قازاقستان • 18 ماۋسىم, 2019

قاراپايىم حالىققا نازار كوبىرەك اۋدارىلدى

500 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ءوز قىزمەتىنە كىرىسۋ راسىمىندەگى سويلەگەن ءسوزى وتە ماعىنالى بولدى دەپ سانايمىن. ونىڭ جەكە ادامنىڭ پىكىرى مەن ۇسىنىسىنا كوڭىل اۋدارۋ كەرەكتىگى جونىندە ايتقان ويى مەنىڭشە وتە دۇرىس. «ءاربىر ازاماتتىڭ پىكىرى – ءبىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى. ويتكەنى حالقىمىزدىڭ تاتۋلىعى, ىنتىماعى, بىرلىگى – ءبىزدىڭ ەڭ باس­تى قۇندىلىعىمىز. وسى قۇندىلىقتى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋ – بارشامىزعا ورتاق پارىز», دەدى ول ءوزىنىڭ سوزىندە.

قاراپايىم حالىققا  نازار كوبىرەك اۋدارىلدى

ءاربىر قوعام جەكە ادامداردان تۇرادى. ەگەر قوعامنىڭ ىرگەسى بەرىك, قازىعى مىقتى, دىڭگەگى سەنىمدى بولسىن دەسەك – ءاربىر قوعام مۇشەسىنىڭ پىكىرى مەن ۇسىنىسى ەسكەرىلۋى كەرەك. جاسىراتىنى جوق, بىزدە كەيدە جەكە ادامدار تۇگىلى حالقىمىز سايلاعان دەپۋتاتتارىمىزدىڭ دا ورىندى پىكىرلەرى مەن ۇسىنىستارى جەردە قالىپ جاتادى. ال جەكە ادام­داردىڭ پىكىرى كوبىنە كوزگە ىلىنبەيدى. وسىنىڭ ءوزى وكپە-رەنىشتىڭ تۋىنا سەبەپ بولادى. پرەزيدەنتتىڭ وسى ماسەلەگە بىردەن نازار اۋدارعانى – حالىقتىڭ جوق-جىتىگىن بىلەتىندىگىن كورسەتكەندەي بولدى.

سونىمەن بىرگە پرەزيدەنت اشىق جانە ءادىل جۇمىس ىستەيتىندىگىن ايتتى. بارلىق دامىعان قوعامداردا پرەزيدەنتتىڭ ءىس-ارەكەتى اشىق, حالىققا بەلگىلى بولىپ وتىرادى. وسى­نىڭ ءوزى پرەزيدەنتكە دەگەن سەنىمدى تۋدىرادى. ال كەرىسىنشە بولىپ, كوپتەگەن ىستەر حالىقتىڭ سىرتىنان, جابىق تۇردە جاسالسا, ونداي مەملەكەتتىڭ ىرگەسى سوگىل­مەي قويمايدى. قانشاما حالىق­قا جاعاتىن ۇرانداردى جالاۋ­لاتقانىمەن كەشەگى كەڭەس وكىمەتى قاراپايىم حالىقتىڭ مۇددەسىن اياققا باساتىن شەشىمدەردى جاسىرىن جاساپ جاتتى. سونىڭ ىشىندە, ءدال وزىمىزگە قاتىستىسىن ايتاتىن بولساق, ۇلت تىلىندە وقىتاتىن مەكتەپتەردى بىرتىندەپ ازايتىپ, حالىقتىڭ تەك ورىس تىلىندە سويلەۋىنە جول اشتى. وسىنىڭ ءوزى حالىقتىڭ اشۋ-ىزاسىن تۋدىراتىن ەدى. بيلىككە دەگەن سەنىم دە جوعالعان. ال ونىڭ زاردابىن ءبىز كۇنى بۇگىنگە دەيىن تارتىپ كەلەمىز. ءالى كۇنگە ءوزىنىڭ انا تىلىندە سويلەي المايتىن زامانداستارىمىز جانە ولاردان ۇلگى العان جاستار كوپ. سوندىقتان حالىقتىڭ مۇددەسى ەش­قاشان اياققا باسىلماي, بارلىق شە­شىمدەر مەن قابىلداناتىن قاۋ­لى­لار, ءىس-ارەكەتتەر اشىق بولۋى كەرەك.

پرەزيدەنت ءوزىنىڭ ساياسي تۇعىر­ناماسى تۋرالى قوزعاعاندا ەلباسى ن.نازارباەۆ قولعا العان ىستەردى جالعاستىراتىنىن ايتتى. سونىڭ ىشىندە اسا مۇقتاج جاندارعا كومەك­تەسۋدى ءبىرىنشى كەزەكتە ءسوز ەتتى. بۇل دا حالقىمىزدىڭ قاناتىن قايىرىپ تۇرعان وتكىر ماسەلەنىڭ ءبىرى ەكەنى راس. ءبىر كەزدە حالىق سانىن كوبەيتەيىك دەگەن ۇران كوتەرىلىپ, سونىڭ اسەرى بولۋى كەرەك, التىن قۇرساقتى كەلىن­دەرىمىز كوبەيىپ قالعان ەدى. وكىنىشكە قاراي ۇكىمەت ولارعا ءتيىمدى كومەك بەرۋ جاعىن قاراستىرماعان ەكەن. كورشىمىز رەسەيدە «انا كاپيتالى» دەگەن باع­دارلاما قابىل­دانىپ, بىرنەشە جىلدان كەيىن كوپ بالالى انالاردىڭ ءبارى تۇرعىن ۇيگە قول جەتكىزىپ جاتىر. وسىنداي قارىمدى الەۋمەتتىك باعدارلاما 18 ميلليون عانا حالقى بار بىزدە قابىلدانباعانىنا ىشىمىزدەن وكىنىش ءبىلدىرىپ جۇرەتىن ەدىك. ەڭ قيىنى, كوپ بالالى كەلىندەرىمىز بالالارىنىڭ جاسى وسكەن سايىن تۇرمىس اۋىرتپالىعىنا ۇشىراپ جاتىر. پرەزيدەنت اسا مۇقتاج جان­دارعا كومەك كورسەتۋدى جوسپارلايمىن دەگەندە ناق وسىنداي وتباسىلارىنا كومەك قولىن سوزاتىن شىعار دەگەن ۇمىتتەمىز. جالپى بايقاعانىم, پرەزيدەنتتىڭ ءسوزىنىڭ ءنارى – جەكە ادامداردىڭ, قاراپايىم حالىقتىڭ مۇڭ-زارىنا كوبىرەك نازار اۋدارۋدا بولعان سياقتى. وسى ايتىلعان سوزدەر ورىندالسا – حالىق ونى ۇنەمى قولدايتىن بولادى.

