ەلەڭدەۋلى ەۋروپا, الاڭداۋلى امەريكا
جۇما, 15 اقپان 2013 7:15
جاڭا عاسىردىڭ العاشقى ونجىلدىعىنىڭ تاعى ءبىر بەلەسى بولىپ بەلگىسىزدىكتىڭ بەلگىسى كوپ 2013 جىل تابالدىرىقتان اتتادى. كۇللى الەم ءۇشىن وتكەن جىلدىڭ بايىرقالى باعاسىن بەرىپ, كەلىپ جاتقان جىلدىڭ مىندەتتى مەجەلەرىن بەلگىلەپ الاتىن جاۋاپتى شاق تۋدى. دەگەنمەن, تاپ وسى تۇستا ەۋروپانىڭ ەلەڭدەپ,
جۇما, 15 اقپان 2013 7:15
جاڭا عاسىردىڭ العاشقى ونجىلدىعىنىڭ تاعى ءبىر بەلەسى بولىپ بەلگىسىزدىكتىڭ بەلگىسى كوپ 2013 جىل تابالدىرىقتان اتتادى. كۇللى الەم ءۇشىن وتكەن جىلدىڭ بايىرقالى باعاسىن بەرىپ, كەلىپ جاتقان جىلدىڭ مىندەتتى مەجەلەرىن بەلگىلەپ الاتىن جاۋاپتى شاق تۋدى. دەگەنمەن, تاپ وسى تۇستا ەۋروپانىڭ ەلەڭدەپ, امەريكانىڭ الاڭداپ وتىرعانى انىق بايقالادى. بۇعان ەڭ الدىمەن 2012 جىلدىڭ قورىتىندىلارى كوپشىلىك كۇتكەندەگىدەن كوپ تومەن بولىپ شىققانى سەبەپ بولعان سياقتى. بۇل جىلعى قاراشا ايىندا ەۋروايماقتاعى جۇمىسسىزدىقتىڭ دەڭگەيى رەكوردتىق مولشەرگە جەتتى. ال بيىلعى جىلى كارى قۇرلىق ەلدەرىنىڭ بىلتىر باستالعان ۇنەمدەۋ باعىتىن بۇرىنعىدان بەتەر ارتتىرا تۇسپەك نيەتتە ەكەنىن ەسكەرسەك, كەلەر كۇندەر كەمەرىندەگى كوكجيەكتىڭ قانداي تۇسپەن بويالعالى تۇرعانىن پايىمداۋ تاعى قيىن ەمەس.
بىلاي قاراعاندا, اقش-تا ەكونوميكالىق احۋال, فەدەرالدىق رەزەرۆ جۇيەسىنىڭ كوزقاراسىنشا, ءبارى باسقاشا سانالىپ وتىرعانىنا قاراماستان, ءبىرشاما قالىپقا كەلىپ, تۇزەلىپ قالعانداي بولىپ كورىنەدى. مۇحيتتىڭ ارعى بەتىندەگى ەلدەگى جۇمىسسىزدىقتىڭ ءبۇگىنگى بەينەسى كۇنى كەشە ۋكراينا تەلەديدارىنىڭ «اپتا ىشىندەگى بيزنەس» حابارىنىڭ جۇرگىزۋشىسى ولەكساندر ۆاكۋليننىڭ London Capital Group ورتالىعىنان كەلگەن سايمون دەنەممەن جۇرگىزگەن سۇحباتىندا كەڭىنەن ءسوز بولدى. بۇدان باسقا, بۇل تەلەحاباردىڭ 2013 جىلعى ءبىرىنشى شىعارىلىمىندا ەۋروپانىڭ جەتەكشى بايلانىس جۇيەلەرىنىڭ ءبىر-بىرىمەن بىرىككەلى جاتقانى دا بارىنشا ۇعىنىقتى تىلمەن ايتىلدى. اتالمىش رەپورتاجداردا جۋرناليستەردىڭ بەينەلەپ ايتقانىنداي, بۇل پاريجدىڭ ەڭ اتاقتى كوشەسى – ەليسەي الاڭىنداعى Virgin ساۋدا جۇيەسىنىڭ تونالىپ, جابىلىپ قالعانىمەن بىردەي وقيعا بولىپ تابىلادى. مىنە, ەۋروپاداعى «باردان دا, جوقتان دا ۇنەمدەۋ» ساياساتىنىڭ جەتكىزىپ وتىرعان ءبىر كورىنىسى وسىنداي.
