مىسالى, كۇندىزگى ۇشتە شاقىرىلعان قوناققا كەشكى جەتى, سەگىزدەردە ۇيالماي كەلىپ جاتامىز. ايتاتىن سەبەپ كوپ, ولار تابىلا دا بەرەدى. ءۇش-ءتورت ساعات كەشىكتىم عوي, ەندى بارۋ ۇيات شىعار دەگەندى استە ويلامايمىز. كەلىپ قالعان سوڭ ءۇي يەسى ساسقالاقتاپ ورىن تاۋىپ بەرۋگە, تارتىلىپ قويعان تاباقتان ەت جىلىتىپ اكەلۋگە ءماجبۇر. ول بولا قويسا جارايدى, ال بولماسا نە ىستەرىن بىلمەي ابىرجيدى...
مىنە, وسىنداي ءبىر قاراعاندا ۇساق كورىنەتىن نارسەدەن ءبىزدىڭ مادەنيەتسىزدىگىمىز مەنمۇندالايدى. كەشىككەنگە قىرىق سىلتاۋ تاپقانشا تەلەفونمەن حابارلاسىپ, ۋاقىتىندا كەلە المايتىندىعى ءۇشىن كەشىرىم سۇراي سالۋعا بولادى عوي. بىراق وندايدى كوبىمىز ىستەمەيمىز. ءبىز «ۇيات قوي بارماعاندى» بىلەمىز, ال «ۇيات قوي كەشىگىپ بارعان» دەگەندى ويلامايمىز. دەمەك, ۋاقىتتى سىيلاۋ, ونى قادىرلەۋ دەگەن بىزدە جوق.
ۋاقىتتى ۇنەمدەۋ ەۋروپالىق ەلدەردە مادەنيەتتىلىكتىڭ ۇلكەن بەلگىسى. ۋاعدالاسقان ۋاقىتقا ءدال كەلۋ ارىپتەسىڭە دەگەن قۇرمەت دەپ باعالانادى. ال ءسال كەشىككەن بولساڭ, ونى سىيلاماعاندىق دەپ جامان قاسيەتكە بالايدى. مۇنداي ادامعا ەۋروپالىقتار بىردەن تىكسىنىپ قالادى, ويتكەنى ءوزىن «سىيلامايتىن اداممەن» ولار ىستەس بولعىسى كەلمەيدى. قازىر قالاساق تا, قالاماساق تا ءبىز ەۋروپالىق مادەنيەتكە ۇمتىلىپ, وعان بۇرىنعىدان الدەقايدا تەرەڭ ۇيلەسۋدەمىز. جۇزدەگەن شەتەلدەرمەن ساۋدا-ساتتىق, الىس-بەرىس قاتىناستار, ستۋدەنتتەر مەن عالىمدار الماسۋ, جۇمىسقا بارۋ – ءبارى كوبەيە تۇسۋدە. وسىنداي جاعدايدا ءوزىمىزدىڭ «كەشىگۋ» كەسەلىمىزدى ەۋروپاعا دا اپاراتىن بولساق, ءبىزدى مادەنيەتسىز دەپ قانا سانامايدى, ارىپتەستىككە جارامايتىن حالىق دەپ قارايدى. سوندىقتان ۋاقىتتى قادىرلەۋ مەن وعان ءتيىستى نازار اۋدارۋدى الدىمەن ءوز ەلىمىزدە بويىمىزعا سىڭىرگەنىمىز ابزال.
ارينە, كەزىندە ءبىز كەڭ دالادا كوسىلىپ, ەركىن جۇرگەن حالىقپىز, مەنتاليتەتىمىز دە سوعان سايكەس قالىپتاسقان. بىراق ول كەزدىڭ داعدىسى بۇل كەزگە مۇلدە جات ەكەنىن ارقاشان ەستەن شىعارماعانىمىز ءجون. ءبىزدىڭ ءجونسىز ءىس-ارەكەتىمىز باسقانىڭ مۇددەسىن اياققا باسپاۋ كەرەكتىگىن ارقاشان ەستە ۇستاۋىمىز كەرەك.
جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەرگە قاراعاندا, جاپونيادا كەلىسكەن كەزدەسۋگە 10 ءمينوت ەرتە كەلۋ قالىپتاسقان, ال 10 ءمينوت كەشىكسەڭ, ول كەشىرىلمەيدى. گەرمانيادا 10 مينوتكە دەيىن كەشىگۋ كەشىرىمدى كورىنەدى. انگليادا 8 ءمينوتتەن ارتىق كەشىككەندىك اشۋ-ىزانى تۋدىرادى. ويتكەنى بۇل ءوزىن سىيلاماعاندىقتىڭ بەلگىسى دەپ قابىلدانادى. ەۋروپا ەلدەرى اراسىندا قازاقتىڭ دىلىنە فرانتسيا عانا جاقىن. ولار قوناقتارىنىڭ 25 مينوتكە دەيىن كەشىككەنىنە كەشىرىممەن قارايتىن كورىنەدى. وزدەرى دە قوناققا 10-15 مينوتكە كەشىگىپ بارادى ەكەن.
كورىپ وتىرعانىمىزداي, مادەنيەتى جوعارى دامىعان ەلدەردىڭ بارىندە دە قوناققا 2-3 ساعاتقا كەشىگىپ بارۋ دەگەن اتىمەن جوق. ەندەشە, ءبىز نەگە مادەنيەتسىز بولۋىمىز كەرەك؟..
