بەلگىلى سۋرەتشى, ت.ءجۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ پروفەسسورى بولات تۇرعىنبايدىڭ كوپجىلدىق ىزدەنىسىنىڭ ناتيجەسىنەن تۋعان «بالقوڭىر» اتتى كورمەسىنە قويىلعان كارتينالاردىڭ قىسقاشا مازمۇنىن قاراپايىم قيسىنمەن زەردەلەسەك, وسىنداي بيىك زياتكەرلىك ويعا قاراي جەتەلەيدى. سۋرەتشىنىڭ پايىمىندا, ادام – عارىشتىڭ ءبىر ءبولشەگى. شىعارماشىلىعىنا «سانا» تاقىرىبىن وزەك ەتكەندىكتەن, بولات سۋرەت ونەرىندەگى ءوز باعىتىن «سانا art» دەپ اتاعان. «سانا» – سۋرەت ونەرىندەگى بولاتتىڭ جەكە ءوز باعىتى. ونىڭ پايىمىنشا, ادامنىڭ ساناسى دۇرىس قالىپتاسىپ, عارىش زاڭىمەن ءوز ءمىندەتىن دۇرىس اتقارىپ تۇرسا, وركەنيەت الەمى قاتەلىكتەردەن تىيىلىپ, وندا ۇلى وزگەرىستەردىڭ قاقپاسى اشىلعان بولار ەدى.
«مەن بۇل جۇمىستارىمدا سان مەن سانانىڭ بايلانىسىن كورسەتۋگە ارنادىم. سۋرەت ونەرىندە باعىتتار وتە كوپ: كۋبيزم, دادايزم, فۋتۋريزم, سيمۆوليزم, رەاليزم, تاعى باسقا «يزم»-دەر جايدان-جاي تۋا سالعان قيالدىڭ جەمىسى ەمەس, ول – ونەردەگى ءالدەبىر جاڭاشىلدىقتىڭ باستاۋى, وزگەشە قالىپتاۋ مەن ويلاۋدىڭ كورىنىسى. ءبۇكىل الەم بۇگىنگىدەي تسيفرلاندىرۋ جۇيەسىنە, كومپيۋتەرلەندىرۋ كەزەڭىنە قادام جاساپ جاتقان كەزدە, بۇل باعىت سانانى سان ارقىلى يگەرۋگە ۇمتىلىستان تۋعان. جارىق ءدۇنيەنى سانا بيلەمەسە, حاوس باستالادى. عارىشتىق ولشەمدە دە وسىلاي, دۇنيە فيزيكا, ماتەماتيكا زاڭدىلىقتارىنا باعىنىپ, سانا ارقىلى باسقارىلىپ تۇر. ەگەر جاراتىلىستىڭ بۇلجىماس زاڭى بۇزىلاتىن بولسا, ناقتى تارتىپپەن رەتتەلگەن جەر بەتىندەگى جۇيە بۇزىلادى. مەنىڭ سۋرەت ونەرىندەگى ىزدەنىسىم وسى تاقىرىپقا باعىتتالعان», دەيدى بولات ءوز شىعارماشىلىعى تۋرالى.
بولاتتىڭ شىعارماشىلىعىنداعى عارىش, عارىشتىق سانا تاقىرىبى نەدەن باستالدى, ول بۇگىن قانداي دەڭگەيگە دەيىن ءوسىپ-جەتىلدى؟ ادامزاتتىڭ جان-جۇرەگىن, اقىل-ساناسىن عالامتور شىرماپ, جىلىلىعىن ۇرلاپ, تاستان دا بەتەر سۋىق ەتىپ, روبوتتارعا اينالدىرا باستاعان كەزەڭدە عارىشتىق جوعارى سانا بۇل زاۋالعا تويتارىس بەرە الا ما؟ سوڭعى جىلدارداعى ەڭبەك ءناتيجەسىن كورسەتەتىن «سانا», «توميريس», «توعىسۋ», «شىراق», «ۋاقىت وتكەلى», «ءتۇرلەنۋ» سەكىلدى ساباقتاس يدەيالار ارقىلى ءبىر-ءبىرىن مازمۇن جاعىنان بايىتا تۇسكەن تىزبەكتى كارتينالار توپتاماسى وسى سۇراققا جاۋاپ ىزدەيدى. سۋرەت ونەرىنىڭ ساۋلەسىن سەزىنەتىن جاندار ونى تابادى دا. دوڭگەلەك, سوپاقشا, ءۇشبۇرىس تەكتەس گەومەتريالىق