سونىمەن, اڭگىمەمىزدىڭ اۋەلگى ارناسىن اقش-تان تارتايىق.
الەم نازارىندا – وباما جولداۋى
«بەينەتىڭ قاتتى بولسا, تاتقانىڭ ءتاتتى بولار». اقش پرەزيدەنتى باراك وبامانىڭ بۇرناعى كۇنى كونگرەستە سويلەگەن ءسوزىنىڭ نەگىزگى استارىندا وسىنداي وي جاتتى. بۇل تاقىرىپقا ەندەپ ەنبەس بۇرىن, الدىمەن وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا قۇراما شتاتتار ەكونوميكاسىنىڭ بىردەن كۇرت قىسقارىپ كەتكەنىنە نازار اۋدارعانىمىز ءجون شىعار. ول فەدەرالدىق رەزەرۆ جۇيەسىنىڭ نارىقتىق وپەراتسيالار جونىندەگى كوميتەتى ءوزىنىڭ مونەتارلى ساياساتىنىڭ بۇدان ارعى باعىتىن تالداپ جاتقان كەزدە تۋىندادى. سول تۇستا امەريكانىڭ ورتالىق بانكى ەكونوميكانىڭ دامۋىندا ءبىر اعاتتىقتىڭ ورىن العانىن, سوعان وراي ءوزىنىڭ ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتى ىنتالاندىرۋ ساياساتىن توقتاتا المايتىنىن ءمالىمدەپ ۇلگەردى. وسىنىڭ ءبارى ەلدەگى ەكونوميكالىق جاعدايدىڭ ۋشىعىپ تۇرعانىنا تاعى دا كوز جەتكىزدىرە ءتۇستى.
سوندىقتان دا باراك وبامانىڭ كونگرەسكە ءداستۇرلى جولداۋىن بۇكىل الەم جۇرتشىلىعى كىرپىك قاقپاي تىڭدادى. ال اقش پرەزيدەنتى نەگىزىنەن ورتا تاپتى نىعايتۋ, جۇمىس ورىندارىن اشۋ, سالىق جۇيەسىن رەفورمالاۋ جايلارىن قوزعاعان بۇل جولعى ۇندەۋىن «ەلدەگى جاعداي تۋرالى» دەپ اتادى. قۇراما شتاتتاردىڭ ەكى پالاتاسى الدىندا قاتار ءسويلەگەن باراك وباما ءوز سوزىندە ۇكىمەتتىڭ قازىرگى تاڭداعى باستى ۇزاق مەرزىمدى مىندەتىنىڭ امەريكا ەكونوميكاسىنىڭ لوكوموتيۆى رەتىندەگى ورتا تاپتىڭ ءرولىن قالپىنا كەلتىرۋ بولىپ تابىلاتىنىن مالىمدەدى. بىلايشا ايتقاندا, ەل داۋلەتىن «وگىزدەي ورگە سۇيرەيتىن» باسقا ەمەس, تاپ وسى ورتا تاپتىڭ ادامدارى ەكەنىن قاپىسىز مويىندادى.
