دايەكسىز اقپارات تاراتۋشىلار دا كوبەيە ءتۇستى
ارىس قالاسىنداعى جاعدايعا بايلانىستى دايەكسىز دەرەكتەر از بولعان جوق. البەتتە, «اۋرۋىن جاسىرعان ولەدى» دەمەكشى, بۇل جولى رەسمي اقپارات لەك-لەگىمەن توگىلىپ تۇرعاندىقتان, ەشقانداي دا «اقپاراتتىق ۆاكۋم» بولعان جوق.
ماسەلەن, ارىستاعى قويمادا يادرولىق قارۋ جارىلىپتى, شىمكەنتتە سۇمدىق جەر سىلكىنىسى بولادى, قازا تاپقاندار مەن جارالانعاندار سانى جۇزدەپ سانالادى, بىراق بيلىك جاسىرىپ وتىر, سۋ قويماسى بۇزىلادى دەگەن سىقىلدى حابارلامالار تەك قۇر داقپىرت, قيسىنسىز قاۋەسەت دەپ قاراعان ءجون. ويتكەنى ەلىمىز – يادرولىق قارۋدان ادا مەملەكەت. ونى الەمدىك قوعامداستىق, بۇۇ سياقتى حالىقارالىق ۇيىمدار مويىندادى. ال قازىرگىدەي تەحنولوگيانىڭ دامىعان زامانىندا ولگەن ادامدار تۋرالى اقپاراتتاردى كىم جانە قالاي جاسىرماق؟ ەگەر, جۇزدەگەن ادام كوز جۇمىپ نەمەسە جوعالىپ كەتكەن جاعدايدا ولاردىڭ ارتىندا ىزدەۋشىسى جوق پا؟ بولسا, نەگە ءۇنسىز وتىر؟ مىنە, ماسەلەنىڭ اق-قاراسىن وسىدان اق بىلە بەرىڭىز...
بۇعان دەيىنگى بريفينگتەردىڭ بىرىندە اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ جالعان اقپاراتقا قاتىستى پىكىر بىلدىرگەن بولاتىن. دايەكسىز اقپاراتتى قامتيتىن روليكتەر كوپتەپ كەزدەسەتىنىن توقتالعان مينيستر, وسى ورايدا ءاربىر ادام بۇل مالىمەتتەردى اجىراتا ءبىلۋى كەرەكتىگىن جەتكىزدى.
– بۇل باعىتتاعى جۇمىستار جەتىلدىرىلىپ جاتىر. الايدا جالعان اقپاراتتاردى دا جەتىلدىرۋ دەڭگەيى بايقالادى, – دەگەن بولاتىن د.اباەۆ
ىشكى ىستەر مينيسترلىگى قازىردىڭ ءوزىندە جالعان مالىمەت تاراتۋشىلاردىڭ العاشقىلارىن انىقتاپ, قىلمىستىق ءىس قوزعاپ ۇلگەردى. اتاپ ايتقاندا, شىمكەنت قالاسىنىڭ پوليتسيا دەپارتامەنتى قۋاتتى بومبا جارىلىسى بولادى دەگەن جالعان اقپاراتتى تاراتقاندارى ءۇشىن ەكى ايەلدى ۇستادى. ىشكى ىستەر ورگاندارى ۇستالعاندارعا قاتىستى سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ امالدارىن جۇرگىزۋدە. سوڭعى تاۋلىكتەردە جازاسى قىلمىستىق كودەكستىڭ 274-ءشى بابىنا ساي كەلەتىن 3 دەرەك تىركەلىپ وتىر. وسى ورايدا ىشكى ىستەر مينيسترلىگى تۇرعىنداردى الەۋمەتتىك جەلىلەر جانە ءتۇرلى مەسسەندجەرلەر ارقىلى تارالاتىن جالعان اقپاراتقا سەنبەۋلەرىن جانە ۇرەيگە بوي الدىرماۋلارىن سۇرايدى. ويتكەنى رەسمي اقپارات تۇراقتى تۇردە ارنايى قۇرىلعان جەدەل شتاب ارقىلى تارالادى.
– ىشكى ىستەر مينيسترلىگى ارىس قالاسىندا قايتىس بولعان ادامداردىڭ سانى ۇشەۋ ەكەندىگىن رەسمي تۇردە راستايدى. الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى قايتىس بولعان ادامدار سانى ودان دا كوپ دەگەن قاۋەسەت اقپاراتتاردىڭ جالعان ەكەندىگىن مالىمدەيدى. ەگەر دە ازاماتتار زارداپ شەككەن ادامدار تۋرالى قانداي دا ءبىر قوسىمشا دەرەكتەرگە يە بولسا, رەسمي تۇردە ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە شاعىمدانۋعا شاقىرامىز, – دەيدى ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ كەڭەسشىسى ءنۇردىلدا وراز.
