ەركىن مەدەتوۆتىڭ ءدارىگەرلىك ەڭبەك جولى 10 جىلدان استام ۋاقىتتى قۇرايدى. سوعان قاراماستان ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعىندا 2018 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا «جىل ءدارىگەرى» اتاندى. جاپونيا, يتاليا, فرانتسيا, گەرمانيا سىندى ەلدەردە ءتاجىريبە الماسىپ, ءوزى ەڭبەك ەتەتىن ورتالىقتا العاشىندا 4 جىل رەزيدەنتۋرادا وقىسا, ەندى دوكتورانتۋرانى تامامداعالى وتىر. ورتالىقتىڭ تامىرلى جانە فۋنكتسيونالدى نەيروحيرۋرگيا ءبولىمشەسىنىڭ ماڭدايالدى بىلىكتى مامانى. – اكەم ەپيدەميولوگ دارىگەر بولعاندىقتان, سول جولمەن ماماندىعىمدى تاڭدادىم. بىراق باعىتىم, كورىپ وتىرعانىڭىزداي نەيروحيرۋرگيا مۇحيتىنىڭ تەرەڭىنە بويلاپ, وسى ارقىلى پاتسيەنتتەرىمە كومەكتەسسەم دەدىم, – دەگەن جاس ءدارىگەر ماماندىعىن تەرەڭ يگەرۋدە جول كورسەتكەن ۇستازدارى سەرىك اقشولاقوۆ پەن تالعات پازىلبەكوۆكە دەگەن ءىلتيپاتىن دا جەتكىزدى.
ادەتتە دارىگەرلەر قاۋىمى انا ءتىلىمىزگە كەلگەندە تاپىراقتاپ, سارجەلىسىنەن جاڭىلىپ قالا بەرەدى. مۇنى قاجەتتى ادەبيەتتەردىڭ ورىس تىلىندە بولعاندىعىمەن تۇسىندىرەدى. ال ەركىن جۇماعۇل ۇلىنىڭ قازاقشاسى كاسىبي مەديتسينا تاقىرىبىندا دا سۋ توگىلمەس جورعاداي قامشى سالدىرمايدى ەكەن.
– ءبىزدىڭ قازىرگى جۇمىسىمىز الەمدە ساناۋلى مەملەكەتتەردە جاپونيا, فينليانديا, گوللانديادا عانا باستالعان زەرتتەۋدىڭ جاڭا تۇرىنە باعىتتالىپ وتىر. بۇل انەۆريزمالارعا گەنەتيكالىق تۇرعىدان بەيىمدىلىكتى انىقتاۋ. جالپى انەۆريزما دەگەنىمىز – تامىر قابىرعاسىندا قاپشىق ءتارىزدى كەڭىگەن جەردىڭ پايدا بولۋى. دۇنيەجۇزىلىك ستاتيستيكا دەرەكتەرىنە قاراعاندا, بۇل بارلىق ادامعا ءتان ەمەس, تەك 2-3 پايىزىندا كەزدەسەدى. وسىلايشا ەسەپتەگەندە ەلىمىزدە 500 مىڭعا جۋىق ادامدا انەۆريزما بار, بىراق ونى ادامدار بىلمەيدى. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – وسى انەۆريزمادان وتانداستارىمىزدى قۇتقارىپ, ينسۋلتكە جەتكىزبەۋ. شىن مانىندە, بۇل وتە ماڭىزدى ماقسات. كوزدەگەن ناتيجەمىزگە جەتسەك دەگەن ارمانىمىز بار. ەگەر انەۆريزمانى انىقتاپ, كەڭىگەن جەرلەردى كىشى ءينۆازيۆتى تاسىلمەن نەمەسە كادىمگى وپەراتسيا جاساۋ ارقىلى ينسۋلتكە جەتكىزبەي وتاپ وتىرساق, پاتسيەنتتەرگە پايدامىز ءتيىپ, مەملەكەتىمىزدىڭ وركەندەۋىنە ۇلەس قوسامىز. بۇل – قوسىمشا قاراجات ۇنەمدەۋ, ادامداردىڭ ەڭبەككە قابىلەتتىلىگىن جوعالتپاۋىنا ۇلەس قوسۋ, ومىرلەرىنىڭ ۇزارۋى دەگەن ءسوز. قازىر ينسۋلتكە ناعىز ەڭبەك ەتەر جاستاعى تەپسە تەمىر ۇزەتىن ادامدار شالدىعىپ جاتىر. كەشە عانا ويناقتاپ جۇرگەن جان, ءبىر ساتتە ورنىنان قوزعالا