«ءبىزدىڭ اياقتالماي قالعان ءمىندەتتەرىمىز سول – بۇل ۇكىمەتتىڭ بىرنەشە ادامنىڭ ەمەس, كوپشىلىكتىڭ اتىنان جۇمىس جاسايتىنىنا سەنىمدى بولۋ… كەلىڭىزدەر, وسى كەشتەن باستاپ, جەر بەتىندەگى ەڭ گۇلدەنگەن ەلدە بار كۇشىن سالىپ جۇمىس جاسايتىنداردىڭ كەدەيلىكتە ءومىر سۇرمەۋگە ءتيىس ەكەنىن جاريالاپ, فەدەرالدىق اۋقىمداعى ەڭ تومەنگى ايلىق جالاقىنى ساعاتىنا 9 دوللارعا دەيىن كوتەرەيىك. ءبىز بۇعان قول جەتكىزۋگە ءتيىسپىز», دەپ اعىنان جارىلدى اقش ليدەرى كونگرەستىڭ بيىك مىنبەرىندە تۇرىپ. ول سونىمەن قاتار, امەريكالىقتاردى ءوزىنىڭ ەكونوميكالىق ءوسىمدى ىنتالاندىرۋ جونىندەگى ۇسىنىسىنىڭ بيۋدجەت تاپشىلىعىن ارتتىرمايتىنىنا سەندىردى.
باراك وباما سىرتقى ساياسات تۋرالى ءسوز قوزعاعاندا, اقش جىل كولەمىندە اۋعانستاننان 34 مىڭ اسكەري قىزمەتكەردى شىعارىپ اكەتەتىنىن مالىمدەدى. «كەلەر جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن امەريكالىق اسكەريلەر اۋعانستاننان ۇيلەرىنە ورالادى», دەدى ول. پرەزيدەنت سونداي-اق رەسەيگە يادرولىق قارۋ-جاراقتى ەكى جاقتى كوپتەپ قىسقارتۋ جونىندە ۇسىنىس ءبىلدىرەتىنىن دە جەتكىزدى. جولداۋدا قوزعالعان تاعى ءبىر تاقىرىپ اقش-تا وتتى قارۋ اينالىمىنا قاتاڭ باقىلاۋ جاساۋدى كۇشەيتۋ تۋراسىندا بولدى.
ساراپشىلار اق ءۇي باسشىسىنىڭ سوزىنەن امەريكادا ورىن الىپ وتىرعان ەكونوميكالىق احۋالعا ايرىقشا الاڭداۋشىلىق بار ەكەنىن دە اڭعاردى. ونىڭ ءسوزىن كاپيتولي توبەشىگىنەن ەكى ورام جەردەگى «يۋنيون پابەدە» بىرنەشە ونداعان ادام تىڭدادى. ادەتتە مۇندا كونگرەستىڭ شتاتتاعى قىزمەتكەرلەرى مەن ءارتۇرلى كەيىپتەگى ساراپشىلار جانە ساياساتكەرلەر جينالۋشى ەدى. ولاردىڭ بارلىعى دەرلىك بۇل جولى ەستىگەن سوزدەرىنە رازىلىق ءبىلدىردى. باراك وبامانىڭ سوزىندە ەلدەگى احۋالدىڭ راسىندا ونشالىقتى جوعارى ەمەس ەكەنى اشىپ ايتىلدى. ساراپشىلار مەن ساياساتكەرلەر وسىعان دا ەرەكشە ءمان بەرە قاراپ وتىر.
ءبىر تاڭقالارلىق دەرەك, پرەزيدەنت باراك وباما ەكىنشى پرەزيدەنتتىك مەرزىمى باستالار الدىنداعى كونگرەستەگى بۇل تاريحي ءبىرىنشى ءسوزىن اۆراام لينكولننىڭ تۋعان كۇنى – 12 اقپان كۇنى سويلەدى. ال اقش-تىڭ قازىرگى پرەزيدەنتى بۇرىننان وعان تاريحي تۇلعا رەتىندە زور قۇرمەتپەن قاراۋشى ەدى. سوندىقتان بيىلعى قاڭتاردا بولعان ءوزىنىڭ يناۋگۋراتسياسى كەزىندە ول لينكولننىڭ جەكە پايدالانعان ءتاۋراتىن ۇستاپ تۇرىپ انت بەردى. الايدا, قاراپايىمدىلىق ۇردىسىنە باعىپ, وبامانىڭ كونگرەسكە جولداۋىن لينكولننىڭ شارالارىمەن سالىستىرۋدان اۋلاق بولعان كۇننىڭ وزىندە دە, قۇراما شتاتتاردىڭ قازىرگى ليدەرىنىڭ سوزدەرىن ۇلتتىق جانە سىرتقى ساياساتتىڭ ماڭىزدى باعىتتارىن انىقتاپ الۋعا ارنالعانىن ەشكىم جوققا شىعارا المايدى.
