ادالدىقتى ارداقتاماعاندار اۋىزدىقتالسىن!

جۇما, 7 قىركۇيەك 2012 7:42

مەن بۇرىن-سوڭدى گازەتكە ماقالا جازعان جان ەمەس ەدىم. «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» 24 شىلدەدەگى سانىندا جاريالانعان «ادال جولدىڭ ازابى» دەگەن ماقالاداعى ەلەۋسىز شاعىرباي ۇلى ايتباەۆتىڭ تالكەككە تۇسكەن تاعدىرى مەنى قاتتى تولعاندىردى. «ادال جولدىڭ ازابىن» تارتقان, سول ادىلدىك ءۇشىن قۋدالانعان ادام تۋرالى ءوز ويىمدى ايتۋدى ءجون كورىپ, قولىما قالام الدىم.

جۇما, 7 قىركۇيەك 2012 7:42

مەن بۇرىن-سوڭدى گازەتكە ماقالا جازعان جان ەمەس ەدىم. «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» 24 شىلدەدەگى سانىندا جاريالانعان «ادال جولدىڭ ازابى» دەگەن ماقالاداعى ەلەۋسىز شاعىرباي ۇلى ايتباەۆتىڭ تالكەككە تۇسكەن تاعدىرى مەنى قاتتى تولعاندىردى. «ادال جولدىڭ ازابىن» تارتقان, سول ادىلدىك ءۇشىن قۋدالانعان ادام تۋرالى ءوز ويىمدى ايتۋدى ءجون كورىپ, قولىما قالام الدىم.