سونداي-اق شىمكەنت قالاسىنىڭ اكىمى عابيدوللا ءابدىراحىموۆ تا جۇرتتى ارانداتۋشىلىق اقپاراتتارعا سەنبەۋگە شاقىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازىر الەۋمەتتىك جەلىلەردە «ارىستا ۇلكەن جارىلىس بولادى, ول شىمكەنتكە دە جەتەدى» دەگەن اقپاراتتار كوپتەپ تارالۋدا. اكىم بۇل حابارلامالاردىڭ شىندىققا جاناسپايتىنىن اتاپ ءوتتى.
– جاعداي وڭاي ەمەس. ماماندار كۇندىز-ءتۇنى جۇمىس ىستەپ جاتىر. وسىنداي كەزدە الەۋمەتتىك جەلىلەرگە ارانداتۋشى حابار تاراتۋ ول ادامدارعا دا, ارىستان كەلگەن زارداپ شەگۋشىلەرگە دە جاساعان قيانات دەپ ايتار ەدىم. اركىم ءوزىنىڭ جۇمىسىمەن اينالىسسىن. ال بۇگىن شىمكەنتتەگى گۋمانيتارلىق كومەك ورتالىعىن توناپ جاتىر دەگەن ۆيدەو سالىندى. كەشە «شىمكەنتتە 10 بالدىق جەر سىلكىنىسى بولادى» دەپ حابار تارادى. ونىڭ ءبارى شىندىققا جاناسپايدى. سوندىقتان حالىقتى تەك رەسمي اقپاراتقا سەنۋگە شاقىرعان بولار ەدىم, – دەدى ع.ءابدىراحىموۆ.
ءوز كەزەگىندە ەلىمىزدىڭ باس سانيتارى جانداربەك بەكشين ارىس قالاسىندا ەشقانداي رادياتسيا جوعىن, قوعامدىق ورىندار, قوقىس كونتەينەرلەرى, نىساندار تولىق تازالاناتىنىن, قالاداعى اۋىز سۋ جۇيەسى قاتاڭ قاداعالاناتىنىن, سۋ قۇرامى, قۇبىرلار تەكسەرىلەتىنىن رەسمي تۇردە مالىمدەدى.
«وسەك ەۆوليۋتسياسى» ءورشىپ تۇر
وسى ورايدا وسەك-اياڭ, داقپىرتتاردىڭ ارتىندا كىم تۇر جانە ەلدى ۇرەيلەندىرۋ كىمگە ءتيىمدى دەگەن زاڭدى ساۋال تۋىندايدى. ويتكەنى ءاربىر ءسوزدىڭ, ءاربىر پىكىردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى بولادى.
«جاستار» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى تالعات قاليەۆ مۇنداي قۇبىلىستى ءۇش ساتىعا ءبولىپ ايتىپ بەردى.
– بىرىنشىدەن, جالعان اقپاراتتاردى تاراتۋ ەلدىڭ سىرتقى جاۋلارىنىڭ ارەكەتى بولۋى مۇمكىن. ولار حالىقتى ءدۇرلىكتىرۋ ارقىلى ەلىمىزدىڭ «وسال تۇسىن» انىقتاۋعا تىرىسادى. ەكىنشىدەن, مۇنداي ىستەردى ادەتتە ەلدىڭ ىشكى جاۋلارى دا جاساۋى مۇمكىن. مىسالى, حالىقتى ۇرەيلەندىرۋ ارقىلى ۇيىنەن بەزدىرىپ, اماندىعىن ويلاپ, باس ساۋعالاعان حالىقتىڭ مال-مۇلكىن توناۋعا تىرىسادى. ۇشىنشىدەن, اقپاراتتىڭ دۇرىس-بۇرىستىعىن تالداۋعا, شىنايىلىعىن انىقتاۋعا ساۋاتى جەتپەيتىن جاندار بولادى. وعان قوسا, «وسەك ەۆوليۋتسياسى» دەگەن كونەدەن جەتكەن ۇعىمدى ۇمىتپايىق. ماسەلەن, ەگەر بىرەۋ قالانىڭ شەتىنەن قويان كوردىم دەسە, اۋىلدىڭ كەلەسى شەتىنە جەتكەنشە ول قويان تۇيەگە اينالادى. ول جانۋار كەلەسى اۋىلعا ءپىل بولىپ جەتەدى, – دەيدى ت.قاليەۆ.
