– قالادا كوگالداندىرۋ ءىسى جۇرمەي جاتىر دەپ ايتۋعا بولماس. ءبىراز جۇمىس اتقارىلۋدا. الايدا مەنى قىنجىلتاتىنى, ونىڭ كەيدە تىم ءتيىمسىز جۇرگىزىلەتىنى. قالا ىسىنە كيلىگە بەرۋگە مەندە مۇرشا دا جوق. بىراق كوزگە كورىنىپ تۇرعان قاتەلىكتەردى كورگەندە, ايتپاي تۇرا المايسىڭ. كەزىندە الماتىداعى ءال-فارابي داڭعىلى پلاستماسسادان جاسالعان گۇلدەرمەن بەزەندىرىلگەنى دۇرىس ەمەستىگىن ايتتىق. ەكىنشىدەن, الماتىداي شاھاردى جاساندى گۇلدەرمەن ساندەۋ ادامعا ەستەتيكالىق اسەر سىيلامايدى. ماسەلەن, وسى كۇندەرى ءال-فارابي داڭعىلىنا كاشتان اعاشتارى, ياعني اتتالشىن وتىرعىزىلىپ جاتىر. وتە ادەمى اعاش, بىراق ەرتەڭ ونىڭ جاڭعاقتارى مەن جاپىراقتارى كوشەگە تۇسەدى, ەزىلەدى. جىلدام ءجۇرىپ كەلە جاتقان كولىكتەردىڭ ءاينەگىنە سوعىلادى. بۇل وڭاشا, شەتكە وتىرعىزىلاتىن اعاش قوي. بۇل داڭعىلدىڭ بويىندا جاقسى تالعاممەن كوشەت ەگىلگەن جەرلەر دە بار. مىسالى, سەيفۋللين داڭعىلىمەن شەكتەسەتىن تۇسىنان باستاپ نازارباەۆ داڭعىلىنا دەيىن سارى جانە قىزىل بورىقاراقات (بارباريس) وتىرعىزىلعان. بىراق از. كوشەلەرگە قولعا تۇسكەنىن ارالاستىرىپ, توعاي سياقتى ەگۋدىڭ قاجەتى قانشا ەدى؟!
– شىرشا, قاراعايلار دا وتىرعىزىلىپ جاتىر عوي؟
ايتپەسە ەگىلگەن اعاش قۋرايدى, نە قايتا كوشىرىپ جاتادى. مۇنداي جاعداي ءجيى قايتالانادى. سودان «ايتقاننىڭ اۋزى جامان, جىلاعاننىڭ كوزى جامان» بولىپ شىعا كەلەدى. 20 جىل بويى ۇزدىكسىز كوگالداندىرۋ ىسىمەن اينالىسىپ كەلە جاتقان سوڭ, كوزگە ۇرىپ تۇرعان كەمشىلىكتەرگە بەيجاي قاراي المايسىڭ.
– قالانى كوگالداندىرۋ ءىسىنە قاتىستى قوعامدىق كەڭەس قۇرۋ كەرەك دەپ ءجۇرسىز...
– قالالىق بيلىككە جالتاقتامايتىن بالامالى ۇيىم كەرەك. كەزىندە وسىنداي ۇيىم قۇرىلسا, قوسىلايىن دەپ سۇرانعانمىن. ويتكەنى بىلگەنىممەن, قاتەلىكتەرىممەن, تاجىريبەممەن ءبولىسكىم كەلدى. كوزگە ۇرىپ تۇرعان كەمشىلىكتەرگە كۇيزەلگەن كەزدەرىم كوپ بولدى. بىزدە ءالى دە كوگالداندىرۋ مادەنيەتى دامىماعان. كەيدە قالامىزعا كەلگەن شەتەلدىك قوناقتاردان ۇيالاسىڭ. وسى قالاداعى ورتالىق كوشەلەردىڭ بويىندا پلاستيك ىدىستارعا بىرجىلدىق گۇلدەر ەگىلەدى. نە قاداساڭ دا كوكتەيتىن الماتى ءۇشىن بۇل ءتيىمسىز. گەرمانيا سياقتى ءداۋلەتتى مەملەكەتتەردىڭ ءوزى ولاي ءىستەمەيدى. اسفالتتالعان جەر, تاستىڭ ءۇستى بولماسا, ولار ىدىسقا گۇل وتىرعىزبايدى. ءتىپتى شىرشانى ىدىسقا ەگىپ قويادى. ۆەرتيكالدى كوگالداندىرۋ ءىسىندە قانشاما قاتەلىكتەر كەتىپ جاتىر.
بىلتىرعا دەيىن اباي, ءال-فارابي داڭعىلىنا ەگىلگەن ءجۇزدەگەن, مىڭداعان پلاستماسسا ىدىستارداعى گۇلدەر وتە ءۇلكەن شىعىن. ونى كەپتەلىسپەن جاعالاسىپ ءجۇرىپ, قايتا-قايتا سۋارۋ قاجەت, جىل سايىن جاڭادان وتىرعىزۋ كەرەك. جۇزدەگەن ادامدار ونى ەگەدى, كۇتىپ-باپتايدى. سول پلاستماسسالاردىڭ استىندا دايىن جەر تۇر عوي. سوعان نەگە گۇلدەيتىن, ءساندى بۇتالار, جىل وتكەن سايىن جاپىراعى جايقالا تۇسەتىن كوپجىلدىق گۇلدەردى وتىرعىزباسقا؟! الماتىنىڭ توپىراعى قۇنارلى.
– الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندەگى گۇلدەر جارمەڭكەسىنەن ءتۇرلى كوشەت, گۇل تۇقىمدارىن تاسىپ ءجۇرسىز. ەگەر ءوزىڭىز وسى قالانىڭ كوگالداندىرۋ سالاسىنىڭ باسشىسى بولساڭىز, قانداي اعاش ەگەر ەدىڭىز؟
– مەن باسشى بولسام ويتەر ەدىم, بۇيتەر ەدىم دەگىم جوق. ءبىراق كوزگە ۇرىپ تۇرعان, شىعىنعا باتىرىپ جاتقان, ناتيجەسى كوڭىل كونشىتپەيتىن كەمشىلىكتەردى ءوز باسىمنان وتكەرگەنمەن سالىستىرامىن. مىسالى, روزىباقيەۆ كوشەسىنىڭ بويىنا قىزىل جاپىراقتى ۇيەڭكى, اكاتسيا اعاشتارىن ارالاستىرىپ ەكتى. بۇل الەم-جالەم كيىنگەن ادام سياقتى اسەر قالدىرادى. نەگىزىنەن قىزىل جاپىراقتى ۇيەڭكىنى توپتاپ ەكسە جاقسى وسەدى جانە ادەمى كورىنەدى. سول سياقتى كوكتوبەنىڭ تومەنگى بوكتەرىنە ءتۇرلى گۇلدەيتىن بۇتالار وتىرعىزىلدى. تالعام جوق, الاباجاق كورىنەدى. گۇلدەۋى دە ءارتۇرلى, قىرقىلۋى دا ءارتۇرلى, ءبىرى گۇلدەيدى, ءبىرى گۇلدەمەيدى. توپتاپ, كوزگە كورىنەتىندەي ءتۇستەردى ۇيلەستىرىپ, لاندشافتىق ديزاينمەن ەككەندە تۋريستەردىڭ دە كوڭىلىنەن شىعار ەدى.
بۇرىن مەن بەتوننان ۇلكەن تاسباقا قۇيدىرىپ, سونى بالالار وينايتىن الاڭعا ىشىنە قۇم تولتىرىپ قويماقشى بولعانمىن. قاراپ تۇرسام, بالالار بەتونعا بەتىن جاراقاتتاپ الاتىن ءتۇرى بار. سودان ونىڭ ىشىنە ىدىستارداعى گۇلدەردى سالىپ, سىرتقا قويعىزعانمىن. قازىر قالا سول تاسباقالاردى كوشىرىپ, ىشىنە شىرايگۇلدەر (پەتۋنيا) وتىرعىزىپتى. قالانىڭ كوگالداندىرۋ ءىسى ءبىزدىڭ تەمىر ورمەكشىلەردى قايتالاپ, ۇستىنە تاعى دا سول شىرايگۇلدى ەكتى. بۇل سۋىق كورىنەتىن جاندىكتەر, وعان توپىراققا ورمەلەپ وسەتىن جاتاعان سەدۋمدار وتىرعىزعاندا عانا اسەرلى كورىنەدى.
ءال-فارابي داڭعىلىنىڭ اۋەجايعا بارا جاتقانداعى وڭ قاپتالىنىڭ ءبارى تاۋدىڭ بوكتەرى, سول جەرلەردى وتە ادەمى پايدالانۋعا بولادى. ول جەرگە سولداتتار سياقتى ءۇش تۇيەنى ساپقا تۇرعىزدى. تۇيەنى تانيتىن ادام, جانۋاردىڭ بۇلاي تۇرمايتىنىن, كوشپەن, كەرۋەن بولىپ ءبىرىنىڭ ارتىنان ءبىرى جۇرەتىنىن بىلەدى. وسى كەرۋەندى گۇلدەن دە وسىرۋگە بولادى. بۇل ءبىزدىڭ شەتەلدىكتەر جۇرەتىن ەڭ ادەمى, كوزگە تۇسەتىن داڭعىلدارىمىز.
