بەس جىل بويى حالىقتىڭ قولىنان تۇسپەگەن باسىلىمعا جازعان ارناۋ سوزىندە ۇلت ارىستارى 1909 جىلى اقش-تا – 21435, فرانتسيادا – 8940, گەرمانيادا – 8000, يتاليادا – 3000, رەسەيدە – 2058 گازەت ءھام جۋرنالدىڭ جۇرتقا اقپاراتتىق قىزمەت كورسەتىپ جاتقانىن ايتىپ, ءسوزدىڭ قۇدىرەتى بۇزۋعا دا, دانەكەر بولىپ تۇزەۋگە دە جەتەتىنىن جەتكىزدى. حالىقتىڭ جايىن ايتىپ, وزگەلەرمەن قارىم-قاتىناس جۇرگىزۋگە ارنايى باسىلىم اشقاندارىن, يگىلىكتى ءىس حالىقتىڭ ويانۋىنا, قۇلدىق سانادان قۇتىلۋىنا سەپتىگىن تيگىزىپ, باس شۇلعىپ وتىرا بەرۋدەن قۇتقاراتىنىن تىلگە تيەك ەتتى. «اتالى جۇرتىمىزدىڭ, اۋداندى ۇلتىمىزدىڭ ارۋاقتى اتى دەپ, گازەتىمىزدىڭ ەسىمىن «قازاق» قويدىق. ۇلت ءۇشىن دەگەن ءىستىڭ ۇلعايۋىنا كۇشىن قوسىپ, كومەكتەسىپ, قىزمەت ەتۋ قازاق بالاسىنا مىندەت. حالىققا قىزمەت ەتەمىن دەسەڭدەر, ازاماتتار, تۋرا جولدىڭ ءبىرى وسى. جول ۇزاق, عۇمىر قىسقا, قولدان كەلگەنىن عۇمىر جەتكەنشە ىستەپ كەتەلىك», دەدى ۇلت جاقسىلارى.
ۇلتقا ۇيىتقى بولعان «قازاق» گازەتىنىڭ ماتەريالدارىن شاڭ باسقان ارحيۆتەن الىپ, ءۇ.سۋبحانبەردينا باستاعان ازاماتتار 1998 جىلى 550 بەتتەن تۇراتىن كىتاپ شىعارعان ەدى. وسى ءۇردىستى ەندى «ارىس» باسپاسى (جاۋاپتى رەداكتورى, پروفەسسور عاريفوللا انەس) جالعاستىرىپ, اتىراۋ وبلىسى اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە اسىرىپ وتىر. ءبىر ەرەكشەلىگى بۇرىنعى كىتاپ تولىق قامتي الماسا, بۇل جولعى باسىلىمدا ءبارى جيناقتالعان.
قيلى قيىندىقتاردى كورە ءجۇرىپ ادال قىزمەت ەتكەن «قازاق» گازەتىن شىعارۋشىلار 5 جىل ىشىندە بىرنەشە تومعا جەتەتىن ماتەريالدار جاريالاعان. ءبىرىنشى نومىردەن باستاپ ءتۇرلى تاقىرىپتار قاۋزالىپ, ايدارلارمەن بەرىلىپ وتىرعان. مىسالى, «وقشاۋ ءسوز» دەگەن ايدارمەن «ءدىن تالاسى» دەگەن ماقالا بەرىلسە, «ىشكى حابارلار», «سىرتقى حابارلار», «ءتىلشى حابارلارى», «باسقارماعا كەلگەن حاتتار», «تىلشىلەر ءسوزى» ايدارلارىندا ەل وڭىرلەرىنەن كەلگەن الۋان ءتۇرلى وقيعالاردى, شەتەل حابارلارىن ۇزبەي بەرىپ وتىردى. سوڭىنا وقىرمانداردىڭ تىلەك-تالابىن دا قوسقان. ماسەلەن, «قازاق» گازەتى قادامىنىڭ اشىلۋىن قۇپتاپ «مەنىڭ ويىم: سوزگە شەبەر, تىلگە جۇيرىك بىرنەشە جىگىت شىعىپ, اتاقتى باي مۇسىلمان قازاقتارىمىزعا جولىعىپ ءىستىڭ جايىن تۇسىندىرسە, «قازاق» گازەتاسى اياققا باسقانداي كومەك تابىلماس پا دەيمىن. «جارلى بولساڭ, ارلى بولما. قاراپ تۇرىپ سورلى بولما دەگەن عوي» دەپتى قىلىشباەۆ دەگەن وقىرمان. ءبىرىنشى ءنومىرى كىتاپتىڭ ون بەتىنەن ورىن الىپ, سوڭىنا «باس شىعارۋشى: احمەت بايتۇرسىنوۆ, باستىرۋشى: مۇستافا ورازاەۆ» دەپ تۇيىندەلگەن. وزگە نومىرلەردە وسىلاي جالعاسىن تابا بەرەدى.