پرەزيدەنتتىڭ سوزىندەگى تاعى ءبىر ۇناعان جەرى – بيلىكتىڭ ادامداردىڭ جوق-جىتىگىنە قۇلاق اسۋىن تالاپ ەتۋى بولدى. «بيلىك ادامداردىڭ تالاپ-تىلەگىنە قۇلاق اسۋعا, پروبلە­مالاردى جەرگىلىكتى جەردە شەشۋگە, ازاماتتار الدىندا تۇراقتى ەسەپ بەرىپ تۇرۋعا مىندەتتى», دەدى ول. بۇل دا حالىقتىڭ كوپتەن بەرگى شەشى­مىن تاپپاي كەلە جاتقان ءبىر مۇڭى ەدى. جەرگىلىكتى جەردەگى بيلىك ورىندارى جەكە ادامنىڭ ماسەلەسىن شەشۋگە, وعان تۇسىنىستىكپەن قاراۋعا ۇنەمى ەنجارلىق تانىتىپ, ادامداردى سابىلتىپ ەلدىڭ استاناسىنا جىبەرەتىنىن دە كوزىمىز كورىپ ءجۇر. ءاربىر شەنەۋنىك تەك وزىنە ءسوز كەلمەۋىن ويلاپ, باس­تارىنا جاۋاپ­كەرشىلىك العىسى كەلمەيدى. سونىڭ كەسىرىنەن الىس اۋدانداردان سۇيرەتىلىپ, نۇر-سۇلتان قالاسىنا كەلۋگە ءماجبۇر بولاتىن ادامدار سانى كوپ. بۇل اسىرەسە, ورالمان اعايىندارعا قاتىستى. جەرگىلىكتى جەردەگى شەنەۋنىكتەر, اسىرەسە سولار­دىڭ ماسەلەسىن شەشۋدە كوبىنە سامار­قاۋلىق تانىتادى. كەيبىر جانى اشيتىندارى عانا اقىل بەرىپ, «سەن ماسەلەڭدى پروكۋراتۋراعا بەر, سوندا ولار بىزگە ورىندالسىن دەگەن بۇيرىق بەرەدى, ول بولماسا مەن ماسەلەنى شەشە المايمىن» دەپ قاراپ وتىرادى ەكەن. ءسويتىپ, قولدا تۇرعان ماسەلەنى ءبىر قيىندارعا سىلتەپ تاستايدى. پرەزيدەنت شەنەۋنىكتىڭ وسىنداي ەنجارلىعىن جوياتىن بولسا, ول حالقىمىزعا وتە پايدالى بولار ەدى.

«جەمقورلىق – مەملەكەتتىڭ دامۋىن تەجەيتىن كەسەل. بۇل – قوعام­داعى ءوزارا سەنىمگە, جالپى مەملە­كەتىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر ءتوندى­­رەتىن قۇبىلىس. سىبايلاس جەم­قور­لىققا قارسى جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزەمىز», دەدى پرەزيدەنت. بۇل دا بۇگىنگى كۇننىڭ وزەكتى ماسەلەسى. وسى سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ كەسىرىنەن كەيبىر جاستارىمىزدىڭ بويىندا الداعى كۇنگە دەگەن سەنىم ازايى­پ, «شەتەلگە كەتسەم» دەگەن ويدىڭ جە­تەگىندە جۇرگەنىن دە بىلەمىز. ەشقان­داي ادىلەتكە قول جەتكىزە المايتىن بولسا – ادام سولاي ويلاۋعا دا ءماجبۇر بولادى, ارينە. ال بۇل ەلدىڭ بولاشاعى جوق دەگەنگە ساياتىن اسا قاۋىپتى ءۇردىس. سوندىقتان پرەزيدەنتتىڭ وعان قارسى كۇرەستى جۇيەلى جۇرگىزەتىن بولامىز دەگەنى وتە دۇرىس شەشىم دەپ سانايمىن.

ارينە, ايتىلعان ماسەلەلەردىڭ ءبارى ورىندى. ءبىز تەك وزىمىزگە, اسىرەسە وتكىر كورىنگەندەرىن اتاپ وتتىك. مەن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ­تىڭ ءوزىنىڭ العا قويعان جوس­پارلارىن ىسكە اسىراتىنىنان ءۇمىت­تىمىن. ويتكەنى ول – وتە ءتاجى­ريبەلى, بىلىكتى باسشى.

 

ەركىن كاسەنوۆ,

م.گوركي اتىنداعى نۇر-سۇلتان قالاسى ورىس اكادەميالىق دراما تەاترىنىڭ ديرەكتورى,

قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى

سوڭعى جاڭالىقتار