباتپەن ءسۇيىپ ورىندايدى.
قازاق قىزىنا قۇشاعىن اشقان – اسپەندوس
ساحنا جاراتىلعالى بەرى تالاپتىدان گورى تالانتتىنى كوبىرەك سۇيەدى. بەكزات ونەردىڭ قيىندىعى مەن قيا-جىقپىلىن ءبىر انشىدەي مەڭگەرگەن گۇلزات تالانتىنىڭ ارقاسىندا دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىن ارالاپ, الۋان ءتۇرلى ۇلت پەن ۇلىستاردى بيىك ونەرىمەن ءتانتى ەتىپ كەلەدى. قازان مەملەكەتتىك وپەرا تەاترىمەن بىرگە گوللاندياعا گاسترولدىك ساپاردا بولسا, گەرمانيا, ۆەنگريا, اۋستريا, يتاليا, جاپونيا, كورەيا, كيپر, يزرايل سەكىلدى مەملەكەتتەرگە كونتسەرتتىك باعدارلامامەن باردى. ال تۇركياداعى التى وپەرا تەاترى قاي كەزدە كەلسە دە قۇشاعىن ايقارا اشاتىن ءتول تەاترىنا اينالعانى قاشان. 13 000 كورەرمەن وتىراتىن اشىق اسپان استىنداعى امفيتەاتر اسپەندوستا ايدا, مەدەيا, توسكا, تۋراندوت بولىپ بەس رەت ءان شىرقاعان جالعىز قازاق قىزى ازىرگە گۇلزات قانا. كوبەلەك قاناتىنىڭ قاعىسى ەستىلەتىن اكۋستيكاسى ايىرىقشا مۋزىكا الاڭىن گۇلزات الا-بوتەن جاقسى كورەدى. ءىڭىر ءتۇسىپ, جۇلدىزدارى جامىراپ, قويۋ قاراڭعىلىقپەن قىمتالعان ماقپال تۇندە جىم-جىرت دالانىڭ جەڭىل عانا جەلپىپ وتەتىن جەلىنە ءجۇزىن توسەپ تۇرىپ, اسپانعا, ايعا نازدانا قاراپ سالعان ءانىنىڭ ءاربىر اۋەزى, كەۋدەنى جارىپ, كومەكەيدى كەرنەي شىققان كۇشتى داۋىسى كونە تاستارعا بارىپ سوعىلىپ, شاعىلىسىپ, قۇلاعىنا قايتا كەلگەندە, قابىلەتىنىڭ قاي جەرگە دەيىن جەتەتىنىن ءوزى دە اينا قاتەسىز سەزىنەدى.
ۇمىتپاسا, جيىرما جىل بۇرىن ماسكەۋدەگى ۇلكەن تەاتردىڭ ساحناسىنداعى بوريس پوكروۆسكيدىڭ ساحنالاۋىنداعى ءبىر سپەكتاكل تولىقتاي قازاقستاندىق وپەرا ارتىستەرىنىڭ قاتىسۋىمەن قويىلدى. الەمدەگى ەڭ ۇلكەن وپەرا ساحنالارىنىڭ بىرىنەن سانالاتىن رەسەي استاناسىنداعى تەاتر قويىلىمدارىن كىرپىك قاقپاي تاماشالاپ, ءار جاڭالىعىن قالت جىبەرمەي باعالاپ وتىراتىن كاسىبي سىنشىلار سونداعى گۇلزاتتىڭ تاتياناسىن كورىپ «چايكوۆسكيدىڭ ءوزى كورسە, ءسوزسىز ريزا بولار ەدى» دەپ جازعانى بار ەكەن. «ەۆگەني ونەگيندە» ونەگيندى كسرو حالىق ءارتىسى ەرمەك سەركەباەۆ اعاسى ويناسا, تاتيانانى قۇلاققا جاعىمدى, كۇمىس قوڭىراۋلى ۇنىمەن گۇلزات ورىندايتىن ەدى. سۇڭعاق بويلى گۇلزاتقا قالجىڭباس ەرمەك اعاسى قاراپ جۇرمەي «بولشايا» دەپ ات قويعان كورىنەدى. سول كۇندەردە رەنجىگەن كەيىپ كورسەتىپ «قويىڭىزشى» دەپ بۇرتيعانمەن, قازىر «كاك تى نە پونيماەش؟ تى جە بولشوي چەلوۆەك, بولشايا پەۆيتسا» دەپ ارقاسىنان قاعاتىن اعا الاقانىنىڭ تابىنا جىلىنىپ جۇرگەندەي ساعىنىشپەن ەسكە الادى.