«...ەل دەرتىنىڭ سەبەبىن ۇعىپ, ەمىن ءبىلىپ... بوس سوزدەن دە ىسكە قاراي اياق باسامىز دەپ تالاپ قىلا باستاعان ۋاقىتقا» باسىلىمنىڭ جەتكەنىن العا تارتقان مۇحتار اۋەزوۆ سول اقيقاتتى وسى گازەت ارقىلى تارتۋ قاجەتتىگىن اتاپ, الاش رۋحتى جۇرتىمىزدىڭ قاي-قايسىسى دا قازاق الەمدەگى مىقتىلاردىڭ قاتارىنا جەتسەك دەگەن نيەتتە ەكەنىن العا تارتىپ, ءاربىر ۇلت وكىلى «قاراڭعى قازاق كوگىنە» (سۇلتانماحمۇت) كۇن بولۋ باستى ماقسات ەكەنىن قاداپ ايتىپتى.
«تىلشىلەر ءسوزى» دەگەن ايدارمەن بەرىلگەن توپتاماداعى ءوڭىر جاڭالىقتارى ەرەكشە ەستە قالادى. گازەتتىڭ №18 سانىندا سەمەيدەن شاھكارىم (گازەتتە وسىلاي جازىلعان) قۇدايبەردىنىڭ ءاربىر سوزىندە جاستارعا ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسىن جان-جاقتى قوزعاپ, «قازاق» گازەتىنە «ايقاپ» جۋرنالىن سەرىكتەس ەتىپ شىعارۋدى ۇسىنىپ, «ءبىلىمسىز ەل جاس بالا سياقتى. ءبىر جاڭا نارسە كورىنسە بۇرىنعىنى تاستاپ سوعان ۇمتىلماقشى», دەپ ءبىلىم بەرۋدى ۇلت ىسىنە اينالدىرۋدى ەسكە سالادى.
«ءبىزدىڭ قازاقتىڭ جەرى قاشاننان-اق مەملەكەت مۇلكى دەپ قويعان جەر», دەپ جەر ماسەلەسى تۋرالى تياناقتى بايلامداردى قوزعاپ, قازاق جەرىنىڭ قالىبىن بۇزباي, ءنارىن كەتىرمەي ساقتاپ, ەشكىمنىڭ قانجىعاسىندا جىبەرمەي, كەيىنگى ۇرپاققا قالدىرۋدى اڭگىمەگە ءجيى ارقاۋ ەتتى. سونىمەن قاتار رۋحاني مۇرالارىمىزدى دا, ادەت-عۇرىپتارىمىزدى دا, حالىقتىق تاربيەمىزدى دە نازاردان تىس قالدىرماعان.
ال قاپىدا وققا بايلانعان سەميناريا تۇلەگى قازى نۇرمۇحانبەدۇعلىنى جەرلەۋ راسىمىندە شاكارىم حالىققا ارناعان سوزىندە «الەۋمەت! مىناۋ جاتقان كىم, بىلەسىڭدەر مە؟ بۇل ۇلتى ءۇشىن شىبىن جانىن قۇربان قىلعان الاش ازاماتىنىڭ تۇڭعىشى. مىناۋ جولداستارىڭدى ۇمىتا كورمەڭدەر. مۇنىڭ ءۇي ءىشىنىڭ مىندەتى – سەندەردىڭ مويىندارىڭدا! الپىس جاسقا كەلگەندە مۇنداي ۇلت ءۇشىن قۇربان بولاتىن ازاماتتى كورەمىن دەگەن ءۇمىتىم جوق ەدى» دەسە, ءمىرجاقىپ دۋلات ۇلى «الاشتىڭ بۇل قۇربانى − اياۋلى جولداس, قازى جاس» دەپتى. مىنە, وسىنداي ۇلتتىڭ جاقسىلىعىن دا, قايعىسىن دا كورسەتكەن «قازاق» گازەتى قازاق تاريحىنىڭ ءبىر بەتى دەسە بولعانداي.
وتكەن عاسىردىڭ باسىنداعى ۇلت ايناسىنا اينالعان, قازاق ءۇنىن ەستىر قۇلاققا جەتكىزگەن «قازاق» گازەتىندە جاريالانعان بۇل قۇندىلىقتاردىڭ العاشقى ەكى تومىن قاراپ وتىرعاندا سان ءتۇرلى ويعا قالاسىڭ. قانشا ادام تاعدىرى الدان شىعادى. بۇرىن گازەت تىگىندىسىمەن كەز كەلگەن ادام تانىسا المايتىن بولسا, بۇل ەكى توم قولجەتىمدى بولىپ تۇر. قالعان جىلداردى قامتيتىن كىتاپتار الداعى ۋاقىتتا جارىق كورمەك. الار ساباق, ۇيرەنەر تاعىلىمى مول دۇنيە قاشاندا ءوز قۇنىن جويماق ەمەس. سارعايعان مۇرانى جاڭا زاماننىڭ قاعازىنا باسىپ حالىققا ۇسىنۋ ناعىز ەرلىككە پارا پار ءىس. بۇدان دا وزگە دە گازەت-جۋرنالدارداعى دۇنيەلەردى كىتاپ ەتىپ جاريالاپ, كەيىنگى ۇرپاققا ۇسىنساق ۇتارىمىز مول.
