قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قىزمەتىنە رەسمي كىرىسۋ راسىمىندە ەلىمىزدىڭ جاڭا دامۋ كەزەڭىندە ساياسي ساباقتاستىق سالتانات قۇرىپ, بەيبىت كۇنىمىز باياندى بولۋى ءۇشىن ەلباسىنىڭ ستراتەگيالىق جولىن جالعاستىرا بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى. مەملەكەت باسشىسى سايلاۋالدى ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارى ۇلكەن مىندەتتىڭ الدىنداعى حالىقپەن كەڭەسۋ بولعانىن, وسى ناۋقان بارىسىندا ءوڭىر-ءوڭىردى ارالاپ, حالىقتىڭ جاي-كۇيىمەن ەتەنە تانىسقانىن ايتتى. سونداي-اق بيلىك ادامداردىڭ تالاپ-تىلەگىنە قۇلاق اسىپ, پروبلەمالارىن جەرگىلىكتى جەردە شەشۋگە, ازاماتتار الدىندا تۇراقتى ەسەپ بەرىپ تۇرۋعا ءمىندەتتى ەكەنىنە توقتالدى. پرەزيدەنت ءادىلدىكتىڭ ۇستەمدىك قۇرۋىن تالاپ ەتكەن حالىقتىڭ ماسەلەلەرى شىندىققا جاناساتىنىن جوققا شىعارماي, ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسى وسى باعىتتا جۇمىس ىستەيتىنىن جاريا ەتتى.
«ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىزدى بيلىك پەن قوعام ديالوگىن دامىتۋ ماسەلەسى قاتتى تولعاندىرادى. مۇنداي ديالوگ پىكىر الۋاندىعىن مويىنداۋ نەگىزىندە قۇرىلۋى ءتيىس. ءتۇرلى پىكىرلەر, بىراق ءبىرتۇتاس ۇلت. مىنە, باستى باعدارىمىز. سوندىقتان مەن قوعامدىق سەنىمنىڭ ۇلتتىق كەڭەسىن قۇرعان ءجون دەپ شەشتىم. كەڭەسكە, جاستاردى قوسا العاندا, بۇكىل قوعام وكىلدەرى كىرەتىن بولادى. ۇلتتىق كەڭەستىڭ العاشقى وتىرىسى وسى جىلدىڭ تامىزىندا وتكىزىلەدى. بيلىك ءوزىنىڭ حالىق الدىنداعى ۋادەسىن ورىنداۋعا مىندەتتى. ونىڭ باستى ميسسياسى وسىعان سايادى. تەك وسىلاي عانا ۇلت بىرلىگى مەن ەلدەگى تۇراقتىلىقتى نىعايتۋعا بولادى. سوندىقتان مەنىڭ سايلاۋالدى تۇعىرنامامدى جۇزەگە اسىرۋدىڭ تاقىرىپتىق جوسپارى جاسالادى. حالىقتىڭ وزىق يدەيالارى, ۇسىنىستارى وسى قۇجاتتا كورىنىس تابادى», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
حالىقتىڭ اۋىزبىرلىگى, قوعامدىق كەلىسىم, ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق تاتۋلىق – قاشاننان ىلگەرى جىلجۋدىڭ العىشارتى. وسى قۇندىلىقتاردى باسشىلىققا الاتىن بولمىسىنان بىتىمگەر جۇرتىمىز قانداي داۋ تۋماسىن, سوڭىن دابىراعا ۇلاستىرماي شەشۋگە دەن قويادى, اعايىن ارازداسسا اراشا ءتۇسىپ جاراستىرادى, ءتىپتى ەل مەن ەلدى ەلدەستىرۋدەن دە ەنجار قالمايدى. بۇل سوزىمىزگە وسى كۇنگە دەيىن تالاي كۇردەلى ماسەلەلەردىڭ كۇرمەۋىن شەشكەن كەلەلى كەڭەستەر دالەل بولا الادى. پرەزيدەنت وتكەن ونجىلدىقتاردا مەملەكەتىمىزدىڭ قالىپتاسۋىندا جاسالعان وزىق دۇنيەنىڭ بارلىعىن الىپ, سونىڭ نەگىزىندە العا ەركىن قادام باسا بەرەتىنىمىزدى ايتادى. سوندىقتان ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسى دە ءوز ناتيجەسىن كورسەتىپ, حالىق پەن بيلىك اراسىنداعى كوپىر بولارىنا سەنىم مول.