سان مەن سانات سىنالار ءسات
سەنبى, 21 ءساۋىر 2012 7:51
مەكتەپتەن قولىنا اتتەستات العان تۇلەكتىڭ جۇرەگى اتتاي تۋلاپ, ءجۇزى بال-بۇل جانىپ شىعاتىنى ەستە شىعار. اتتەستات ونىڭ ون جىلعى وي ەڭبەگىنىڭ, دەنە جانە رۋحاني جەتىلۋىنىڭ ءادىل باعاسى, وڭ ءناتيجەسى رەتىندە قابىلدانادى. اتتەستات دەلىنەتىن وسى قۇجاتتا پاندەر بويىنشا عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە دەنە ءتاربيەسى مەن ءتارتىبى ءۇشىن دە باعالار قويىلادى.
سەنبى, 21 ءساۋىر 2012 7:51
مەكتەپتەن قولىنا اتتەستات العان تۇلەكتىڭ جۇرەگى اتتاي تۋلاپ, ءجۇزى بال-بۇل جانىپ شىعاتىنى ەستە شىعار. اتتەستات ونىڭ ون جىلعى وي ەڭبەگىنىڭ, دەنە جانە رۋحاني جەتىلۋىنىڭ ءادىل باعاسى, وڭ ءناتيجەسى رەتىندە قابىلدانادى. اتتەستات دەلىنەتىن وسى قۇجاتتا پاندەر بويىنشا عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە دەنە ءتاربيەسى مەن ءتارتىبى ءۇشىن دە باعالار قويىلادى.
ەندى مىنە, ەلباسىنىڭ جارلىعى بويىنشا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى دە سىناقتان ءوتىپ, ءوز بىلىكتىلىكتەرى مەن رۋحاني تازالىعىنىڭ ءادىل باعاسىن الۋعا دايىندالۋدا.
ال اتتەستاتتاۋ (فر. اttestation, لات. attestātio – كۋالىك, بەكىتۋ) – بىلىكتىلىكتى, ءبىلىم مەن ماشىقتار دەڭگەيىن, سونداي-اق تالاپتارعا سايكەستىكتى ايقىنداۋ, پىكىر, مىنەزدەمە بەرۋ دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەدى. اتتەستاتتاۋ ناتيجەسىندە الىنعان قۇجات اتتەستات اتالادى. ۇيىمنىڭ قىزمەتىنە قاتىستى جۇرگىزىلگەن اتتەستاتتاۋ بارىسىندا قىزمەتكەردىڭ دايىندىق دەڭگەيى, شەبەرلىگى, بىلىكتىلىگى تەكسەرىلەدى.
قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەت مايدانى نەگىزىنەن قىلمىستىلىقپەن كۇرەس ورىسىندە جۇرەدى. بۇل مايدان ەرەكشە قىزىقتارعا دا, ايرىقشا قاتەرلەرگە دە تولى. سوندىقتان دا بولار وسى ورگانداردى كۇشتىك ينستيتۋتتار دەپ تانيمىز. الايدا بۇل تەك سىرتقى كورىنىس, ءۇستىرت بەينە. ارينە, بۇل سالادا قىزمەت ىستەۋ ءۇشىن مىقتى دەنساۋلىق, تەمىردەي جۇيكە, ارنايى بىلىكتىلىك كەرەكتىگى راس. دەگەنمەن, قۇقىق قورعاۋ سالاسى ەڭ الدىمەن گۋمانيتارلىق, تاربيەلىك سالا. بۇل سالاداعى قىزدار مەن ايەلدەردىڭ ۇلەسىنىڭ ارتۋى, وسى مايداننىڭ جاپسارلاس ازاماتتىق سالالارمەن ءارىپتەستىكتە بولۋى, ءتىپتى تىكەلەي ءوز ىشىندە كوپتەگەن ازاماتتىق قىزمەتكەرگە جۇمىس ىستەتۋى بۇل سالانى بىرىڭعاي كۇشتىك ينستيتۋت دەۋدىڭ نەگىزسىزدىگىن ايعاقتايدى. شىندىعىندا ول نازىك سالا. بيىك ينتەللەكتۋالدىق مايدان. ادام تابيعاتىنداعى ءتۇرلى قۇشتارلىقتاردىڭ جاعىمسىز جاقتارىن جەڭۋ ءۇشىن تالماي ارپالىساتىن رۋحاني كۇرەس الاڭى.
رەسمي مالىمەتتەرگە سەنسەك, 1993 جىلى قازاقستاندا 206 مىڭنان اسا قىلمىس تىركەلسە, قازىرگى كەزدە 120 مىڭ شاماسىندا كورىنەدى. الايدا قىلمىستىلىقتىڭ ابسوليۋت جانە سالىستىرمالى رەسمي كورسەتكىشتەرىنىڭ تومەندەۋ ءۇردىسى الەۋمەتتىڭ دە, مامانداردىڭ دا تاراپىنان سەنىمگە يە ەمەس. بۇل رەسمي تۇرعىدان دا مويىندالۋدا. وسى مويىنداۋ قوعامدىق جانە جەكە-دارا قۇقىقتىق سانانىڭ وسكەنىن, قوعامنىڭ اشىقتىق رەجىمدە ءومىر سۇرۋگە كوشكەنىن ايعاقتايدى.
