مەرەكە كۇندەرى ماسادان زاپى بولعان تۇرعىنداردىڭ زارى قالا اكىمىنە دە جەتتى. تۆيتتەردە 1163 جازىلۋشى وقىرمانى بار التاي كولگىنوۆ: «تۇرعىندار تاراپىنان ماسالاردى ۋلاۋعا قاتىستى كوپتەگەن شاعىمدار تۇسۋدە. بۇعان قاتىستى اۋدان اكىمدەرى مەن ءتيىستى باسقارماعا شۇعىل تۇردە شارا قابىلداۋدى تاپسىردىم. ءتيىستى شارانى ۋاقىتىندا قولعا الماعاندارعا تارتىپتىك شارا قولدانىلادى» دەگەن جازبا قالدىردى. الايدا, سول الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى جازبالاردان استانالىقتار ءۇشىن اكىمنىڭ شۇيلىگۋى مەن الدەكىمدەردىڭ تارتىپتىك جازاعا تارتىلۋىنان بۇرىن ماسانىڭ شابۋىلىنان قۇتىلۋ ماڭىزدىراق بولعانى اڭعارىلدى.
ىلە-شالا نۇر-سۇلتان قالاسى اكىمدىگىنىڭ رەسمي سايتىندا ەلوردا كۇنىندە كەشكى سەرۋەنگە شىققان استانالىقتار مەن شاھار قوناقتارى ماسا-شىركەيدىڭ كەسىرىنەن الەككە تۇسكەنى, حالىق اكىمدىك پەن ءتيىستى قىزمەتتەرگە شاعىمدانعانى تۋرالى جازىلدى. سونىمەن قاتار سايتتا قالاداعى قانسورعىش جاندىكتەردى جويۋ جۇمىسى ءبىر كۇنگە دە توقتاعان ەمەس دەي كەلە, قاناتتى قانسورعىشتاردىڭ شەكتەن تىس كوبەيىپ كەتۋىنە اۋا رايىنىڭ اسەر ەتكەنى كورسەتىلگەن.
قالا اكىمدىگىنىڭ ءبىر قاراعاندا اقتالۋ ارەكەتىندەي كورىنەتىن جاۋابىن قازاقستاننىڭ باس سانيتارلىق دارىگەرى جانداربەك بەكشين قۋاتتادى. ونىڭ ايتۋىنشا, ماسامەن كۇرەس ماسەلەسى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ قۇزىرىنان الىنىپ, اكىمدىكتەرگە بەرىلگەن. دەمەك, شىبىن-شىركەيگە بولىنەتىن قاراجاتتىڭ يەلەرى, ياعني اكىمدىكتەر قارجىنىڭ ءتيىمدى جۇمسالۋىن, جۇمىستىڭ ءتيىستى دەڭگەيدە اتقارىلۋىن تولىق مىندەتتەرىنە العان. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, بۇل ىسكە تولىق جاۋاپتى ورگان بەلگىلى.
ج.بەكشين: «قالا كۇنىنىڭ الدىندا عانا ەلوردادا نوسەر جاۋىندار جاندىككە قارسى سەبىلگەن پرەپاراتتاردى شايىپ كەتتى. ارينە, بۇل شىبىن-شىركەيدىڭ قاپتاپ كەتۋىنە اسەر ەتەدى. جاۋىننان كەيىنگى ىستىق كۇن دە ماسالاردىڭ تەزىرەك قانات جايىپ, كوبەيىپ كەتۋىنە سەبەپشى بولدى», دەي وتىرىپ, ماسامەن كۇرەستە ءداستۇرلى ءدارى شاشۋمەن شەكتەلمەي, جاڭا تاسىلدەر ىزدەۋ قاجەتتىگىن دە اتاپ ءوتتى.
مىنە, ماساعا تالانعان جۇرتشىلىقتىڭ كۇتكەن ءسوزى مەن ۇسىنىسىن باس سانيتارلىق دارىگەر جەتكىزدى.
«ءيا, اۋا رايىنىڭ اسەرى بولدى, بىراق سول اۋا رايىنا تاۋەلدى بولماۋ ءۇشىن باسقا دا تاسىلدەردى قاراستىرۋ كەرەك قوي...», دەدى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتى الاڭىندا وتكەن بريفينگتە ج.بەكشين.
