پاتشا سۋرەتشىنىڭ قالاۋىن ورىندايدى. التىن كۇيمەگە سۇلۋ ايەلدى وتىرعىزىپ, ونى ورتەيدى. سۋرەتشىنىڭ قيالىنداعىداي كورىنىس ومىردە بولادى. بىراق... كۇيمەدەگى سۇلۋ ايەل سۋرەتشىنىڭ سارايدا قىزمەتتە جۇرگەن ءوز قىزى ەدى. ادامنىڭ وتقا ورانىپ جاتقانىن كورگىسى كەلگەن نيەتىنە اشۋلانعان پاتشا ونى وسىلاي جازالاماق بولدى. سۋرەتشى الگى كورىنىستى اينىتپاي تۇسىرەدى. سۋرەت اياقتالعان سوڭ, ول اسىلىپ ولەدى. فابۋلاعا قاتىستى ءتۇرلى سۇراق تۋىندايدى. ونىڭ ونەر ءۇشىن قۇرباندىققا بارعانى سونشالىقتى, ورتەنىپ جاتقان ءوز قىزى بولسا دا, قاراپ تۇرىپ, سۋرەتىن اياقتاپ بولعان سوڭ عانا ازاپ كەشتى دەپ توپشىلاۋعا نەمەسە كەرىسىنشە قىزىن ورتەپ جاتسا دا, سۋرەتىن اياقتاۋدى قۇپ كورگەن قانداي جاۋىز ەدى دەپ جازعىرۋعا دا بولادى. اڭگىمە عانا بولسا دا, ونىڭ الەمدىك كلاسسيكاعا اينالۋىنىڭ قۇپياسى وسىندا جاتىر. ءار وقىرمان كەيىپكەر پسيحولوگيزمىن ءوز دەڭگەيىندە ءتۇسىنىپ, ونى ءوز مۇمكىندىگىنشە اقتاپ نەمەسە جازعىرىپ وتىرادى. ءبىز ءۇشىن ماڭىزدىسى بۇل ەمەس. ءبىزگە كەرەگى سۋرەتشىنىڭ: «مەن كوزبەن كورمەگەندى ەش ۋاقىتتا بەينەلەي المايمىن. ال بەينەلەي قالسام, كوڭىلىمدەگىدەي بولىپ شىقپايتىنى ءسوزسىز», دەگەن ۇستانىمى بولاتىن.
ادەبيەتتەگى جۇزەگە اسىپ جاتاتىن پروتسەستەر كوزبەن كورىپ, تۇيسىكپەن تۇشىنۋدان پايدا بولادى. شىتىرمان وقيعالى دەتەكتيۆتىڭ دامىپ, ءوز وقىرمانىن تابۋى ءۇشىن قالامگەر سول وقيعالاردىڭ بەل ورتاسىندا ءجۇرگەنى جانە ءىز كەسۋشىلىك وقيعالاردىڭ ءادىل تۇردە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتۋىن كورگەنى وتە ماڭىزدى.
