تاريح • 21 ماۋسىم, 2019

سان تاريحتىڭ كىندىگى- كونە سەگىزساي

480 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

شىرايلى شىڭعىرلاۋ, شۇرايلى شىڭعىرلاۋ دەپ اسپەتتەيتىن تۋعان دالامىزدىڭ شىرايى تابيعاتتىڭ ءوزى بويتۇمار ەتكەن الىپ تاۋلارى مەن كوزمونشاق كولدەرى بولسا, شۇرايى - قويناۋىنداعى قۇم جاسىرعان قالىڭ تاريح. بۇل تۋرالى بۇعان دەيىن دە تالاي مارتە جازىلىپ, تاريحشى, ارحەولوگ عالىمدار مەن زەرتتەۋشىلەردىڭ ورتاق وي-پىكىرلەرى توعىسقان تاقىرىپ. دەسەك تە, بۇگىنگە دەيىن نەگىزىنەن رەسەيلىك عالىمداردىڭ زەرتتەۋلەرى ارقىلى بەلگىلى بولىپ كەلە جاتقان الەمدىك كونە ەسكەرتكىشتەر تىزىمىنە ەنگەن سەگىزساي قورعاندار مەن قورىمدار كەشەنىن ءوزىمىزدىڭ عالىمداردىڭ, ارحەولوگتاردىڭ زەرتتەۋگە, بىلۋگە دەگەن قىزىعۋشىلىعى زور.

سان تاريحتىڭ كىندىگى- كونە سەگىزساي

 350-تارتا قورعاندارى بار ەسەن-امانتاۋ ۇستىرتىندە وتكەن عاسىردىڭ 66-شى جىلدارىنان بەرى زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلىپ كەلە جاتىرعانى بۇعان دەيىن دە ايتىلدى. وسى ارالىقتا 150-دەن اسا قورعاندار قازىلىپ ارحەولوگ, انتروپولوگ, تاريحشى پايىمىنان ءوتتى. ەندى, ءالى دە زەرتتەلەتىن ءتۇرلى قورعانداردىڭ بار ەكەنى بەلگىلى. سول اۋقىمدى جۇمىس الدىندا وتكەن جۇمىستاردى ەكشەپ, بارلىق زەرتتەۋ ناتيجەلەرىن تالداۋ, قورىتىندىلاۋ جانە جاڭا جۇمىستى جوسپارلاۋ سىندى ساراپتاۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداعان ەدى.

مىنە, وسى ماقساتتا شىڭعىرلاۋ اۋدانىندا  رەسەي جانە قازاقستان ارحەولوگ, انتروپولوگ جانە تاريحشى عالىمدارىنىڭ قاتىسۋىمەن "كونە سەگىزساي" تاقىرىبىندا حالىقارالىق سيمپوزيۋمى ۇيىمداستىرىلدى. سەگىزساي ايماعىنداعى ساق-سارمات داۋىرلەرىنەن ساقتالعان كوپتەگەن قورعانداردىڭ, وبالاردى زەرتتەگەن ەكسپەديتسيالار جۇمىستارىنىڭ ناتيجەلەرى, سول داۋىرلەردەگى حالىقتاردىڭ قونىستانۋ ءۇردىسى, تابىلعان قورعاندارداعى انتروپولوگيالىق زەرتتەۋ تۇرعىسىندا بىرقاتار ماعلۇماتتار بەرگەن شارا اۋدان تاريحىنا تىڭ دەرەكتەر قوستى. بۇعان ءار جىلدارى كونە سەگىزساي قورعاندارىنان تابىلعان جادىگەرلەرمەن جۇمىس جاساعان ارحەولوگ, انتروپولوگ جانە تاريحشى عالىمداردىڭ كەلۋى سەبەپ بولدى. سيمپوزيۋمعا ۇيىمداستىرۋشىلار تاراپىنان  ارنايى شاقىرتىلعان قوناقتار اراسىندا ماسكەۋ قالاسىنان تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ا. س. بالاحۆانتسەۆ, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ە. پ. كيتوۆ, سامارا قالاسىنان تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى  ا. ا. حوحلوۆ پەن ۆ. ن. مىشكين, «قاسيەتتى قازاقستان» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى باسشىسىنىڭ م.ا ب. جۇماباەۆ, بقو تاريح جانە ارحەولوگيا ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ج.سافۋللين, اعا عىلىمي قىزمەتكەرى يا.لۇقپانوۆا, بقو تاريحي-مادەني مۇرالاردى ساقتاۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ينسپەكتسياسىنىڭ باسشىسى ت.جۇسىپقاليەۆ, تاريح عىلىمدارىنىڭ ماگيسترى ا.قۇرىمباەۆ بولدى. ولار ءوز زەرتتەۋلەرى, ودان شىققان ناتيجەلەرى تۋرالى اۋداندىق مادەنيەت ۇيىندە وتكەن پلەنارلىق جيىندا باياندامالار وقىپ, جەرگىلىكتى تۇرعىندارمەن ءبولىستى.

