قازاقستان • 17 ءساۋىر، 2019

ارمانى اسىل ازامات انەۆريزمانىڭ الدىن الماق

1228 رەتكورسەتىلدى

اكەگە قاراپ وسپەيتىن ۇل، شەشەگە قاراپ بوي تۇزەمەيتىن قىز بولماس، ءسىرا. قازاق ۇياسىندا كورگەنى باردى «كورگەندى» دەپ سۇيسىنەدى. بۇل تۇرعىدان ءبىزدىڭ اڭگىمەگە ارقاۋ بولعان جاس دارىگەر ۇلگى-ونەگەدەن كەندە ەمەس.

ەركىن مەدەتوۆتىڭ ءدارى­گەر­لىك ەڭبەك جولى 10 جىلدان استام ۋاقىتتى قۇرايدى. سوعان قارا­ماستان ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتا­لىعىندا 2018 جىلدىڭ قورى­تىن­دىسى بويىنشا «جىل ءدارى­­گەرى» اتاندى. جاپونيا، يتا­ليا، فرانتسيا، گەرمانيا سىن­­دى ەلدەردە ءتاجىري­بە الماسىپ، ءوزى ەڭبەك ەتەتىن ورتا­لىقتا العاشىندا 4 جىل رەزي­دەن­تۋرا­دا وقىسا، ەندى دوكتورانتۋ­را­نى تامامداعالى وتىر. ورتا­لىقتىڭ تامىرلى جانە فۋنك­تسيونالدى نەيروحيرۋرگيا ءبولىم­شەسىنىڭ ماڭدايال­دى بىلىكتى مامانى. – اكەم ەپيدەميو­لوگ دارىگەر بولعاندىقتان، سول جولمەن ماماندىعىمدى تاڭدا­دىم. بىراق باعىتىم، كورىپ وتىر­عا­­نىڭىزداي نەيروحيرۋرگيا مۇ­حي­تى­نىڭ تەرەڭىنە بويلاپ، وسى ار­قىلى پاتسيەنتتەرىمە كومەك­تەسسەم دەدىم، – دەگەن جاس ءدارى­گەر ماماندىعىن تەرەڭ يگەرۋدە جول كورسەتكەن ۇستازدارى سەرىك اقشولاقوۆ پەن تالعات پازىل­بە­كوۆكە دەگەن ءىلتيپاتىن دا جەت­كىزدى.

ادەتتە دارىگەرلەر قاۋى­مى انا ءتىلى­مىزگە كەلگەندە تاپى­راق­تاپ، سارجەلىسىنەن جاڭى­لىپ قالا بەرەدى. مۇنى قاجەتتى ادەبيەت­تەردىڭ ورىس تىلىندە بولعان­دى­عى­مەن تۇسىندىرەدى. ال ەركىن جۇماعۇل ۇلىنىڭ قا­زاقشاسى كاسىبي مەديتسينا تاقىرىبىندا دا سۋ توگىلمەس جورعاداي قامشى سالدىرمايدى ەكەن.

– ءبىزدىڭ قازىرگى جۇمىسىمىز الەمدە ساناۋلى مەملەكەتتەردە جاپونيا، فينليانديا، گول­لانديادا عانا باستالعان زەرت­تەۋ­دىڭ جاڭا تۇرىنە باعىتتالىپ وتىر. بۇل انەۆريزمالارعا گەنە­تي­كالىق تۇرعىدان بەيىمدىلىكتى انىق­تاۋ. جالپى انەۆريزما دەگە­نىمىز – تامىر قابىرعاسىندا قاپ­شىق ءتارىزدى كەڭىگەن جەردىڭ پايدا بولۋى. دۇنيەجۇزىلىك ستاتيستيكا دەرەكتەرىنە قاراعاندا، بۇل بارلىق ادامعا ءتان ەمەس، تەك 2-3 پايىزىندا كەزدەسەدى. وسىلايشا ەسەپتەگەندە ەلىمىزدە 500 مىڭعا جۋىق ادامدا انەۆريزما بار، بىراق ونى ادامدار بىلمەيدى. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – وسى انەۆريزمادان وتانداستارىمىزدى قۇتقارىپ، ينسۋلتكە جەتكىزبەۋ. شىن مانىندە، بۇل وتە ماڭىزدى ماقسات. كوزدەگەن ناتيجەمىزگە جەتسەك دەگەن ارمانىمىز بار. ەگەر انەۆريزمانى انىقتاپ، كەڭىگەن جەرلەردى كىشى ءينۆازيۆتى تاسىلمەن نەمەسە كادىمگى وپەراتسيا جاساۋ ارقى­لى ينسۋلتكە جەتكىزبەي وتاپ وتىر­ساق، پاتسيەنتتەرگە پايدا­مىز ءتيىپ، مەملەكەتىمىزدىڭ وركەن­دەۋىنە ۇلەس قوسامىز. بۇل – قوسىمشا قاراجات ۇنەم­دەۋ، ادامداردىڭ ەڭبەككە قابىلەت­­تىلى­گىن جوعالتپاۋىنا ۇلەس قو­سۋ، ومىرلەرىنىڭ ۇزارۋى دەگەن ءسوز. قازىر ينسۋلتكە نا­عىز ەڭبەك ەتەر جاستاعى تەپسە تەمىر ۇزەتىن ادامدار شالدىعىپ جاتىر. كەشە عانا ويناقتاپ جۇرگەن جان، ءبىر ساتتە ورنىنان قوزعا­لا الماي، كىرىپتارلىققا ۇشىرايدى، ودان قۇلانتازا جازى­لىپ، سىر­قا­­تى ءىزسىز كەتە­تىن جايت ازداۋ. زەرتتەۋلەر ارقى­لى قازاق پوپۋليا­تسياسىندا قانشا­لىق­تى مي-قان اينالىمى انەۆريز­مالا­رىنىڭ گەنەتيكالىق تۇرعى­دان تۇقىم قۋالاۋشىلىعى بار­لى­­عىن انىقتاۋدى ماقسات ەت­تىك. ءبىراز ناتيجەلەرگە قول جەتكى­­زىپ وتىرمىز. ماسەلەن، كاسى­­بي تىلدە ءبىر نۋكلەوتيدتى پولي­­مور­فيزمدەر دەگەن بار. ءبىز ونىڭ بەيىمدەۋشىلىگىن انىقتاپ، قان قىسىمى، انەۆريزمالاردىڭ ورنا­­لاسقان جەرى، كولەمى، پا­تسي­ەنت­­تىڭ جاس مولشەرى سىندى ماڭىزدى ولشەمدەردى سارالاۋ، زەرتتەۋ ارقىلى ناۋقاس­تار­دان قازاقتارعا ءتان 13 پولي­مور­­فيزمدى جىكتەپ الدىق، – دەيدى ول. بۇل ءينسۋلتتىڭ الدىن الۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى. دارىگەردىڭ ايتۋىنشا، قازىر بۇل زەرتتەۋدى جاپپاي قولدانۋ مۇمكىن ەمەس. ويتكەنى گەنەتيكالىق اناليز جاساۋدىڭ قۇنى جوعارى. بىراق عىلىم دامۋ ۇستىندە. كەلەشەكتە اناليزدەردى تاپسىرىپ، زەرتتەۋدەن ءوتۋ ءتىپتى دە قىمباتقا ءتۇس­­­پەۋى مۇمكىن. سكرينينگ ار­قى­­لى انەۆريزماعا ۇشىراۋى ىقتيمال پاتسيەنتتى انىقتاۋعا قول جەتەتىنىنە سەنىمدى ەركىن جۇماعۇل ۇلى كەلەشەكتە بۇل زەرت­تەۋلەردىڭ ءينسۋلتتىڭ الدىن الۋعا جول اشاتىنىن ايتادى.