ءبىز قالامگەرلەردىڭ فيلولوگيا نەمەسە جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىن ءتامامداپ بارىپ ادەبيەتكە كەلۋ ۇردىسىنە ابدەن كوز ءۇيرەتىپ العانبىز. دەتەكتيۆتى وقيعالار ورتاسىندا جۇرەتىن ادامداردىڭ قالام ۇستاۋى – بىزگە سونداي توسىن. نەگە دەيسىز بە؟ بۇل قازاق ءتىلىنىڭ قولدانىس اياسىنىڭ تار ەكەندىگىن, شىنايى ومىردەگى كريمينالدىق وقيعالاردى اشاتىن مامانداردىڭ كوركەم ادەبي تىلگە دەگەن قابىلەتى مەن قىزىعۋشىلىعىنىڭ جوق ەكەندىگىن ءبىلدىرەدى. ەندى قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ماماندىعىن نەمەسە جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىن بىتىرگەن, كريمينالدىق وقيعالاردى كورمەگەن قالامگەر قالايشا شەبەر تۇردە دەتەكتيۆ جانرىندا قالام تەربەي الادى؟ ءدال سول سياقتى عىلىمي قيالى ەركىن, روبوتتاردىڭ سان ءتۇرىن ءوندىرىپ جاتقان ەلدىڭ كوركەم فانتاستيكالىق ادەبيەتى داميدى. مىسالعا كەلتىرگەن جاعدايلاردى ومىردە كوزىمەن كورمەگەن, ادامداردىڭ ول جايىندا قىزۋ تالقىلاپ جاتقانىنا كۋا بولماعان قالامگەر ءوزدىگىنەن فانتاستيكا مەن دەتەكتيۆ جانرىن جاساپ شىعا المايدى. راسىمەن دە ءبىز عىلىمي ونىمدەر تۋرالى تالقىعا بارا بەرمەيمىز. ەسەسىنە ءبىز عۇمىر كەشىپ جاتقان كەڭىستىكتە مەندەلەەۆ كەستەسىندەگى ەلەمەنتتەر مەن مۇناي تۋرالى تالقى ءجۇرىپ جاتادى. سودان سوڭ, ءانشىلەردىڭ ءومىرى مەن تىرشىلىگى حاقىنداعى قىزىعۋشىلىقتار مەن ءسوزتالاستارعا ۋاقىت شىعىندالادى.
ادام ءومىرى كۇن جۇلدىزىنىڭ جەرگە تۇسىرەتىن جارىعىمەن ءولشەنەدى. دۇرىسىن ايتقاندا, ءبىز سولاي ولشەپ ادەتتەنىپ العانبىز. جەر ۇنەمى قوزعالىستا بولعاندىقتان بىزگە جارىق ىلعي دا ءتۇسىپ تۇرمايدى. ۋاقىت دەگەن ۇعىمدى وسى جارىقتىڭ ۇنەمى ءتۇسىپ تۇرمايتىن قۇبىلىسى تۋىنداتقان. قىسقاسى, سانالى عۇمىردىڭ ساناۋلى ۋاقىتقا تاۋەلدەنىپ قالاتىنى وسىدان عوي. ەندەشە ونسىز دا ساناۋلى ءساتتەردەن تۇراتىن ۋاقىتتى ونەر, عىلىم, وقيعا جاساۋعا ەمەس, ارزان اڭگىمەلەرگە جۇمساپ الەكپىز. گالاكتيكالىق ولشەممەن قاراساق, ءبىزگە ءمالىم دە بەيمالىم الاپات الەم بار ەكەنىن باعامدايمىز. ءبىراق ءبىز ءوز باعامىزدى بىلەمىز بە؟ تىرشىلىك ۇنەمى قوزعالىستا. عالامدا قوزعالىسىن توقتاتقاندار ءشىريدى, ىدىرايدى, ياعني كوزگە كورىنەتىن, كورىنبەيتىن بوگدەلەردىڭ جەمتىگىنە اينالادى دەگەن ءسوز. ەندى وسى زاڭدىلىقتى قازاقتىڭ ومىرىنە مىسال رەتىندە الىپ كەلىڭىزشى. قازاقتا دامۋ بار ما؟ ونەردە, ءبىلىم مەن عىلىمدا قوزعالىس بار ما؟ ادەتتە ونەردەگى جەتىستىكتەر مەن جەتىمدىكتى ونەرپازدار قاۋىمىنىڭ يىعىنا جۇك ەتىپ ارتۋعا ارلانبايمىز. ادەبيەتتىڭ قاندايدا ءبىر جانرى كەنجە قالىپ جاتسا, قالامگەرلەردىڭ قاۋقارسىزدىعى, بىلىكتى جۋرناليستەر ەفيرگە شىقپاي جاتسا, بەت-ءالپەتىنىڭ ۇسقىنسىزدىعى دەپ توپشىلاي سالاتىن اناليزاتورلار ارقايسىمىزدىڭ ىشىمىزدە ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. ونەر – ءبىز ءومىر ءسۇرىپ جاتقان كەزەڭنىڭ ايناسى.
اينۇر تولەۋ,
ادەبيەتتانۋشى