پىشىندەرمەن سالىنعان كارتينالارعا جاعالاتا كوز سالىپ وتكەن ادام, بولاتتىڭ قىزىلدى-جاسىلدى اشىق, قانىق, جارقىن ءتۇستى بوياۋلارعا ايرىقشا باسىمدىق بەرەتىنىن بىردەن بايقاعان بولار ەدى. بۇل كەزدەيسوق ەمەس. مىسالى, عارىش پەن جەردى بىرلىكتە قاراستىراتىن سۋرەتشى «ۋاقىت وتكەلىن» سالعاندا, جالعاننان ءوزىن شارق ۇرىپ ىزدەۋدەن شارشامايتىن ادامداردىڭ تولاسسىز اينالىپ جاتقان شەتسىز-شەكسىز كەڭىستىكتەگى ميلليون سوقپاعىنىڭ قازىعى, تابا الماي جۇرگەن اقيقاتى ءوز ىشىندەگى جارىققا بايلاۋلى ەكەنىنە بويلاتقىسى كەلەدى جانە ول وسى ويىن جان-جاعىنداعى جاقسىلىق پەن تازالىقتى سەزىنە تۇرىپ, كوتەرىڭكى كوڭىل كۇيدە كەسكىندەيدى. اشىق ءتۇستى بوياۋلار پاليتراسى جۇرەكتەگى قۋانىش سەزىمىن, پاراساتتى وياتپاي قويمايدى. اشىق ءتۇستى بوياۋ – جاقسىلىقتىڭ, مەيىرىمنىڭ, كەشىرىمنىڭ ءتۇسى. سۋرەتشىنىڭ ءوزىن اگرەسسيادان, جاماندىقتان الىس ۇستايتىنىنىڭ دالەلى بۇل. مىناۋ كارتينالاردىڭ ءارقايسىسى ادام مەن تابيعات ۇيلەسىمدە بولسا, ادامزات پەن ءوركەنيەت تا عاجاپ دامۋدى باستان كەشىرەر ەدى دەگەندى بوياۋ تىلىمەن بايسالدى جەتكىزىپ تۇر.
سۋرەتشى شىعارماشىلىعىمەن جاقسى تانىس ونەرتانۋشى زۋحرا ىدىرىس كورمە قوناقتارىنا بولات تۇرعىنباي كارتينالارىنىڭ مازمۇن ەرەكشەلىگى تۋرالى اڭگىمەلەدى. «سۋرەتشى ءداستۇرلى كەسكىندەمە, ءداستۇرلى بەينەلەۋ ونەرىندەگى ىزدەنىستەرى ارقىلى جاڭا ۇعىمداردى: بۇكىل عالام, جاھاندىق الەمدى وزىنە ءتان كوزقاراسىمەن ۇسىنىپ وتىر. «كوسمو اrt», «سانا art» دەگەن تەرميندەرگە سىيدىرىپ وتىرعان تىڭ تۋىندىلارى جاراتىلىس تۋرالى, ءبىزدى قورشاعان الەمدەگى تارتىستار تۋرالى بولعانىمەن, ءبىزدىڭ سانامىزدا, ومىرىمىزدە ەشقانداي دا نەگاتيۆ كوڭىل كۇي قالدىرمايدى. «كوسمو art», «سانا art» دەپ وتىرعانىمىز, ەكى ۇعىمدى ءبىردەي قاراستىرعان سىرتقى الەم مەن سۋرەتشىنىڭ ىشكى الەمىنىڭ بايلانىسىنان تۋىنداپ وتىر. سۋرەتشى سان مەن سانا دەگەن ۇعىمداردى جيناقتاي كەلە, ءوزىنىڭ جاڭا ىزدەنىسىن كورسەتۋدى ماقسات ەتتى» دەپ بولاتتىڭ سۋرەت ونەرىندە قالىپتاستىرعان قولتاڭباسىنا كاسىبي تۇرعىدا تالداۋ جاسادى.
بولاتتىڭ «بالقوڭىرى» عارىش تاقىرىبىنىڭ سۋرەتشى ءۇشىن تاۋسىلمايتىن باي تاقىرىپ ەكەنىن بارلىق قىرىنان دالەلدەدى. كەڭىستىكتەن توگىلگەن شۋاقتى, قۋانىشتى, سۇلۋلىقتى سەزىنۋ سۋرەت ونەرىنىڭ باستى مۇراتى بولىپ قالا بەرەدى. ال پولوتنولارداعى جارقىن بوياۋمەن كەسكىندەلگەن جارىق الەم – بولاتتىڭ ءوز الەمى.
الماتى
