تاريحي تامىرى تەرەڭگە كەتەتىن قازاق دالاسىنىڭ وسىناۋ يەن بايلىعىن دارىپتەپ, ونىڭ جاڭالىعىن كورسەتۋدەگى تاعىلىمدى ءومىر جولى عالىمنىڭ تۋعانىنا 120 جىل تولۋىنا وراي «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتى, اكادەميك ق.ساتباەۆتىڭ مەموريالدىق مۋزەيى, «عىلىم ورداسى» ۇيىمداستىرعان «ق.ساتباەۆ: قعا تۇڭعىش پرەزيدەنتى, عىلىمدى ۇيىمداستىرۋشى, كەمەڭگەر عالىم جانە قوعام قايراتكەرى» حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا بارىسىندا كەڭىنەن تالقىلاندى.
عالىمدى ەسكە الۋ شاراسى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى عيماراتىنداعى بيۋسىنە گۇل شوقتارىن قويىپ, رۋحىنا تاعزىم بىلدىرۋمەن باستالدى. ءارى قاراي ق.ساتباەۆ مەموريالدىق مۋزەيى جانە «عىلىم ورداسى» رمك عىلىمي كىتاپحاناسى قورىنان الىنعان قۇندى مۇراعاتىمەن تانىسۋمەن جالعاسىن تاپتى.
القالى جيىندى ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى زيابەك قابىلدينوۆ باستاپ بەرىپ, ۇعا ۆيتسە-پەرزيدەنتى اعا عىلىمي حاتشىسى ماقسات قاليمولداەۆ ۇعا اكادەميگى م.جۇرىنوۆتىڭ قۇتتىقتاۋ ءسوزىن وقىدى.
بۇگىندە عالىمنىڭ اتىمەن اتالاتىن مەموريالدىق مۋزەيى ۇعا تۇڭعىش پرەزيدەنتى, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى قانىش ساتباەۆتىڭ ءومىرى مەن قىزمەتى تۋرالى زەرتتەۋ جانە وسى باعىتتاعى اعارتۋشىلىق جۇمىستاردى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. مەموريالدىق مۋزەي ديرەكتورى, مادەنيەت قايراتكەرى باقىتجامال ايتمۇحامبەتوۆانىڭ ايتۋىنشا, عالىمنىڭ ۇلتقا قىزمەت ەتۋدەگى ءجۇرىپ وتكەن جولى جاستارعا ۇلگى-ونەگە. ۇلتتىق عىلىمنىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋى جولىنداعى قيىنشىلىعى مەن ونەگەلى ءومىرى جاس عالىمدار ءۇشىن تىڭ تاقىرىپتارعا باستاعان داڭعىل جول ىسپەتتى. جادىگەرلەرمەن ۇنەمى تولىقتىرىلىپ وتىراتىن مۋزەي قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسىنىڭ قورى, ءا.قاستەەۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك مۋزەيى, عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى, جەزقازعاننىڭ, سونداي-اق باسقا دا ايماقتىق مۇراعاتتارمەن بايلانىستا جانە دە مەملەكەتتىك-جەكەشەلىك ارىپتەستىگى اياسىندا زاماناۋي جەتىستىكتەردى يگەرىپ كەلەدى.
گەولوگيالىق بارلاۋ ماماندىعىن يگەرگەن عالىمنىڭ بار ءومىرى قازاق دالاسىنىڭ مينەرالدىق رەسۋرستارىن جانە كەندەر گەنەولوگياسىن زەرتتەۋگە باعىتتالدى. اۋىل مولداسىنان ساۋات اشقان بولاشاق عالىم تاۋ-كەن سالاسى عانا ەمەس, ۇلتتىڭ مادەنيەتىن, تاريحىن, ادەبيەتىن دە زەرتتەۋگە اتسالىستى. قانىش ساتباەۆ ۇلىبريتانيا ساپارىندا پرەمەر-مينيستر ۋ.چەرچيللدىڭ «بارلىق قازاقتار ءسىز سياقتى سۇڭعاق, باتىر تۇلعالى ما؟» دەگەنىنە «و, جوق, چەرچيلل مىرزا, قازاقتاردىڭ ىشىندەگى ەڭ كىشىسى مەن, مەنىڭ حالقىم مەنەن دە بيىك» دەگەن جاۋابىنىڭ ۇلت مۇددەسىنەن تۋىنداعانىن بىلدىرسە, «الاش» قوزعالىسى قايراتكەرلەرىنىڭ ءىس-ارەكەتىنە ۇنەمى قولداۋ ءبىلدىرىپ ءجۇرۋى ەل تاۋەلسىزدىگى جولىنداعى قايراتكەرلىك ۇستانىمىن اڭعارتادى.