بيلىكتەگى پارتيا – جەمقورلىقتىڭ ۇياسى
«قۇداي ءبىر اينالدىرعاندى شىر اينالدىرادى». جوعارىداعى اقش ءۇشىن ىسكەرلەردىڭ بەلسەندىلىكتەرىنە قولداۋ كورسەتۋ باستى مەجەلەردىڭ ءبىرى بولىپ جاتسا, يسپانيا ەكونوميكاسى ءۇشىن جاپپاي ىنتالاندىرۋ شارالارىن قولعا الاتىن ۋاقىت تۋعان سياقتى. قالاي دەگەندە دە مۇنى ەلدىڭ ۇكىمەتى ايتىپ وتىر. بۇل ءمادريدتىڭ بيىل قاتاڭ ۇنەمدەۋ ساياساتىن ەپتەپ جۇمسارتاتىنىن جەتكىزدى. بىراق ونىڭ قالاي جۇزەگە اسىرىلاتىنىن ەشكىم اشىپ ايتقان جوق. بۇل, بالكىم, يسپانيانىڭ ەندىگى جەردە ەۋرووداقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ كەزەڭىنە قادام باساتىنىن بىلدىرەتىن شىعار؟
وسى ەكى ورتادا پيرەنەي ءتۇبەگىندەگى ەلدە جۇمىسسىزدىقتىڭ دەڭگەيى 26 پايىزعا دەيىن كوتەرىلىپ كەتتى. مۇنى از دەسەڭىز, ءتىپتى تاياۋدا عانا ميلليونداعان يسپانيالىق ازاماتتار اۋىر ەكونوميكالىق احۋالدى باستان كەشىپ جاتقان قازىرگى شاقتا ۇكىمەتتىڭ باسشىسى ماريانو راحويدى تىكەلەي شارپىپ وتەتىن جەمقورلىق جانجالى بۇرق ەتە قالدى. الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىنىڭ باسىلىمدارى وسى كۇندەرى بۇل ماسەلەنى تالقىلاپ, باعا بەرۋدەن ءوز بەتتەرىن اياپ جاتقان جوق.
بۇدان بار-جوعى ءبىر جىل عانا بۇرىن م.راحوي باستاعان ۇكىمەت سەنىم كورسەتۋدىڭ بۇرىن-سوڭدى بولماعان تاپشىلىعىنا تاپ بولعان ەدى. بىلايىنشا ايتقاندا, ءدال سول كەزدەگىدەي ۇكىمەتكە سەنبەۋشىلىك, سەنىم كورسەتپەۋشىلىك بۇل ەلدە بولعان ەمەس. بۇل جولى سول سەنىم جوعالتۋشىلىق جەمقورلىق سيپاتىنداعى داۋ-شارعىعا ۇلاسىپ, ونىڭ سوڭى ساياسي داۋعا اينالا باستادى. جۇرتتى اياق استىنان توپالاڭ تيگەندەي دۇرلىكتىرگەن بۇل وقيعانىڭ الدىندا ىشتەي ءۇنسىز وتكىزگەن پرەمەر-مينيستر راحوي وتكەن سەنبى كۇنى ءبىرىنشى رەت ءوزىنىڭ ارى مەن نامىسىن قورعاۋعا ارەكەت جاساپ باقتى.
