قىلمىس. ءجۋرناليستىڭ دەنەسى ءالى كۇنگە تابىلمادى. ءبىراق زەرتتەۋ توبى دايەك بولاتىن اۋديو جازبالارعا قول جەتكىزگەن. اگنەس كالامار 26 ماۋسىم كۇنى بۇۇ-نىڭ ادام قۇقىعى ءجونىندەگى كەڭەستە ەسەپتى جاريالاماق. ەگەر ەستەرىڭىزدە بولسا, ساۋد بيلىگىن ءجيى سىناپ كەلگەن ۆاشينگتون پوست گازەتىنىڭ ءتىلشىسى جامال حاشوگگي 2 قازان كۇنى ىستانبۇلدا ورنالاسقان ساۋد ارابياسىنىڭ كونسۋلدىعىنا ءوزىنىڭ نەكە قۇجاتىن الىپ كەتۋ ءۇشىن قالىڭدىعىمەن بىرگە كەلگەن. الايدا سول كۇيى ول عيماراتتان شىقپاعان. ءىستى زەرتتەگەن تۇركيا پروكۋرورى جۋرناليست حاشوگگي كونسۋلدىققا كىرگەن بويدا تۇنشىقتىرىلىپ, كەيىن دەنەسى ءبولشەكتەلگەننەن كەيىن عانا كونسۋلدىق عيماراتىنان شىعارىلعان دەپ مالىمدەگەن ەدى. ءتۇركيا اقپارات اگەنتتىكتەرى وسى وپەراتسيانى ورىنداۋ ءۇشىن ساۋد ەلىنەن 15 اگەنت ارنايى كەلگەنىن, ماقساتىنا جەتكەن سوڭ سول كۇنى-اق ءتۇركيادان ءارتۇرلى ۋاقىتتا ۇشىپ كەتكەن دەپ جازدى. دالەل رەتىندە ولاردىڭ ىستانبۇل اۋەجايىنداعى فوتو-بەينە جازبالارى جاريالاندى. اتالعان اگەنتتەردىڭ بىرنەشەۋى حانزادا مۇحاممەد بين سالماننىڭ جەكە وققاعارى ەكەن. كەلگەندەردىڭ اراسىندا بەلگىلى پاتالوگ-اناتوم سالاح مۇحاممەد ءال-تۋبايكي دا بولعان. ياعني, ەگەر ادام دەنەسى بويىنشا مامان دا ىستانبۇلعا ارنايى ۇشىپ كەلسە, وندا 15 اگەنت جۋرناليست پەن جاي عانا سۇحبات قۇرعىسى كەلمەگەنى بەلگىلى.
قالاي بولعان؟ ەگەر جۋرناليست جابىق عيماراتتا ءولتىرىلسە, وندا وسىنشاما اقپارات قالاي ءمالىم بولدى دەگەن ساۋال تۋىندايدى. ءبىر نۇسقا بويىنشا حاشوگگي كونسۋلدىققا كىرگەن كەزدە قولىنداعى Apple Watch ساعاتى قوسىلىپ, بۇكىل قىلمىس جازىلىپ قالعان. جازبا مالىمەتتەر بازاسىنا (بۇلتقا) بىردەن كەتكەن. تۇركيا بارلاۋشىلارى سول جازباعا قول جەتكىزىپتى. كەيىن ونى كەيبىر باتىس ەلدەرىمەن دە ءبولىستى. الايدا باسقا نۇسقا بويىنشا كونسۋلدىق عيماراتىندا تۇركيا بارلاۋشىلارى تىڭداۋ قۇرىلعىلارىن ورناتقان. جازباعا سايكەس, حاشوگگي عيماراتقا كىرگەن بويدا ءتوبەلەس باستالعان. كوپ وتپەي, قىلمىسكەرلەر ونىڭ دەنەسىنە ارنايى ءدارى سالىپ, دەنە مۇشەلەرىن ءتىرى كەزىندە-اق بولشەكتەي باستاعان.