قىلمىcتىلىقپەن كۇرەستىڭ شەتەلدىك تاجىريبەسىن سارالاۋ قىزمەتكەرلەردىڭ دەنە جانە اسكەري دايىندىعىن شىڭداۋ اسا قاجەتتى, بىراق, جەتكىلىكسىز دەگەن پايىم جاساتادى. زاماناۋي جاعدايلارداعى قىلمىستىلىقپەن كۇرەس تەك جوعارى كاسىپتىك بىلىكتىلىككە, ينتەللەكتۋالدىق جىگەرگە, جەتىلگەن يكەمدى ادىسناماعا, شەبەر ۇيلەسكەن ستراتەگيا مەن تاكتيكاعا عانا سۇيەنبەيدى. قىزمەتتىڭ وسى ءبىر قيىن سالاسىندا جۇرگەن قىزمەتكەردىڭ دە تۇتاستاي العاندا بۇكىل قۇقىق قورعاۋ ينستيتۋتىنىڭ دا رۋحاني-گۋمانيتارلىق الەۋەتىن اشۋ ماڭىزدى بولىپ تابىلادى. قۇقىق قورعاۋ سالاسى قوعامنىڭ تاربيە, ءبىلىم, عىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ, باسقا دا ازاماتتىق بەيبىت ينستيتۋتتارىمەن ۇنەمى ءوزارا ارەكەتتەستىكتە, بەرىك سەنىمدى قويان-قولتىق بىرلەستىكتە دامۋى ءتيىس. ول ءۇشىن وسى سالانىڭ گۋمانيتارلىق, ادامدىق-رۋحاني الەۋەتى مەيلىنشە اشىلۋى, وربۋىنە جاعداي جاساۋ كەرەك. تەك سوندا عانا قوعام ينستيتۋتتارى مەن مەملەكەتتىك ورگاندار اراسىندا رياسىز سەنىم ورناۋعا العىشارتتار جاسالادى. دامىعان ەلدەردىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ تابىسىنىڭ ىرگەتاسى جوعارى كاسىپتىلىك پەن قوعامنىڭ ولارعا دەگەن سەنىمىنە نەگىزدەلەدى دەسەك قاتەلەسپەيمىز.
الدىڭعى جىلدارى قۇقىق قورعاۋ سالاسىنىڭ سۇرانىستارىن قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن قاجەتتى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قارجى-قاراجات ءبولىنىپ كەلدى. قىزمەتكەرلەردىڭ اسكەري ءارى كاسىپتىك دايىندىعىنا قويىلار تالاپ تا كۇشەيتىلدى, ونى نىعايتۋعا ءتيىستى جاعدايلار دا جاسالدى, جاسالا دا بەرمەك. مۇنى سالا قىزمەتكەرلەرىنىڭ وزدەرى دە مويىندايدى. دەگەنمەن, الماقتىڭ دا سالماعى بار. العاننىڭ قارىمىن قايتارار كەز بولادى. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ دا قوعامعا بەرەرى مول بولۋى ءتيىس. كىم قانداي دەڭگەيگە كوتەرىلدى؟ كىم توقىراۋدان شىعا الماي ءجۇر؟
سىناقتان ءوتۋ جاھاندانۋ جاعدايىنداعى تالاپتارعا ءتوتەپ بەرۋ ءۇشىن قاجەت. كەز كەلگەن سالادا ءتيىستى رەتىمەن, كەيدە كەزەكتەن تىس اتتەستاتتاۋدان ءوتىپ تۇرۋ – زامانا تالابى. اتتەستاتتاۋ تەك قوعام مەن مەملەكەتتىڭ ماقسات-مۇراتتارىنا جەتۋدىڭ وسكەلەڭ قاجەتتىلىگىن وتەۋ ءۇشىن ەمەس, ادامنىڭ ءوزىنىڭ ۇيرەنىپ قالعان سۇرلەۋدەن شىقپايتىن سەزىمنەن جۇرداي روبوت بولىپ كەتۋىنەن ساقتايتىن قۇقىقتىق تەتىك. عىلىمنىڭ بولجاۋىنشا, روبوتتىڭ ءوزى قايسىبىر سەزىمدەردى بىلدىرە الۋى كەرەك. ال ءبىز ادامبىز عوي. سوندىقتان, كەز كەلگەن سالادا, اسىرەسە ادام تاعدىرىنا ارالاساتىن قۇقىق قورعاۋ سالاسىندا ادامدىق فاكتورلارعا – پسيحولوگيالىق, رۋحاني اسپەكتىلەرگە اسا ەرەكشە ءمان بەرىلەدى. تاربيەمەن تىعىز بايلانىستى قىلمىستىلىقپەن كۇرەس مايدانىندا بۇل فاكتورلار كەلەشەكتە بۇدان دا ارتىق ءمان مەن ماڭىزعا يە بولادى.