ال ش.ءۋاليحانوۆ جازىپ العان «ەدىگە» جىرىنىڭ ءماتىنىن اراب, تاتار سوزدەرىنەن تازارتىپ, قازاق ءتىلىنىڭ جاڭا ورفوگرافياسى نەگىزىنە بەيىمدەۋى, جەزقازعان– ۇلىتاۋدان ەتنوگرافيالىق مۇرالاردى جيناقتاپ, «جەزقازعان اۋدانىنداعى كونە زامان ەسكەرتكىشتەرى» ەڭبەگىنىڭ جازىلۋى, قازاق ورتا مەكتەبىنىڭ تومەنگى جانە جوعارى سىنىپ وقۋشىلارىنا ارنالعان «الگەبرا» وقۋلىعى, ا.زاتاەۆيچتىڭ «قازاقتىڭ 500 ءانى, كۇيى» جيناعىنا قازاق حالقىنىڭ مۋزىكالىق مۇراسىنىڭ ءىنجۋ-مارجانى بولىپ ەسەپتەلەتىن 25 ءاندى ورىنداپ, ورىس تىلىندە عىلىمي تۇسىنىكتەمە بەرۋى, ت.ب. ۇلتتىق مۇرالارىمىزعا بەيجاي قاراماعاندىعىن اڭعارتسا كەرەك-ءتى.
اكادەميكتىڭ عىلىم جولىنداعى ىزگىلىكتى مۇراسى تۋرالى مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور بۇركىتباي اياعان, پرەزيدەنت ءارحيۆى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور قايرات الىمعازينوۆتىڭ بايانداماسىندا كەڭىنەن ايتىلسا, اكادەميك ءازىمحان ساتىبالدين عالىمنىڭ ۇلىبريتانياعا ساپارى حاقىندا وي تولعادى. ۇعا اكادەميگى دوسمۇحامەد كىشىبەكوۆ تۇلعانىڭ قامقورلىعى مەن ادامگەرشىلىگى حاقىندا اڭگىمەلەسە, ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرى, اكادەميك قايدار الداجۇمانوۆ ساتباەۆتىڭ عىلىمدى ۇيىمداستىرۋداعى ەرەن ەڭبەگى رەتىندە قازاق حالقى ءۇشىن جاساپ كەتكەن ءۇش جەتىستىگىنە توقتالدى: بىرىنشىدەن, قازاق حالقىنىڭ ءوزىنىڭ مەملەكەتتىلىگىن قايتادان قالپىنا كەلتىرۋى بولسا, ەكىنشىدەن, قازاق حالقىنىڭ 100 پايىز ساۋاتتى ۇلتقا اينالۋى جانە ۇشىنشىدەن, الەمدىك عىلىمي مەكەمەلەردىڭ دەڭگەيىندەگى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىن قۇرعاندىعى. ال پروفەسسور ساعىندىق جاۋىمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى وتاندىق ارحەولوگيا عىلىمى جاپون عالىمدارىمەن بىرلەسە وتىرىپ, قازاق دالاسىنداعى تەمىر كەن ورىندارىنىڭ ب.ز.د. XIII-XIV عاسىرلاردا بولعانىن دالەلدەدى. ەگەر تاعى دا 2-3 رەت كەن ورىندارى ارقىلى دالەلدەنسە, دۇنيە ءجۇزى بويىنشا قازاق دالاسىندا ەڭ العاش رەت تەمىر بالقىتىلىپ, كەن يگەرىلگەنى مويىندالادى.
كونفەرەنتسيادا قانىش ساتباەۆتىڭ قازاق حالقى ءۇشىن ىستەگەن باعا جەتپەس بايلىعى – سان قىرلى قىزمەتى, عىلىمي ەڭبەكتەرىن ناسيحاتتاۋعا وراي ارنايى قارار قابىلداندى.