الماي, كىرىپتارلىققا ۇشىرايدى, ودان قۇلانتازا جازىلىپ, سىرقاتى ءىزسىز كەتەتىن جايت ازداۋ. زەرتتەۋلەر ارقىلى قازاق پوپۋلياتسياسىندا قانشالىقتى مي-قان اينالىمى انەۆريزمالارىنىڭ گەنەتيكالىق تۇرعىدان تۇقىم قۋالاۋشىلىعى بارلىعىن انىقتاۋدى ماقسات ەتتىك. ءبىراز ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىپ وتىرمىز. ماسەلەن, كاسىبي تىلدە ءبىر نۋكلەوتيدتى پوليمورفيزمدەر دەگەن بار. ءبىز ونىڭ بەيىمدەۋشىلىگىن انىقتاپ, قان قىسىمى, انەۆريزمالاردىڭ ورنالاسقان جەرى, كولەمى, پاتسيەنتتىڭ جاس مولشەرى سىندى ماڭىزدى ولشەمدەردى سارالاۋ, زەرتتەۋ ارقىلى ناۋقاستاردان قازاقتارعا ءتان 13 پوليمورفيزمدى جىكتەپ الدىق, – دەيدى ول. بۇل ءينسۋلتتىڭ الدىن الۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى. دارىگەردىڭ ايتۋىنشا, قازىر بۇل زەرتتەۋدى جاپپاي قولدانۋ مۇمكىن ەمەس. ويتكەنى گەنەتيكالىق اناليز جاساۋدىڭ قۇنى جوعارى. بىراق عىلىم دامۋ ۇستىندە. كەلەشەكتە اناليزدەردى تاپسىرىپ, زەرتتەۋدەن ءوتۋ ءتىپتى دە قىمباتقا ءتۇسپەۋى مۇمكىن. سكرينينگ ارقىلى انەۆريزماعا ۇشىراۋى ىقتيمال پاتسيەنتتى انىقتاۋعا قول جەتەتىنىنە سەنىمدى ەركىن جۇماعۇل ۇلى كەلەشەكتە بۇل زەرتتەۋلەردىڭ ءينسۋلتتىڭ الدىن الۋعا جول اشاتىنىن ايتادى.
ە.مەدەتوۆ وسىنداي ىرگەلى ءىزدەنىستەرمەن بىرگە بىلتىر 130-دان استام وپەراتسيا جاساپ, اراسىندا ايماقتاردان كەلگەن ماماندارعا ءدارىس بەرۋگە دە ۋاقىت تاباتىن, تاۋلىكتىڭ ءار ءساتىن پايدالى وتكىزگىسى كەلەتىن جان. «بىردە وبلىستا اياعى اۋىر كەلىنشەكتىڭ ينسۋلت العانى تۋرالى حابار جەتتى. ال ءبىر جارىلعان انەۆريزما سونىمەن توقتاپ قالماي قايتا جارىلۋى دا ءمۇمكىن. مۇنداي كەزدە كوماعا ءتۇسىپ كەتەتىندىكتەن ادامنىڭ ءتىرى قالۋى ەكىتالاي. سوندىقتان ايەلگە وپەراتسيا جاسادىق. انا مەن بالا ورتالىعىنان گينەكولوگتاردى شاقىردىق. ءويتكەنى وتا بارىسىندا ءتۇرلى جاعداي بولۋى مۇمكىن. ولار وپەراتسيا كەزىندە كەلىنشەكتىڭ قۇرساعىنداعى بالاسىنا جانە جۇكتىلىگىنە كەرى اسەر بولماۋىن قاداعالاپ تۇردى. وسىنداي كەشەندى شارانىڭ ناتيجەسىندە اناسى دا, بالاسى دا ءدىن امان قالدى. وتباسى دا, دارىگەرلەر دە قۋانىشقا بولەندى. ءبىزدىڭ ورتالىقتا جاعدايى دۇرىستالىپ, ۇيىنە ورالعان كەلىنشەك تولعاعى جەتكەندە تابيعي جولمەن بوساندى», دەدى ەركىن جۇماعۇل ۇلى.
– دارىگەر ءۇشىن ءاربىر پاتسيەنتتىڭ «راحمەت سىزگە, ءدارىگەر!» دەگەن ءسوزىن ەستۋدەن ارتىق قۋانىش جوق. سونداي ءساتتە كوڭىل كۇيىم ەرەكشە تولقيدى, ءتىپتى پاتسيەنتتەن دە, ونىڭ جاقىندارىنان دا ارتىق قۋانامىن. ولار دا شەكسىز العىسىن ءبىلدىرىپ, قۇشاقتاپ, ءسۇيىپ, باتاسىن بەرەدى», – دەيدى ول.