ال وسى ماسەلەگە بايلانىستى «نۇر-مۇباراك» مىسىر يسلام مادەنيەتى ۋنيۆەرسيتەتى ءدىني ەكسترەميزمگە قارسى ورتالىق ديرەكتورى, يسلامتانۋشى اسقار سابدين نيسا سۇرەسىنىڭ 83-ءشى اياتىن سوزبە-ءسوز كەلتىرىپ جاۋاپ قاتتى: «ولارعا مۇسىلماندارعا ءتان اماندىقتىڭ نەمەسە قورقىنىشتىڭ حابارى كەلە قالسا, ولار (انىق-قانىعىنا جەتپەي) ونى جايىپ جىبەرەدى. ەگەر, ولار ول حاباردى پايعامبارعا ياكي وزدەرىنىڭ ءىس باسىنداعىلارىنا مالىمدەسە, ولاردىڭ ىشىندەگى بايىمداي الاتىندار سول حاباردىڭ ءمان-جايىن تۇسىنەر ەدى. (ەي, مۇسىلماندار!) سەندەر اللانىڭ كەڭشىلىگى مەن مەيىرىمى بولماسا, از ساندىلارىڭنان باسقالارىڭ شايتاننىڭ جەتەگىندە كەتەر ەدىڭدەر. (4:83)».
قىلمىس كودەكسىن قاراپ شىعۋ ارتىق ەمەس
ادەپكىدە قويماداعى جويقىن جارىلىستىڭ بەينەكادرعا ءىلىنۋى مۇڭ ەكەن, قازىرگى سانگە اينالعان «ديۆان باتىرلار» بۇل اتوم بومباسىنىڭ جارىلىسى دەپ شۋ ەتتى. ارينە, ونداعى ماقسات تۇسىنىكتى – ۆيرتۋالدى الەمدە «كوسەم» بولۋ ءۇشىن بۇيرەكتەن سيراق شىعاراتىن وي تاستاپ, «ءلۇپىل» جيناۋ. بۇل, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, «اتىڭ شىقپاسا, جەر ورتەنىڭ» كەبى.
الايدا, قىلمىس كودەكسىن اشىپ قارار بولساق, قوعامدىق ءتارتىپتى بۇزۋ, ازاماتتاردىڭ, ۇيىمداردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىنە نە قوعامنىڭ جانە مەملەكەتتىڭ زاڭمەن قورعالاتىن ءمۇددەلەرىنە ەلەۋلى زيان كەلتىرۋ قاۋپىن ءتوندىرەتىن كورىنەۋ جالعان اقپارات تاراتۋدىڭ جازاسى اۋىر ەكەنىن كورۋگە بولادى. كودەكستىڭ 274-ءشى بابى بويىنشا جالعان اقپارات تاراتۋشىلار ءبىر مىڭ ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشكە دەيىنگى ءمولشەردە ايىپپۇل سالۋعا, نە سول ءمولشەردە تۇزەۋ جۇمىستارىنا, نە ءتورت ءجۇز ساعاتقا دەيىنگى مەرزىمگە قوعامدىق جۇمىستارعا تارتۋعا, نە ءبىر جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە باس بوستاندىعىن شەكتەۋگە, نە سول مەرزىمگە باس بوستاندىعىنان ايىرۋعا جازالانادى. ەگەر, مۇنداي قىلمىس ادامدار توبىنىڭ الدىن الا ءسوز بايلاسۋىمەن, ادام ءوزىنىڭ قىزمەت بابىن پايدالانا وتىرىپ جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىن نەمەسە تەلەكوممۋنيكاتسيالار جەلىلەرىن پايدالانا وتىرىپ جاسالار بولسا, جازا, ءتىپتى اۋىرلاي ءتۇسىپ, ءۇش جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە باس بوستاندىعىنان ايىرىلۋى مۇمكىن. وسى اقپارات قۇرالدارىنا كۇندەلىكتى قولداناتىن الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ بارلىعى قوسىلاتىنىن ەستەن شىعارماعان ابزال. ال وسى باپتا كورسەتىلگەن قىلمىس توتەنشە جاعداي كەزىندە نەمەسە ۇرىس جاعدايىندا نەمەسە سوعىس ۋاقىتىندا نە جاريا ءىس-شارالار وتكىزۋ كەزىندە جاسالعان ءىس-ارەكەت دەپ تانىلسا, كىنالى ادام جەتى جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە سوتتالادى. سوندىقتان دا, سمارتفونىڭىزعا كەلگەن اقپاراتتى وي ەلەگىنەن وتكىزىپ, ونى تاراتۋدىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ۇعىنۋ ارتىقتىق ەتپەيدى.