ءيا, زىمىراپ ءوتىپ بارا جاتقان ۋاقىت! ەلەۋسىز دە 60-قا كەلىپ قالىپتى-اۋ. مەن 73-كە, 6 مۇشەل جاس­تىڭ ورىنە شىقتىم. 1980- جىل­دارى مەملەكەتتىك مەكەمەلەر قىزمەتكەرلەرى كاسىپوداعى وبلىس­تىق كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولىپ ىستەپ ءجۇرىپ, وبلىستىق پارتيا كو­ميتەتىنىڭ تاپسىرماسىمەن ماق­تا­­ارال اۋدانىنداعى «كراسنىي لۋچ» كولحوزىنا بارعانىمدا, ەلەۋسىزبەن تانىسقان ەدىم. ماقتا تەرىمىنىڭ قىزۋ شاعى. ول كەزدە ماق­تا تەرىمىنە وبلىستىڭ ءار اۋدا­نىنان ادامداردى جاردەمگە الىپ كەلەتىن. ولارعا جاعداي جاساۋ – جاتىن ورىن, ازىق-ت ۇلىكپەن قام­تاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى قاتاڭ ەسكەرىلەتىن.
ءبىر سوۆحوزدا (اتاۋى ەسىمدە قالماپتى) وسى ماسەلەلەرگە كوڭىل بولمەگەن ەكەن. ەلەۋسىز سوۆحوز ديرەكتورىنا: «ولار وتباسىن, بالا-شاعالارىن, مال-جاندارىن تاس­تاپ, بىزگە كەلىپ, جاردەم بەرىپ جاتىر. وسى جاعدايدى ويلاپ كو­رىڭىزشى…», دەپ ءبىراز رەنىشىن بىلدىرگەن ەدى. ديرەكتور قاتتى ءابىر­جىپ, ءسوز تابا الماي, كوپ قينالدى. سول كەزدە ەلەۋسىز سوۆحوز ديرەك­تو­رىنا كومەككە كەلگەن ادام­دار­عا نەمقۇرايلى قاراپ, تۇلكى بۇلاڭعا سالىپ, ءارتۇرلى سەبەپتەر ايتىپ جاعداي جاساماۋ – ولاردىڭ ادال ەڭبەكتەرىن باعالاماۋ ەكەنىن ايتقان ەدى. ەرتەڭىنە ديرەكتور ەلەۋ­سىزگە ءوزى كەلىپ, سىننان قورى­تىن­دى شىعارعانىن ايتقان. بۇل – مەنىڭ ءوزىم كۋا بولعان وقيعا. سوندا: «مىنا ەلەۋسىز ناعىز حا­لىقتىڭ قامىن جەگەن ازامات ەكەن. كوپتىڭ قامىن ويلاعان كوپ­كە بارار, كوككە كوتەرىلەر…», دەپ ويلاعان ەدىم.
شىنىندا, كەيىن ساتىلاپ بيىك لاۋازىمدارعا جەتتى. رەسپۋبليكا كولەمىندە جۇمىس ىستەي باستادى.
مىنە, «ەگەمەننەن» ول تۋرالى ماقالانى وقىپ وتىرمىن. ادال­دىق­پەن جۇمىس ىستەيمىن دەپ ازاپ­تانىپتى. «…بۇرىنعى باستىعى­نىڭ تۇسىندا ويىنا نە كەلسە سونى ىستەپ, ەركىن جۇرۋگە ۇيرەنىپ قالعان» دەپارتامەنت قىزمەت­كەر­لەرى مەن ونىڭ ورىنباسارى  ە.يسە­نوۆكە قاتاڭ تالاپتار قويىپ, تارتىپكە شاقىرعانى ءۇشىن, جال­عان قۇجاتتار جاساپ, 34 ازاماتقا وبلىستىق كوشى-قون باسقارماسى­نان 26 ملن. تەڭگەدەن استام اقشا بولىنگەنىن انىقتاعانى, ساپاسىز جانە كۇماندى قۇجاتتارعا قول قوي­ماعانى ءۇشىن ونىڭ ادالدىق­تىڭ اق جولىمەن جۇرۋىنە قارسى ادامدار وزدەرىنىڭ زاڭدى بۇزىپ, قيتۇرقى, جىمىسقى ارەكەتتەرگە بارعاندارىن جاسىرماق نيەتپەن ايتباەۆتىڭ سوڭىنا شام الىپ تۇسەدى. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋ­مەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ كوشى-قون كوميتەتىنە ارىزدى قار­شا بوراتادى. ال كوميتەت باس­شىلىعى بارلىق جاعدايدان حاباردار بولا وتىرىپ, ايتباەۆتان ورالمانداردىڭ قۇجاتتارىن تەكسەرۋمەن كوپ اينالىسپاي, ەسكەرتۋلەردى كوبەيتپەي دەپارتامەنت مامانداردارىنىڭ ۇسىنعان قا­عاز­دارىنا قول قويا بەرۋىن سۇ­راي­دى, بۇرىنعى باستىقتىڭ ولاردىڭ ايتقانىمەن جۇرگەنىن ۇلگى ەتىپ ماقتاپ, قارسى كەلەتىن بولسا, جۇ­مىستان كەتىرەتىندەرىن ايتىپ دوق كورسەتەدى. نە دەگەن باسسىزدىق؟!
ەلەۋسىز ءبىر سوزىندە: «مەن كوميتەت باسشىلارى جەمقورلارمەن جەڭ ۇشىنان جالعاسىپ, قىرۋار اقشانى قالتالارىنا باستى دەگەندى ايتقالى وتىرعان جوق­پىن…», – دەيدى. ءوزى كورمەگەن, ءوزى ۇستاپ الماعان سوڭ ادامدارعا ايا­نىشپەن قارايدى. ال, ماعان وسى ارادا سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ قۇلاعى قىلتيىپ تۇرعان سياقتى.
مەن وسى ماقالاعا ءتيىستى ورىن­دار نازار اۋدارار, كىناسىز ادامدى قورقىتىپ-ۇركىتىپ, شىر­عا­لاڭعا سالعانداردى تارتىپكە شا­قىرار دەپ ويلاپ ەدىم. ازىرشە ونداي نيەت بايقالمايدى. گازەت كوتەر­گەن ماسەلە اياقسىز قالماسا ەكەن دەيمىن. كىنالىلەر جازالا­رىن الۋعا ءتيىس.
ايتباەۆ جۋرناليسكە: «…اققا قۇداي جاق, ءبارى ورنىنا كەلگەنى راس, ادال اتىم قىمبات. مۇن­داي قيانات قايتالانباۋى ءۇشىن, باس­قالار ساباق السىن دەگەن نيەتپەن قوزعاپ وتىرمىن…», دەسە, جۋر­ناليست: «نەسى بار. ورىندى ءسوز. مەن ونىمەن كەلىستىم», دەيدى.
ءيا, مەن دە ولارمەن كەلىستىم. «ادال جولدىڭ ازابىنان» قۇتىل­عان ەلەۋسىزگە حالقىنا قىزمەت ەتۋدە العان بەتىڭنەن قايتپاي, ادىلدىكتىڭ اق جولىمەن الشاڭ باسىپ جۇرە بەر!» – دەمەكشىمىن.
ومىربەك كەرىمبەك ۇلى.
شىمكەنت.