ج.حاشوگگي دەگەن كىم؟ حاشوگگي ساۋد ارابياسىنداعى ىقپالدى اۋلەتتەن شىققان. ول جاستايىنان جۋرناليستيكاعا ەرتە ارالاسقان. ءتىپتى, تەرروريست ۋساما بەن لادەننەن ءبىرنەشە رەت سۇحبات العان. ونىمەن جاقسى قارىم-قاتىناستا بولىپتى. 2000 جىلدان بەرى ساۋد ارابياسىندا ءتۇرلى گازەتتەردە باس رەداكتور قىزمەتىن اتقارعان. حاشوگگي سوڭعى جىلدارى ساۋدياداعى ءسالافيزمدى, حانزادا بين سالماندى سىناپ كەلگەن. الايدا ول دونالد ترامپتىڭ جۇرگىزگەن ساياساتىن سىناعان سوڭ وعان ءوز ەلىندە جۋرناليستيكامەن اينالىسۋعا تىيىم سالىنعان. ءسويتىپ ول اقش-قا كوشىپ, 2017 جىلدان بەرى ۆاشينگتون پوست گازەتىنە ماقالا جازىپ تۇرعان. بولجام بويىنشا حاشوگگي تۋيتتەردە ساۋديا بيلىگىن قولدايتىن تروللدارعا قارسى «ارالار وتريادى» دەگەن جوباعا قاراجات تاپقان. ياعني, ينتەرنەت-بەلسەندىلەردىڭ توبى. وسى جوبا ونىڭ ولىمىنە سەبەپ بولۋى دا مۇمكىن. بۇۇ-نىڭ ارنايى بايانداماشىسى اگنەس كالامار تەرگەۋ اياقتالعان سوڭ مىناداي تۇجىرىمعا كەلىپ وتىر: «حالىقارالىق تەرگەۋدى تالاپ ەتەتىن دالەلدەردى ەسكەرە وتىرىپ, تاق مۇراگەرىن قىلمىستىق جاۋاپقا تارتۋ – لوگيكالىق قادام دەپ ويلايمىن. حانزادانى حاشوگگيدى ءولتىرمەگەنىنە ناقتى ايعاق كەلتىرگەنشە, ونى سانكتسيالىق تىزىمگە قوسۋدى سۇرار ەدىم. وسى ىسكە بايلانىستى 20 ادام تۇتقىندالعان. سولاردىڭ 11-نە عانا ايىپ تاعىلىپ, وزگەلەرىنە نەلىكتەن مۇنداي شارا قولدانىلماعانى بەلگىسىز. سوندىقتان مۇنداي پروتسەسس كوكەيگە سەنىم ۇيالاتپايدى».
حانزاداعا سانكتسيا سالىنا ما؟ جۋرناليست ءولىمىن زەرتتەگەن اگنەس كالامار بۇل قىلمىسقا جاۋاپتى كىسىلەرگە, ساۋد حانزاداسى مۇحاممەد بين سالمانعا قارسى باتىس ەلدەرى سانكتسيا سالۋى قاجەت دەگەن كەڭەس ايتىپ وتىر. الايدا بۇل ءمۇمكىن بە؟ بۇۇ-داعى مەملەكەتتەر بۇل كەڭەسكە قۇلاق اسا قويا ما؟ بۇل ۇيىمدا ءسوزى ءجۇرەتىن بىرنەشە مەملەكەت مۇنايلى ساۋديامەن قاتىناسىن بۇزعىسى كەلمەيدى.
اقش. ساۋد ەلى اقش-تىڭ ەڭ ءىرى قارۋ-جاراق ساتىپ الاتىن كليەنتتەرىنىڭ ءبىرى. 2017 جىلى 110 ملرد دوللارعا تاپسىرىس بەردى. ەگەر ۆاشينگتون حانزادا سالمانعا سانكتسيا سالۋعا كەلىسسە, وندا الگى كەلىسىمشارتتان ايىرىلىپ قالۋى مۇمكىن. ءارى بۇل ەل اقش-تىڭ تاياۋ شىعىستاعى ءىرى وداقتاسى. وعان قوسا, ترامپتىڭ كۇيەۋ بالاسى دجارەد كۋشنەر حانزادامەن تىعىز قارىم-قاتىناستا. ياعني, امەريكا بۇل قادامعا بارا قويماس.
رەسەي. بۇۇ-دا ىقپالدى مەملەكەتتىڭ ءبىرى – رەسەي. ساۋد ارابياسىمەن تاۋار اينالىمى بىلتىر 1 ملرد دوللاردىڭ كولەمىندە بولدى. كوپ ەمەس. تاۋەكەل از. ياعني, ماسكەۋ سانكتسياعا كەلىسۋى مۇمكىن. بىراق ەكى ەل وپەك ۇيىمى اياسىندا الەمدىك نارىقتاعى مۇناي باعاسىن رەتتەپ وتىرادى. سوندىقتان بۇۇ-نىڭ سانكتسياسىنا قوسىلماۋ ءۇشىن رەسەي ءبىراز ساۋدالاسۋى ءمۇمكىن. وعان قوسا, رەسەي جۋرناليست قۇقىعى, ءسوز بوستاندىعى ءۇشىن كۇرەسەتىن ەل دەپ ايتۋ وتە قيىن. ماسكەۋ قايتا وسى جاعدايدان ءوز پايداسىن كورىپ قالۋعا تىرىساتىن شىعار.