ادام ءوز قىزمەتىن شارشاماي, قاجىماي كوڭىلمەن اتقارۋى ءتيىس. ول ءۇشىن وعان ارتىلاتىن جۇك شامادان تىس بولماۋى كەرەك. جالاقىسى قىزمەتىنىڭ اۋىرلىعىنا, كۇردەلىلىگىنە, تارتىمدىلىعىنا, زياندى-زيانسىزدىعىنا بايلانىستى لايىقتى دا تولىمدى بولماق. قۇقىقتىق مارتەبەسى, قىزمەتتىك كەپىلدىكتەرى تيىسىنشە ناقتىلانسا, الەۋمەتتىك بەدەلى دە وسپەك. اتتەستاتتاۋ بارىسىندا قالىپتى جۇمىس رەجىمى ساقتالادى. سىناقتان ءوتپەگەن قىزمەتكەرلەردىڭ ادامدىق قادىرى, ار-نامىسى, قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى, قىزمەتتىك كەپىلدىكتەرى بۇزىلمايدى. دەنساۋلىعىنىڭ, كاسىپتىك دايارلىعىنىڭ تومەندىگىنە بايلانىستى اتتەستاتتاۋدان وتپەگەندەرگە پسيحولوگيالىق كومەك, رۋحاني دەمەۋ جاسالادى. ولار ءوز قارىم-قابىلەتتەرىنە قاراي باسقا جۇمىستارعا اۋىستىرىلادى. دەنساۋلىعى مىقتى, بىلىكتىلىگى بەكەم كەزدە ولاردىڭ وسى سالادا ايانباي قىزمەت ەتكەنى ەسكەرىلەدى. سىناقتان ءبىز وسىنداي ناتيجەلەردى كۇتەمىز.
سىناقتان ءوتۋ ارقاشان ادال, اشىق, تازا جولمەن ءجۇرۋدى ءبىلدىرەدى. ونسىز سىناق سىناق ەمەس. تاڭداعان ماماندىعىنا ىنتاسى سۋىنعان, اتقارىپ جۇرگەن قىزمەتىنە قىزىعۋشىلىعى تومەندەگەن, ءسويتىپ ساندا بار, ساناتتا جوق بولىپ جۇرگەندەر, لاۋازىمدىق مانساپتى وتانعا قىزمەت اتقارۋ مۇمكىندىگى رەتىندە ەمەس, قالتا قامپايتۋ امالى دەپ ءتۇسىنەتىندەر ايقىندالۋى ءتيىس. شىنتۋايتىندا, وسى سالاعا كەزدەيسوق, ىشكى قۇشتارلىقسىز كەلگەن ادامدار ءوز قابىلەت-قارىمىنا وراي باسقاشا تاڭداۋ جاساۋى, ءوز ءىسىنىڭ شەبەرلەرىنە جول بەرۋى كەرەك.
سىناقتان وتپەگەن جاعدايدا, بەلگىلى ءبىر قولايسىزدىقتار تۋى, ماتەريالدىق پروبلەمالار, پسيحولوگيالىق, رۋحاني قوجىراۋلار بولۋى ءمۇمكىن. الايدا سىناقتان وتپەۋدى تراگەديا, جولى كەسىلۋ دەۋگە بولمايدى. سىناقتان وتپەۋ ءوشۋ دەگەندى بىلدىرمەيدى. بۇل باسقا ساناتقا ءوتۋ مۇمكىندىگىن بەرەدى. ادام ءومىرىنىڭ بارلىق كەزەڭىندە اركىمنىڭ اقىل-وي قابىلەتى, دەنە ساۋلىعى جاستىق شاعىنداي ساقتالا بەرمەيتىنى ءمالىم. سوندىقتان وسى كورسەتكىشتەردىڭ وزگەرۋى, قىزمەت تاجىريبەسى, بىلىكتىلىك دارەجەسى ەسكەرىلىپ, وسى سالانىڭ ىشىندە وزگە دەڭگەيدەگى نە جاپسارلاس سالالاردا باسقا باعدارداعى قىزمەتكە اۋىستىرىلۋى كۇتىلەدى. نەمەسە وسى سالادا قىزمەت ىستەۋ رەسۋرسى تاۋسىلعانىن سەزگەن ادام ءوز قالاۋىمەن وزىنە قولايلى باسقا ءبىر مۇمكىندىكتى تاڭداۋى ءتيىس. ماماندىقتان شىقپايمىن دەپ, ادامدىقتان شىعىپ كەتۋدەن ساقتاسىن! سونىمەن قاتار, كاسىپتىك بىلىكتىلىگى ءوسكەن, ادامدىق قاسيەتتەرى توزباعان قىزمەتكەرلەر جوعارىلاتىلۋى ءتيىس.
كەزەكتەن تىس اتتەستاتتاۋدان قوعام وسىنى كۇتەدى.
بولات سىزدىق, زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت, قاراعاندى «بولاشاق» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, «رۋحانيات» قىلمىستانىمدىق عىلىمي-زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى.
قاراعاندى.