– قالا بيلىگى ءسىزدىڭ الماتىعا كوكتەمدە جاپپاي جاۋقازىن ەگۋدىڭ شىعىنى شاش- ەتەكتەن دەگەن ءسوزىڭىزدى قاپەرگە العان سىڭايلى؟
– «جاۋقازىننىڭ وتانى – قازاقستان» دەپ ءماجىلىس تە ۇيىمداستىردىق. موڭعوليا مەن وزبەكستاندا دا قىزعالداق وسەدى, بىراق سۇرىپتارى مەن سانى جاعىنان ءبىزدىڭ قىزعالداقتارعا جەتپەيدى. قازاقستاندا قىزعالداقتىڭ 36 تابيعي ءتۇرى بار. قىزعالداقتى ەگۋ – بارىپ تۇرعان شىعىن, كۇزدە تۇقىمىن ەگەدى, كوكتەمدە كوشەلەرگە قاداپ شىعادى. تەز گۇلدەپ, تەز سولادى. ەگەر ونىڭ تۇقىمىن توننالاپ ءوزىمىز ءوندىرىپ وتىرساق, تۇسىنۋگە بولار ەدى. گوللانديادان تاسىلعان, وراسان مول قاراجاتقا ساتىپ الىنعان قىزعالداقتاردى نەگە ەگەمىز؟
– مەنى ءسىزدىڭ الدىڭىزعا الىپ كەلگەن دە وسى ساۋالدار. بيىل كوكتەمدە كوشەگە ءبىر- جىلدىق گۇلدەردى وتىرعىزۋ قايتا باستالدى...
– ارينە, ادەمى گۇلدەيتىن ءبىرجىلدىق گۇلدەردى ازدان عانا ءتيىستى جەرىنە, ساياباقتارعا ەكسىن. ال ۇزىن كوشەلەردىڭ بويىنا نەبىر الاسا, ادەمى گۇلدەيتىن, التىن تۇستەس, الاجاپىراقتى, اپپاق بولىپ گۇلدەيتىن كوشەتتەردى وتىرعىزسا, ءناتيجەسى بىرنەشە جىلدا كورىنەدى. ونى پىشىنگە سالىپ قىرقۋعا كەلەدى. ەرتە كوكتەمنەن باستاپ, قار تۇسكەنگە دەيىن ادەمى كورىنەدى. بىرنەشە جىلدا تاماشا لاندشافتىق ديزاين تۋادى. تاپال, جاتاعان ارشالاردىڭ دا نەشە ءتۇرلى, سارى, جاسىل, التىن تۇستەس, كوگىلدىر ءتۇستى وتە شىدامدى, ادەمى تۇرلەرى جەتەدى.
– الماتىعا كەز كەلگەن ءساندى بۇتالاردى ەگۋگە بولا ما؟
– ءبىزدىڭ الماتىنىڭ اۋا-رايىندا وسپەيدى دەگەن وسىمدىك جوق. كىشكەنتاي عانا شارۋاشىلىعىمداعى تەك ارشانىڭ توپتاپ ەگىلگەن بەس ءتۇرىن كوردىڭىز عوي.
– قاراعاش – دالانىڭ اعاشى. ونىڭ دەكوراتيۆتى تۇرلەرىن قولشاتىر سياقتى ەتىپ, سۋسىز جەرلەرگە ەگۋگە بولادى. قاراعاشتار ءۇشىن قازىرگى قالا اكىمشىلىگىن كىنالاۋعا بولمايدى. بۇل كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا ەگىلدى. ءبارى قارتايىپ تۇر. بىراق ونى بۇتالاپ, جاسارتۋ جۇمىستارى دەر كەزىندە جۇرگىزىلمەدى. ءدىڭى ءشىرىگەن اعاشتار قاتتى جەل تۇرعاندا كولىكتەرگە, ءتىپتى كەيدە ادامداردىڭ ۇستىنە قۇلاپ جاتقانى سودان.
– ەندى وسى قاراعاشتاردى كەسسە, شۋلاپ شىعا كەلەتىندەر بار...
كەزىندە روزىباقيەۆ كوشەسىنىڭ بويىنداعى بەتون, قاپتاعان ۆازوندارعا قاراعاي وتىرعىزىلىپ جاتقاندا, بوسقا قۋراپ قالاتىنىن قالا كوگالداندىرۋ باسشىلىعىنا ايتقانبىز. كوكتەپ كەتسە, قايدا سولار؟!
– گوزەل اپاي, ءوزىڭىز ەلەكتريكسىز. قازىر ءوزىمىز دە ۇمىتقان جۇزدەگەن گۇلدەردىڭ اتىن ءبىلىپ وتىرسىز. ءسىزدى وسى كوگالداندىرۋ ىسىنە نە جەتەكتەپ اكەلدى؟
كەلگەن سوڭ قىستىڭ ورتاسىندا «گۇلستان» جۋرنالىن اشتىق. جۋرناليست بولماعان سوڭ, ونىڭ جايىن بىلمەيمىز. التى اي بويى شىعارعان جۋرنالىمىزدى الماتى وبلىسىنا تەگىن تاراتتىق.
شەتەلگە بىرەۋ تەڭىز, بىرەۋ شۇبەرەك ىزدەپ بارادى. نەگىزى گۇل, كوشەت ءوسىرۋدى قىتايدان باستادىم دا, تىلدەرىن ءتۇسىنبەگەن سوڭ, پارسىلارمەن جۇمىس ىستەۋگە شەشىم قابىلدادىم. ويتكەنى جولداسىم پارسى ءتىلىنىڭ مامانى, ماعان اۋدارماشى بولدى. 5-6 جىل قاتارىنان قىستا وسى ەلدەن شىقپاي, ءبىر ۇلكەن مەكتەپتەن وتكەندەي بولدىم.