«مەن بۇعان «بۇل – جالعان» دەگەن ەكى سوزبەن عانا جاۋاپ قايتارا الامىن. مەن ەشقاشان وزگەنىڭ زاتىن الىپ, باسقا بىرەۋگە بەرگەن ەمەسپىن. ماعان قاتىستى مۇنداي «قارا سوما» پارتيانىڭ ىشىندە دە, ودان سىرت باسقا جاقتاردا دا ورىن العان جوق. ەشقاشان. سوندىقتان تاعى دا مۇنى «جالعان» دەپ اشىق ايتا الامىن», دەدى ۇكىمەت باسشىسى سوندا. بىراق ول جۋرناليستەردىڭ بۇدان باسقا سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرۋدەن ءۇزىلدى-كەسىلدى باس تارتتى.
جۇرت اۋزىندا «بارسەناس ءىسى» دەگەن اتپەن تاراعان بۇل جانجال 18 قاڭتار كۇنى باستالدى. وسى كۇنى «ەل مۋندو» گازەتى حالىق پارتياسىنىڭ بۇرىنعى قازىناشىسى لۋيس بارسەناستى ەكى ونجىلدىق كولەمىندە پارتيانىڭ باسشىلارىنا جەكە كومپانيالاردان تۇسكەن قارجىدان 5 مىڭنان 15 مىڭ ەۋروعا دەيىن اقشا بەرىپ تۇردى, دەگەن ايىپ تاققان ماقالا جاريالادى. باسىلىم, بىراق, راحويدىڭ ەشقاشان اقشا الماعانىن دا اتاپ كورسەتتى. الايدا, وتكەن بەيسەنبى كۇنى «ەل پايس» گازەتى پارتيانىڭ 1997 جىلدان 2008 جىلعا دەيىنگى بۋحگالتەريالىق قۇجاتتارىنىڭ فوتوسۋرەتتەرىن جاريالاپ, وندا ماريانو راحويعا جىل سايىن 25 200 ەۋرودان تولەنىپ كەلگەنىن دالەلدەپ بەردى. بۇعان يسپان وپپوزيتسياسى بىردەن نازار اۋدارىپ, وسى اقپاردى باستى قارۋعا اينالدىردى. وسىعان وراي سوتسياليستىك پارتيانىڭ ليدەرى پرەمەر-ءمينيستردىڭ جەدەل وتستاۆكاعا كەتۋىن تالاپ ەتتى.
«ءبىز ونىڭ ۇكىمەت باسشىسى ورىنتاعىن بوساتىپ, ورنىن ءبىزدىڭ ەلىمىز قازىر اسا مۇقتاج بولىپ وتىرعان كۇشتى, سەنىمدى جانە تۇراقتىلىقتى قالپىنا كەلتىرەتىن جاڭا پرەمەر-مينيسترگە وتكىزۋىن سۇرايمىز», دەپ مالىمدەدى سوتسياليستەر جەتەكشىسى الفرەدو پەرەس رۋبالكادو. شىنىندا دا قاتاڭ ۇنەمدەۋ ءتارتىبى مەن 26 پايىزدىق جۇمىسسىزدىقتى باستان كەشىپ وتىرعان كوپتەگەن يسپانيالىقتار ءۇشىن بۇل جاعداي شىدامنىڭ شارت سىنعان شاعى بولدى. بۇل جەردە راحويدىڭ جەكە تابىسى جونىندەگى دەكلاراتسياسىن جاريا ەتەتىنى جونىندەگى ۋادەسى دە توقتاتا المادى.