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعى بويىنشا پرەزيدەنت اكىمشىلىگى ءبىر اي مەرزىم ىشىندە كەڭەستى قالىپتاستىرۋ جانە ونىڭ جۇمىس ءتارتىبى ماسەلەلەرى جونىندە ساياسي پارتيالار, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار كوشباسشىلارىمەن, ازاماتتىق سەكتور وكىلدەرىمەن كونسۋلتاتسيالار وتكىزەدى. سونىڭ قورىتىندىسىمەن كەڭەستىڭ قۇرامى مەن كەڭەس تۋرالى ەرەجە بەكىتىلەدى. بۇل تۇرعىدا ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ كۇن تارتىبىندە قارالۋى ءتيىس ماڭىزدى ماسەلەلەر لەگىن كەيىنگى كەزدە جاپپاي نارازىلىق تانىتىپ, ءۇن قاتقانداردىڭ پروبلەماسى باستاپ تۇر. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ءوزى قوعامنىڭ كەم-كەتىگىن ايقىن كورىپ وتىرعانىن, حالىقتى تولعاندىرعان باستى ماسەلە تابىس كولەمىنىڭ ازايۋى ەكەنىن ايتادى. بۇل ءسوزىن Euronews تەلەارناسىنا جانە The Wall Street Journal باسىلىمىنا بەرگەن سۇحباتىندا دا راستاپ, بيلىك حالىقتىڭ تالابىن ەستىگەنىن, جاعدايدى رەتتەۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەيتىنىن مالىمدەدى.
جالپى, مەملەكەت باسشىسى ستراتەگيالىق ساباقتاستىقتى قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, بەيبىتشىلىك پەن قوعامدىق كەلىسىمگە, ازاماتتاردىڭ لايىقتى ءومىر ءسۇرۋىنە, قوعامنىڭ دەموكراتيالانۋىنا جانە ىمىراشىل سىرتقى ساياساتقا باسىمدىق بەرىپ وتىر. وسىلايشا ازات ويلى ازاماتتىق قوعامدى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن اشىق ءارى ءادىل جۇمىس ىستەۋدىڭ ماڭىزى ارتادى.
بۇگىنگە دەيىن ءتۇرلى تانىم-تۇسىنىكتەگى, ءدىني كوزقاراستاعى قازاقستاندىقتار ءبىر ءۇيدىڭ بالاسىنداي, ىنتىماعى جاراسىپ, قۇتتى شاڭىراعىن شايقالتپاي, بەرەكەسىن قاشىرماي ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىر. ءبىزدىڭ قوعامدا ءارالۋان پىكىر ءبىر ماقسات, ورتاق مۇددە توڭىرەگىندە توقايلاسادى. وسىنىڭ جارقىن ءبىر كورىنىسى ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسى بولۋ كەرەك. قازىر جەر-جەردە بىرقاتار القالى جيىن ءوتىپ, ساراپشىلار اتالعان كەڭەستىڭ قۇرامىنا كىمدەر كىرۋ كەرەكتىگىن, ونىڭ كۇن تارتىبىندە قانداي ماسەلەلەر قارالۋ قاجەتتىگىن قىزۋ تالقىلاپ جاتىر. ماسەلەن, جاقىندا 6,5 ملن قازاقستاندىقتىڭ مۇددەسىن قورعايتىن دەموكراتيالىق كۇشتەردىڭ «قازاقستان-2050» جالپىۇلتتىق كواليتسياسىنىڭ كەزەكتى وتىرىسى ءوتىپ, وندا القالى توپ ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسى جونىندە كەڭىنەن پىكىر الماستى. سول باسقوسۋدا «بىرلىك» پارتياسىنىڭ توراعاسى سەرىك سۇلتانعالي بۇل كەڭەس اتقارۋشى بيلىك پەن قوعام اراسىندا ديالوگ ورناتىپ, الەۋمەتتىك ەڭ وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلاپ قانا قويماي, ونىڭ شەشىلۋىنە, سول ارقىلى دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە جول اشاتىنىن جەتكىزدى. سونداي-اق ول ەلباسى وڭىرلەردىڭ اكىمدەرىنە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋ ءۇشىن بارلىق مۇمكىندىكتى جاساعانىن, ولار سول ۇدەدەن شىعا الماي, سوڭى وسىنداي داۋعا ۇلاسقانىن ايتتى. ياعني, جەرگىلىكتى اكىمدىكتەردىڭ جۇمىسى قوجىراپ, جۇرتتىڭ تۇرمىسى تومەندەپ كەتكەن.