ە.مەدەتوۆ وسىنداي ىرگەلى ءىز­دە­­نىستەرمەن بىرگە بىلتىر 130-دان استام وپەراتسيا جاساپ، ارا­­سىندا ايماقتاردان كەلگەن ماماندارعا ءدارىس بەرۋگە دە ۋا­قىت تاباتىن، تاۋلىكتىڭ ءار ءساتىن پاي­دالى وتكىزگىسى كەلەتىن جان. «بىردە وبلىستا اياعى اۋىر كەلىن­شەكتىڭ ينسۋلت العانى تۋرا­لى حابار جەتتى. ال ءبىر جا­رىل­­عان انەۆريزما سونىمەن توق­­­تاپ قالماي قايتا جارىل­ۋى دا ءمۇم­كىن. مۇنداي كەزدە كوماعا ءتۇسىپ كەتەتىندىكتەن ادام­نىڭ ءتىرى قالۋى ەكىتالاي. سون­­دىق­تان ايەلگە وپەراتسيا جا­­سادىق. انا مەن بالا ورتا­لى­عىنان گينە­كولوگ­تاردى شا­قىر­­­دىق. ءويت­كەنى وتا بارىسىن­دا ءتۇرلى جاع­داي بولۋى مۇمكىن. ولار وپە­­را­تسيا كەزىندە كەلىنشەكتىڭ قۇر­­سا­عىنداعى بالاسىنا جانە جۇك­تى­لى­گىنە كەرى اسەر بولما­ۋىن قادا­عا­لاپ تۇردى. وسىنداي كەشەن­دى شارانىڭ ناتيجەسىندە اناسى دا، بالاسى دا ءدىن امان قالدى. وتباسى دا، دارىگەرلەر دە قۋا­نىش­قا بولەندى. ءبىزدىڭ ورتا­لىق­تا جاعدايى دۇرىستالىپ، ۇيىنە ورال­عان كەلىنشەك تولعاعى جەتكەن­دە تابيعي جولمەن بوساندى»،  دەدى ەركىن جۇماعۇل ۇلى.

– دارىگەر ءۇشىن ءاربىر پاتسي­ەنت­­­­­تىڭ «راحمەت سىزگە، ءدارى­­گەر!» دەگەن ءسوزىن ەستۋدەن ار­تىق قۋانىش جوق. سونداي ءسات­تە كو­ڭىل كۇيىم ەرەك­شە تول­قي­دى، ءتىپتى پاتسيەنتتەن دە، ونىڭ جا­قىن­­­دارىنان دا ارتىق قۋا­نا­مىن. ولار دا شەكسىز العى­سىن ءبىلدىرىپ، قۇشاقتاپ، ءسۇيىپ، باتا­سىن بەرەدى»، – دەيدى ول.

سوڭعى جاڭالىقتار

ەرلىكتى دارىپتەيتىن قوماقتى قور

رۋحانيات • 05 ماۋسىم، 2020

ەكى قىلمىستىق توپ ۇستالدى

ايماقتار • 05 ماۋسىم، 2020

ۇقساس جاڭالىقتار