وبلىستىق مۋزەيدە سەگىزساي قورعاندىرىنان تابىلعان جادىگەرلەر كورمەسى ۇيىمداستىرىلىپ, كورمەنى تاماشالاۋشىلارعا مول ماعلۇماتتار بەرىلدى.

پلەنارلىق جيىن بارىسىندا الەمدىك ۇردىسكە سايكەس ەرتە ءداۋىردىڭ ەسكەرتكىشتەرىن جانە قۇلپىتاستاردى جەرگىلىكتى ماڭىزى بار تاريحي جانە مادەني مۇرالار تىزىمىنە قوسۋ, ەلەكشار, سەگىزساي سىندى بىرەگەي ەسكەرتكىشتەرگە مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ (پروكۋراتۋرا, باق) نازارىن اۋدارۋ, جەر تەلىمدەرىن ءبولۋ كەزىندە تاريحي جانە مادەني مۇرالاردى ساقتاۋ جانە قورعاۋ ماسەلەسىندە باقىلاۋدى كۇشەيتۋ, اپاتتى جاعدايداعى ەسكەرتكىشتەردى زەرتتەۋگە قارجىلار  تابۋ, سەگىزساي كەشەنىنەن تابىلعان ارحەولوگيالىق جادىگەرلەردى جۇيەلەندىرۋ, وڭدەۋ جانە باتىس قازاقستان تاريح جانە ارحەولوگيا ورتالىعىمەن بىرلەسە وتىرىپ, سەگىزساي كەشەنى جادىگەرلەرى كاتالوگىن شىعارۋ, سەگىزساي قورعاندار كەشەنىن رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار «رۋحاني جاڭعىرۋ» ەسكەرتكىشتەر تىزىمىنە قوسۋ, لەبەدەۆكا-سەگىزساي قورعاندار كەشەنى ەسكەرتكىشتەرىنىڭ بىرەگەيلىگىن ەسكەرە وتىرىپ, ءۇش جىلدا ءبىر رەت تاقىرىپتىق سيمپوزيۋمدەر وتكىزۋ, عىلىمي سيمپوزيۋمنىڭ ماتەريالدارىن د.ۆ.مارىكسين جانە يا.ا.لۇقپانوۆانىڭ وڭدەۋىمەن ماقالالار جيناعى ەتىپ شىعارۋ تۋرالى رەزوليۋتسيا قابىلداندى.

ءتۇس قايتا سيمپوزيۋم جۇمىسى دالالىق سەمينارعا ۇلاستى. عالىمدار توبى جەرگىلىكتى جۇرتشىلىققا ابدەن تانىس ەلەكشار قورىمىنداعى قۇلپىتاستارمەن تانىسىپ, «حاسەن حازىرەت» مەشىتىندە بولدى, وبالاردى ارالاپ, وبالاردىڭ ورنالاسۋى, گەومەتريالىق ءپىشىنى بويىنشا پايىم-پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى. بۇدان ءارى سەگىزساي قورعاندار كەشەنىنە بارىپ, باتىس قازاقستان يننوۆاتسيالىق- تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشىسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى مۇرات قالمەنوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن جۇرگىزىلىپ جاتىرعان ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىسىمەن تانىستى.


قارشىعا ەلەمەسوۆ

بقو شىڭعىرلاۋ اۋدانى




سوڭعى جاڭالىقتار