ماسەلەنىڭ توركىنىنە ۇڭىلگەن «اۋىل» پارتياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى تولىمبەك عابدىلاشىموۆ تە وسى ويدى قۋاتتادى. ول اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ ارقىلى حالىقتىڭ باسىم بولىگىنىڭ نەگىزگى ماسەلەلەرىن سەيىلتۋگە بولاتىنىن ءسوز ەتتى. وسىعان قاراپ, حالىقتىڭ 42 پايىزى اۋىلدىق جەرلەردە تۇراتىنىن ەسكەرسەك, اۋقاتتى اۋىلداردىڭ قاتارىن ارتتىرۋ كەڭەستىڭ كۇن ءتارتىبىنەن تۇسپەيتىنىن باعامدايمىز. ونىڭ ۇستىنە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ: «ءبىزدىڭ قاعيدامىز بارشاعا ءمالىم: قۋاتتى ايماقتار – قۋاتتى قازاقستان. ازاماتتارىمىزدى تولعاندىرعان ناقتى ماسەلەلەر جەرگىلىكتى دەڭگەيدە شەشىلۋى ءتيىس. جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ جۇيەسىن نىعايتامىز. ايماقتاعى قوردالانعان ماسەلەلەردى شەشۋگە حالىق بەلسەنە ارالاساتىن بولادى», دەپ ناقتىلاپ ايتتى.
ايماقتاردىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ تۋرالى ءسوز بولعاندا وسىدان بىرەر جىل بۇرىن جىر بولعان جەر داۋى ەسكە تۇسەدى. سول تۇستا جەر كودەكسىندەگى باستى ماسەلەلەر تالقىلانىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى مەن اۋىلدى دامىتۋعا بايلانىستى كوكەيكەستى ماسەلە كوپ ەكەنى بايقالدى. ناتيجەسىندە, جەر كوميسسياسى قۇرىلىپ, بۇل قوعام مەن بيلىكتىڭ ىمىراعا كەلە الاتىنىن كورسەتتى. بۇل سوزىمىزگە بەلگىلى ساياساتتانۋشى بەرىك ابدىعالي ۇلىنىڭ بىلدىرگەن پىكىرى تۇزدىق بولدى. «سايلاۋ كەزىندە كوپتەگەن ماسەلەنىڭ بەتى اشىلعانى راس. سودان بيلىك پەن حالىق اراسىندا ديالوگ ورناتۋدىڭ قاجەتتىگى تۋىپ, ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسى قۇرىلماق. بۇل كەڭەستى قۇرۋ تۋرالى باستامانى قاسىم-جومارت توقاەۆ سايلانباي تۇرىپ, باعدارلاماسىندا دا كورسەتتى. پروبلەمالاردىڭ وڭ شەشىمىنە كەڭەستىڭ قۇرامىنىڭ دۇرىس جاساقتالۋى ىقپال ەتەدى. ءبىزدىڭ ەلدە وسىنداي سيپاتتا جاقسى تاجىريبە بولعان. كەزىندە جەرگە قاتىستى داۋ شىعىپ, جۇرت دۇرلىككەندە ارنايى جەر كوميسسياسى قۇرىلىپ, وعان قوعامنىڭ بەلسەندى وكىلدەرى مۇشە بولىپ, وڭىرلەردە جان-جاقتى ءتۇسىندىرۋ شارالارى ءوتتى. سوڭىندا كوميسسيا جۇمىسى ناتيجەلى بولىپ, ءبىر مامىلەگە كەلدى. سول سياقتى, ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنە ەل اراسىنان حالىق سەنىم ارتقان تۇلعالار كىرىپ, ناقتى پروبلەمالاردى كوتەرە ءبىلۋ كەرەك. سوندا عانا بۇل باستاما ءبىراز جاعدايدى جونگە كەلتىرەدى. بۇعان قوسا اتالعان كەڭەس الداعى ۋاقىتتا پارلامەنت سايلاۋلارىندا ناعىز حالىقتىڭ ءسوزىن ءسويلەيتىن دەپۋتاتتاردىڭ ىرىكتەلىپ شىعۋىنا دا جول اشادى», دەدى ساياساتتانۋشى.