قىتاي. بۇۇ-نىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە وتىرعان ەلدىڭ ءبىرى – قىتاي. بۇل ەل ساۋد ەلىنە قارسى سانكتسياعا كەلىسە قويماس. سەبەبى بيىل اقپان ايىندا ءدال سول حانزادا سالمان بەيجىڭگە بارعان ساپارىندا قىتايمەن 28 ملرد دوللارلىق كەلىسىمشارتقا قول قويدى. وعان قوسا, سول كەزدە قىتاي تەرروريزمەن كۇرەسۋگە قۇقىعى بار دەپ ءمالىمدەپ, بۇل ەلدىڭ شىڭجاڭدا ميلليونداعان مۇسىلماندى لاگەرلەردە ۇستاۋىن قولداپ كەتكەندەي بولدى. بۇل مۇسىلمان الەمى كۇتپەگەن ءمالىمدەمە ەدى. باسقاشا ايتسا, قوس تاراپ ءوزارا كەلىستى. ەكى ەلدەگى قىلمىستارعا كوز جۇمدى. جالپى, قىتاي دا دەموكراتيا ءۇشىن جان بەرەتىن ەل ەمەس.
ەۋرووداق. ەندىگى ءۇمىت ەۋرووداقتا. ەگەر ەۋروپا جۋرناليست جامال حاشوگگيدىڭ ءولىمى ءۇشىن بۇۇ-نىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە ساۋد ارابياسىنا قارسى سانكتسيا سالۋدى تابانداپ تالاپ ەتسە, وندا جاعداي وزگەرۋى مۇمكىن. كەيبىر ايىپتىلاردىڭ جازاعا تارتىلۋىنا قول جەتكىزۋگە دە بولادى. الايدا مۇحاممەد بين سالماننىڭ جاۋاپتىلاردىڭ قاتارىندا بولادى دەپ ايتۋ قيىن. جالپى, بۇعان دەيىن الگى حانزادا ەلىندە ايەلدەرگە كولىك ايداۋعا العاش رۇقسات بەرىپ, كينوتەاتر اشىپ, جاس رەفورماتور, ليبەرالدى ءوزگەرىستەردى قولداۋشى رەتىندە تانىلعان ەدى. ال شىن مانىندە, مۇلدەم ولاي ەمەس ەكەن.
بيلىككە تالاس. 33 جاستاعى حانزادا مۇحاممەد بين سالمان اكەسى كورول سالماننىڭ ءۇشىنشى ايەلىنەن تۋعان بالاسى. قازىرگى قىزمەتى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ەكىنشى ورىنباسارى, قورعانىس مينيسترى, تاق مۇراگەرى. ساۋد ەلىندەگى ىقپالى جاعىنان ەكىنشى ادام. ول 2017 جىلى ەلىندە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كوميتەت قۇرىپ, پارا الۋ مەن پارا بەرۋگە قاتىسى بار دەگەن ءبىراز حانزادا, كاسىپكەر, مەملەكەتتىك قىزمەتكەردى تۇتقىنداپ, ولاردان 100 ملرد دوللارعا جۋىق قاراجاتتى تارتىپ الىپ, بيۋدجەتكە قۇيدى. بۇل ولاردىڭ ءوز بوستاندىعى ءۇشىن تولەگەن اقىسى ەدى. حانزادا وسىلايشا «زاڭداستىرىلعان پارا» ارقىلى جەمقورلىقپەن كۇرەسۋگە تىرىستى جانە وزىنە ءبىراز قارسىلاس تاپتى. بىراق اكەسى كورولدىڭ قولداۋى وعان سەنىمدى ارەكەت ەتۋگە مۇمكىندىك بەردى. الايدا حاشوگگي ءىسى ۋشىققان سوڭ بۇل ەلدەگى ەڭ ءىرى 7 رۋدىڭ باسىن قوساتىن «عۇلامالار كەڭەسى» مۇحاممەد بين سالماندى مۇراگەرلىكتەن الىپ تاستاپ, ونىڭ ورنىنا 76 جاستاعى باسقا حانزادا احمەد بين ابدۋل-ءازيزدى قويۋ ءماسەلەسىن قاراستىرعان. كورول ءتىرى تۇرعان كەزدە بۇل جوسپاردى ىسكە اسىرۋ, ارينە قيىن. وعان قوسا, اقش-تا جاس حانزادانى قولداۋىن ءالسىرەتتى. ءبىرىنشىسى, حاشوگگي ءىسى بولسا, ەكىنشىسى حانزادانىڭ سوڭعى كەزدە رەسەيمەن جاقىنداسۋى. قىسقاسى, تاق مۇراگەرىنىڭ قازىرگى ساياسي جاعدايى ءبىراز السىرەي باستادى.
جالپى, جامال حاشوگگيدىڭ ءولىمى XXI عاسىردا دا ءالى دە بولسا ءسوز بوستاندىعىنىڭ قۇنى تىم جوعارى ەكەنىن, ءتىپتى, ادام ءومىرى قيىلۋى مۇمكىن ەكەنىن دالەلدەدى.