وپەرا ونەرى وتكەن عاسىرداعىداي تاماعىن ءجىبىتۋ ءۇشىن شيكى جۇمىرتقا ىشەتىن نەمەسە ەكى ەزۋى ەكى قۇلاعىندا, قولىنا شىمىرلاعان اققاينار تولى بوكالدى ۇستاپ الىپ «تراۆياتانى» ويناقتاتا ورىنداپ شىعاتىن ەسكى شەكپەنىن ۇستىنەن الدەقاشان سىپىرعان. ونىڭ ورنىن ەڭ مىقتى ۇستازداردان ساباق الىپ, ەڭ ۇلكەن الەمدىك ساحنالاردا ءان سالۋعا اسىققان, ءان ايتقان سايىن اششى تەرى الىنىپ, ورگە قاراي ءورشەلەنە شاباتىن جۇيرىكتەر باسىپ, وپەرانىڭ جاڭا ءداۋىرىن باياعىدا باستاپ جىبەرگەن.
گۇلزاتتىڭ ايتۋىنشا, وپەرا دەگەننىڭ ءوزى اۋدارعاندا «قيىن جۇمىس»دەگەن ماعىنا بەرەدى. قيىن جۇمىس ەكەنىن بىلە تۇرا, ايلار بويى باسقا تىلدە جازىلعان قۇلاش-قۇلاش ماتىندەردى جاتتاپ, كۇن سايىن بىرنەشە ساعاتتىق رەپەتيتسيا جاساپ, كەشكىسىن ساحنالاس سەرىكتەسىمەن بىرگە, وبرازعا ەنىپ, وسىنىڭ ءبارىن اۋقىمدى وركەسترگە ىلەسىپ, ءۇيلەسىم تاۋىپ ايتۋ ءۇشىن جانكەشتىلىك كەرەك. بيىك ونەردى باعىندىرعىسى كەلەتىندەردىڭ بارلىعىنىڭ ەسىل-دەرتى ەۋروپا, بۇكىل شىعارماشىلىعىنا قويىلاتىن مايلى نۇكتە – ەۋروپداعى اتاقتى تەاترلارمەن مىڭداعان دوللارلىق كەلىسىم شارتقا قالايدا قول جەتكىزىپ, مەگاجۇلدىزداردىڭ ساپىندا تۇرىپ ءبىر ساحنادا ءان سالۋ ءارىپتەستەرىنىڭ باستى ارمانىنا اينالعان. قاي تەاتردا جاقسى ءانشى بولسا, سول تەاتردى يىسكەپ تاۋىپ, ءيىلىپ-بۇگىلىپ ۇسىنىس بىلدىرەتىن وپەرا يمپرەساريولارىنىڭ ءبىرنەشەۋى گۇلزاتتى دا ءوز تەاترلارىنا جۇمىسقا شاقىرعان بولاتىن. بىراق گۇلزات ءۇشىن قۇستىڭ ۇياسىنداي جىپ-جىلى وتباسىن قيىپ, سوناۋ ونەر ستۋدياسىندا ءجۇرىپ تانىسىپ, تۇرمىسقا شىققاننان ءومىردىڭ ىستىق-سۋىعىن بىرگە كورىپ كەلە جاتقان جان جارى قويشىبەك كارىباەۆ پەن ۇل-قىزىن قازاقستانعا قالدىرىپ, الىسقا كەتۋ اقىلعا سىيمايتىنداي كورىنىپ, بارىنەن سىپايى باس تارتتى. بۇعان جانە ەشقاشان ىلكى ءسات وكىنىپ كورگەن ەمەس. قيىن ونەر بولعانىمەن, ءانشى باقىتىنىڭ رەتسەپتىسى وتە قاراپايىم – شىرقاعان اريالارىنا كورەرمەن ريزاشىلىقپەن قول سوعىپ, «براۆو!» دەپ باعا بەرگەن سايىن, سوپرانو ساۋلاعان كومەيىنە كۇش بىتكەندەي كەلەسى سپەكتاكلدىڭ دايىندىعىن قاناتتانا قولعا الادى.
الماتى