راسىندا, ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىندە جۇكتەلگەن مىندەتتەر جۇزەگە اسىپ, ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا قوزعاۋ سالسا, دەموكراتيانىڭ ءورىسى كەڭەيىپ, حالىقتىڭ قامىن جەگەن شىن جاناشىر قالاۋلىلار بوي كورسەتە باستايدى. قازاقستان ساياسي زەرتتەۋلەر قاۋىمداستىعىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى ايدوس سارىم كەڭەستىڭ قۇرامىنا قوعامعا ءسوزى ءوتىمدى, ءتيىستى شەشىمدەردى قابىلداۋعا قاۋقارلى ازاماتتاردىڭ كوپتەپ ەنگەنى ماڭىزدى ەكەنىن ايتادى: «سايلاۋدان كەيىن ەلىمىزدىڭ الدىندا ۇلكەن رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەسى تۇر. بۇل باعىتقا ەندىگى جەردە تەك حالىقتىڭ قالىڭ قولداۋىمەن عانا قادام جاساۋىمىز كەرەك. ول ءۇشىن كوپپەن كەڭەسىپ, اقىلداسقان ابزال. ال كوپشىلىكتىڭ اتىنان سويلەيتىن بىلىكتى ازاماتتاردىڭ كەڭەسكە قوسىلعانى ماڭىزدى. سونداي-اق ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسى جۇمىسى ورگە باسىپ, حالىقتىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ جاتسا, الداعى سايلاۋلارعا دەگەن سەنىمدى دە ارتتىرۋعا سەپ بولادى. ويتكەنى الدا ءماجىلىس, سەنات جانە ءماسليحاتتاردىڭ دەپۋتاتتارىن سايلايمىز. ياعني كەلەسى جىل ەلەكتورالدى جىل بولادى. بۇعان قوسا وسى كەڭەس ارقىلى سايلاۋ, باق, ميتينگىلەر, ساياسي پارتيالار مەن قوعامدىق بىرلەستىكتەر تۋرالى زاڭناما قايتا قارالىپ, بۇل زاڭ اينالاسىندا دۇرىس قوعامدىق پىكىر قالىپتاستىرۋعا وڭ اسەرىن تيگىزۋ كەرەك».
جاھاندانۋ داۋىرىندە الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ الەۋەتى كۇشەيىپ, ازاماتتار ءوز كوزقاراسىن ەركىن ءبىلدىرىپ, دۇنيەتانىمى كەڭەيىپ, ساناسى سەرگىپ جاتىر. مەملەكەت باسشىسى پىكىر الماسۋ, حابار تاراتۋدىڭ مۇمكىندىكتەرى ارتقانىن, سوعان سايكەس قوعامنىڭ وزگەرگەنىن ەسكەرىپ, اشىقتىق پەن ادىلدىككە باسا ءمان بەرىپ وتىر. سوندىقتان ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ, بيلىكتىڭ حالىق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ قاجەت. بۇل تۇرعىدا ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسى بيلىككە ەلدىڭ تالاپ-تىلەكتەرىن جەتكىزەتىن الاڭ بولماق. ال قالىڭ جۇرتپەن ديالوگقا كەلۋ ءۇشىن ولاردىڭ تىلىندە سويلەي الۋ كەرەك. بۇدان مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋگە قاجەتتىلىك تۋىپ, قازاق ءتىلىنىڭ قادىرى دە ارتادى. «كەڭەسىپ پىشكەن تون كەلتە بولماس» ءۇشىن ماسەلەنىڭ ءمانىسىن جەتە ءتۇسىنىپ, قابىلدانعان شەشىمدەردى شاشاۋ شىعارماي ورىنداعان ءجون. ۇلتتىق كەڭەس ۇلتتى ۇيىستىراتىن ۇتىمدى ۇسىنىس, كەلساپپەن تۇيگەندەي كەسىمدى ءسوز ايتىلاتىن, بىرلىگىمىزدى باياندى, تىرلىگىمىزدى تياناقتى ەتەتىن باستاما بولعاي!