«ونىڭ سالىق دەكلاراتسياسىنان ءبىزدىڭ كورەتىنىمىز كوپ بولماسا كەرەك. بۇل جەردەگى اڭگىمە دەكلاراتسيالانباعان كىرىستەر تۋرالى بولىپ وتىر. ەندى ونىڭ وتستاۆكاعا كەتۋىنە قول جەتكىزۋ كەرەك. سەبەبى, مەملەكەتتىك جوعارى لاۋازىم يەسى بولىپ وتىرعاندار جۇرتقا بارلىق جاعىنان ۇلگى بولا الاتىن ادامدار بولۋى تيىس. ال بۇلار وزدەرىن قازىر باسقا قىرلارىنان تانىتىپ تۇر», دەدى وسىعان وراي ەرەۋىلگە شىققانداردىڭ ءبىرى ميگەل گومەس تەلەارنالار تىلشىلەرىنە. جانە بۇل ويدى بۇگىندە مىڭداعان, ءتىپتى, ميلليونداعان يسپان ازاماتتارى قولداپ وتىر. ولار بيلىكتەگى پارتيانىڭ جەمقورلىقتىڭ ۇياسى بولىپ وتىرعانىنا قاتتى قاپالى. «ۇرىلاردىڭ ۇكىمەتى وتستاۆكاعا كەتسىن!» دەپ جالاۋلاتىپ كوشەگە شىقتى وسى ايدىڭ باسىندا ەرەۋىلشىلەر.
يسپانيانى اينالدىرعان شىرعالاڭ ءبىر بۇل عانا ەمەس. داعدارىستىڭ قامىتىنا باسىن اياماي-اق سۇعىپ العان مەملەكەتتە كۇنى كەشە جەمقورلىق سيپاتىنداعى تاعى ءبىر وقيعا قىلاڭ بەردى. قازىر كورولدىڭ كۇيەۋ بالاسى ينياكي ۋردانگاريننىڭ بىرنەشە ميلليون ەۋرونى قولدى ەتكەنى تۋرالى قاۋەسەت جەلدەي ەسىپ تۇر. بۇل ماسەلە بويىنشا ول الداعى 23 اقپان كۇنى سوت الدىندا جاۋاپ بەرمەكشى.
وسىلايشا, يسپانيانىڭ بيلىك باسىنداعى پارتيا مەن پرەمەر-ءمينيستردىڭ توڭىرەگىندەگى جەمقورلىق جانجالى ءۇشىن ءتولەيتىن قۇنى قىمبات بولعالى تۇر. بۇل ەلدىڭ ەۋرووداقتاعى كىرىسىنىڭ 10 جىلدىق مەملەكەتتىك وبليگاتسياسى وتكەن دۇيسەنبىدە بىلتىرعى جىلعى جەلتوقساننىڭ ورتاسىنداعى دەڭگەيگە – جىلدىق 5,4 پايىز مولشەرىنە ءتۇسىپ كەتتى. ەندى ينۆەستورلاردا ۇرەي جوق. قوعامنىڭ قىسىمىمەن راحويدىڭ ۇكىمەتى وتستاۆكاعا كەتەتىن بولسا, ونىڭ تۇسىندا باستالىپ كەتكەن رەفورمانىڭ تاعدىرى نە بولماق؟ ال بوند كىرىسىن كوتەرۋ ەكىنشى جاعىنان ەلدىڭ قارىزعا قىزمەتى جولىنداعى شىعىنىن ارتتىرا تۇسپەك. ينۆەستورلاردى وسىنىڭ ءبارى ويلاندىرادى.
بۇل كەزەڭدە يسپانياداعى جۇمىسسىزدار ارمياسىنىڭ قاتارى 6 ملن. ادامنىڭ شەگىنە ىلىكتى. مەيلىنشە داعدارىستى جاعداي جاستارى 25-تەن 54-كە دەيىنگى تۇرعىنداردىڭ اراسىن قامتىپ وتىر. بۇل توپتاعى جۇمىسى جوق ادامداردىڭ سانى بىردەن 200 مىڭعا ارتتى دا, قازىر 4,5 ملن. ادامعا جەتتى. ال جۇمىسسىزداردىڭ بارىنشا كوپ قاتارىن قىزمەت كورسەتۋ سالاسى مەن قۇرىلىسشىلار تولتىرىپتى. وسىلايشا, بۇگىنگى تاڭدا رەكوردتىق كورسەتكىشكە جەتىپ وتىرعان ەۋرووداقتاعى بارلىق جۇمىسسىزداردىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگى يسپانيادا تۇرىپ جاتقان بولىپ شىقتى.
سەرىك ءپىرنازار,
«ەگەمەن قازاقستان».