باس سانيتارلىق دارىگەردىڭ ءسوزىنىڭ جانى بار – ەلوردامىز نۇر-سۇلتان قالاسىنا كوشكەلى, ءتىپتى كوشپەي تۇرىپ-اق ارقانىڭ شىڭىلتىر ايازى مەن سارى ماساسى تۋرالى نەبىر اڭىزدار ايتىلدى. شاھاردىڭ استانا مارتەبەسىن العانىنا دا شيرەك عاسىرعا جۋىقتادى. قالاعا جاۋىن-شاشىن دا تاڭسىق ەمەس, بۇل – تابيعاتتىڭ سىيى. ال وسى ۋاقىت ارالىعىندا سول اڭىزعا اينالعان ماسامەن كۇرەستىڭ تىڭ تاسىلدەرى تابىلمادى ما, الدە بيىل عانا ۇمىتىلىپ كەتتى مە؟ مۇمكىن بولىنگەن قاراجات ورىنسىز جۇمسالعان شىعار, بالكىم ورىنداۋشىلاردان اعاتتىق كەتتى مە؟ مۇنىڭ جاۋابىن قالا اكىمى ا.كولگىنوۆ الداعى كۇندەرى تۆيتتەردەگى «شارا قولدانۋ» تۋرالى ايتىلعان جازباسىنا جاۋاپ رەتىندە جاريالاۋى دا مۇمكىن.
جوعارىدا اتالعان بريفينگتە ج.بەكشين شىبىن-شىركەيلەردى ۋلاۋشىلاردىڭ جۇمىسىن كۇندەلىكتى باقىلاۋ كەرەكتىگىن ايتتى. بىراق باقىلاۋشى سانيتارلىق ورگاندار كاسىپكەرلىك كودەكسىنىڭ تالاپتارى بويىنشا ونداي قۇزىرەتتەن ادا.
سوندىقتان باس سانيتارلىق ءدارىگەردىڭ كەلەسى ءسوزى, تەك ەلوردا عانا ەمەس, بارلىق دەڭگەيدەگى اكىمدىكتەردىڭ قاپەرىندە بولۋى ءتيىس ماسەلە.
«ەگەر اكىمدىك قاراجات بولسە, دەزينفەكتسيالىق جانە دەراتيزاتسيالىق جۇمىستارعا بولىنگەن سول قارجىنىڭ قالاي جۇمسالعانىن دا قاراۋ كەرەك. قارجىنىڭ كەشىكتىرىلۋىنە, جاۋىننىڭ جاۋعان-جاۋماعانىنا قاراماستان ءتيىستى جۇمىستار ىستەلۋى ءتيىس», دەپ جانداربەك بەكشين كەسىمدى ءسوزىن ايتتى.
ايتەۋىر, ءبىر قۋانارلىعى, ابىروي بولعاندا بىزدەگى ماسالار قاۋىپتى ىندەتتەر مەن اۋرۋلاردى تاراتپايدى ەكەن. باس سانيتارلىق دارىگەردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ماسانىڭ ءتىسى باتقان جەر قىزارا ءبورتىپ, اللەرگيا تۋدىرىپ, ادامنىڭ مازاسىن قاشىرۋدان اسپايدى.
ال سەيسەنبى كۇنى ەلوردانىڭ تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن باقىلاۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى سادۋاقاس بايعابىلوۆ جۇرتشىلىقتىڭ مازاسىن العان ماسا اپتانىڭ سوڭىندا ازايادى دەگەن مالىمدەمە جاسادى.
– ءساۋىر ايىندا باستالعان ماسانى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ۋلاۋ جۇمىستارى 6 تۋرعا بولىنگەن. قازىرگى ۋاقىتتا ءۇشىنشى تۋرى ءوتىپ جاتىر جانە ەندى 20 كۇننەن كەيىن اشىق ستانسالار مەن شاعىن سۋ قويمالارىنداعى ماسالاردى ۋلاۋعا باعىتتالعان ءتورتىنشى كەزەڭ باستالادى. بەيسەنبى, جۇماعا قاراي ماسا ازايادى. قولدانىلاتىن ءدارى-دارمەكتەردىڭ بارلىعى مەملەكەتتىك ساراپتامادان, سىنامادان وتكەن, – دەدى س.بايعابىلوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى ۋاقىتتا ەلوردادا ماسانى ۋلاۋ ءۇشىن قولدانىلىپ جاتقان دارىلەر اللەرگيا تۋدىرمايدى. اللەرگيا ماسا شاققاننان كەيىن پايدا بولادى. سەبەبى ماسا شاققان كەزدە قاننىڭ ۇيۋىنا كەدەرگى كەلتىرەتىن زاتى بار سىلەكەيىن, باسقاشا ايتقاندا ادام اعزاسى ءۇشىن بوگدە اقۋىزدى تەرى استىنا ەنگىزەدى. ءدال وسى سىلەكەي ماسا شاققان جەردى قىشىتىپ, ول ىسىنەدى, قىزارادى, كەيدە اۋىر اللەرگيالىق رەاكتسيا تۋعىزادى. بالالار بۇل پروتسەستى جەڭىل كوتەرە العانىمەن, ەرەسەكتەر ساقتانۋى كەرەك.
دەپارتامەنت ديرەكتورىنىڭ ايتۋىنشا, بيىل ءساۋىر مەن قىركۇيەك ايلارىنىڭ ارالىعىندا ماسانى ۋلاۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 170 ملن تەڭگە قاراستىرىلعان. قازىرگى ۋاقىتتا ونىڭ 70 پايىزى جۇمسالعان. قاجەتتىلىك بولعان جاعدايدا قوسىمشا بيۋدجەت قاراجاتى دا كوزدەلگەن. قويمادا ساقتاۋلى تۇرعان ماساعا قارسى ءدارى وسى جىلعا جانە كەلەسى جىلعا جەتەدى ەكەن.
ءبىر قاراعاندا, شىلدە ايى ورتا شەنىنە جەتىپ قالدى. ال ءتيىستى قاراجاتتىڭ باسىم بولىگى جاراتىلعان. بۇل ەسەپ سول 170 ملن تەڭگەنى تۋرا التى ايعا شاقتاعانداي ما؟
ەندى رەسمي سايتتا كەلتىرىلگەن دەرەكتەرگە كوز جۇگىرتسەك, ەلوردانىڭ ءار اۋدانى بويىنشا 6-8 شىلدە ارالىعىندا دەزينسەكتسيالىق ءىس-شارالار وتكىزىلگەن. ەسىل اۋدانى بويىنشا «جەتىسۋ» جانە «ستوليچنىي» ساياباقتارى, ەسىل وزەنىنىڭ جاعالاۋىنداعى امفيتەاتر, استانالىق تسيرك, «استانا» كونتسەرت زالى, «حان-شاتىر» سوو اۋماعى, «ۇركەر» تۇرعىن الابىنىڭ №2 سەكتورى ۋچاسكەسى, «بارىس-ارەنا» سپورت كەشەنى, «استانا وپەرا», «استانا بالەت», ەكسپو كەشەنىنىڭ جازعى ساحناسى, «Happylon MEGA Silk way» جانە «Happۋlon Keruen» ورىندارىندا ماسادان تازارتۋ شارالارى جۇرگىزىلگەن. وعان 2 ەنتومولوگ, 26 دەزينفەكتور, 3 تەرموگەنەراتور بريگاداسى, 3 اۆتوكولىك,1 ميكرواۆتوبۋس, 1 دۋ-1000 تەحنيكاسى جۇمىلدىرىلعان. الماتى اۋدانى بويىنشا وڭتۇستىك-شىعىس شاعىن اۋدانىنىڭ وڭ جانە سول جاعى تازالانعان. وعان 3 بريگادا, 3 اۆتوكولىك, 3 بيولوگ قاتىسقان. ولار ءتيىستى جۇمىستى تەرموگەنەراتورلار, جەل گەنەراتورى جانە روتورلىق بۇرىككىشتەر ارقىلى ءجۇرگىزەتىن بولادى. سارىارقا اۋدانى بويىنشا «كوكتال-1» تۇرعىن الابىنىڭ اۋماعى وڭدەلگەن. ماسا-شىركەيگە قارسى جۇمىسقا 2 تەرموگەنەراتور بريگاداسى, 3 اۆتوكولىك, 1 ەنتومولوگ جانە 1 دۋ-1000 تەحنيكاسى جۇمىلدىرىلعان.
وسى ەسەپتەن كەيىن تاعى ءبىر زاڭدى ساۋال تۋىندايدى. سوندا الەۋمەتتىك جەلىدە زار يلەپ اكىمنىڭ نازارىن اۋدارعان ماساعا تالانۋشىلار قالانىڭ قاي اۋدانىندا, قاي ساياباقتا جۇرگەن؟
