وڭتۇستىك قاقپانىڭ جۇمىسى ىركىلىسسىز
سەيسەنبى, 11 جەلتوقسان 2012 7:16
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا كەدەندىك باقىلاۋ دەپارتامەنتى ەلىمىزدىڭ كەدەن ورگاندارى جۇيەسىندەگى ەڭ ءىرى اۋماقتىق بولىمدەردىڭ بىرىنە جاتادى. سوناۋ 1989 جىلى كەڭەس وداعى تۇسىندا نەبارى 3 ادام عانا جۇمىس ىستەگەن شىمكەنت كەدەن بەكەتى – بۇگىنگى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا كەدەندىك باقىلاۋ دەپارتامەنتىندە 800-گە جۋىق قىزمەتكەر ەڭبەك ەتەدى. دەپارتامەنتتە 4 باسقارما, 3 ءبولىم جانە 6 شەكارالىق, 5 ىشكى كەدەن بەكەتى بار. قىزمەتكەرلەرگە ەل ەكونوميكاسىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كەدەن بەكەتتەرىندە بارلىق جاعداي جاسالعان.
سەيسەنبى, 11 جەلتوقسان 2012 7:16
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا كەدەندىك باقىلاۋ دەپارتامەنتى ەلىمىزدىڭ كەدەن ورگاندارى جۇيەسىندەگى ەڭ ءىرى اۋماقتىق بولىمدەردىڭ بىرىنە جاتادى. سوناۋ 1989 جىلى كەڭەس وداعى تۇسىندا نەبارى 3 ادام عانا جۇمىس ىستەگەن شىمكەنت كەدەن بەكەتى – بۇگىنگى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا كەدەندىك باقىلاۋ دەپارتامەنتىندە 800-گە جۋىق قىزمەتكەر ەڭبەك ەتەدى. دەپارتامەنتتە 4 باسقارما, 3 ءبولىم جانە 6 شەكارالىق, 5 ىشكى كەدەن بەكەتى بار. قىزمەتكەرلەرگە ەل ەكونوميكاسىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كەدەن بەكەتتەرىندە بارلىق جاعداي جاسالعان.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاڭعىرتۋ – قازاقستان دامۋىنىڭ باستى باعىتى» اتتى قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىنداعى «تۇرعىندارعا مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ» باعىتىندا دا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلۋدا. كەدەندىك راسىمدەۋ شارالارىندا ادامي فاكتوردى ازايتۋ ءۇشىن «ەلەكتروندى ۇكىمەت» تۇجىرىمداماسى شەڭبەرىندە «ەلەكتروندى كەدەن» جۇيەسى ەنگىزىلگەن. كەدەندىك رەسىمدەردى جەڭىلدەتۋ, ونى وڭتايلاندىرۋ ماقساتىندا «Web-دەكلارانت» ەلەكتروندىق دەكلاراتسيالاۋ كەشەنى جۇمىس جاساۋدا. شەكارالىق كەدەن بەكەتتەرىندە جۇمىس ۋاقىتى 3 اۋىسىمعا اۋىستىرىلىپ, تاۋلىك بويى حالىققا قىزمەت كورسەتۋگە جاعداي جاسالدى. سىرتقى ەكونوميكالىق قاتىناستى جاقسارتىپ, كاسىپكەرلەرگە تاۋارلارىن شەكارا ارقىلى مەيلىنشە تەز وتكىزۋ ءۇشىن باسقارۋ جۇيەسى, «كۇنبە-كۇن» كەدەندىك رەسىمدەۋ, «ءبىر تەرەزە» جانە «ءبىر ايالداما», «قىزىل» جانە «جاسىل» ءدالىز» جۇمىس قاعيداتتارى ەنگىزىلگەن.
دەپارتامەنتتىڭ وتكىزۋ بەكەتتەرى وڭتۇستىك باعىتتاعى ستراتەگيالىق ماڭىزدى دەگەن جەرلەرگە ورنالاسقان. ونىڭ بىردەن-ءبىر سەبەبى وبلىسىمىزعا تيەسىلى 958 شاقىرىمى كەدەن وداعىنىڭ سىرتقى شەكاراسى بولسا, ەكىنشىسى – ەۋروپا, رەسەي فەدەراتسياسى, قىرعىزستان مەن وزبەكستان جانە قىتاي ەلدەرىمەن بايلانىستىرىپ وتىرعان نەگىزگى كولىك ماگيسترالدارىنىڭ وبلىس اۋماعىندا ورنالاسۋى. وڭتۇستىك ءوڭىرى ارقىلى حالىقارالىق تەمىر جول ماگيسترالى وتەدى, سونداي-اق, «اۋەجاي-شىمكەنت» اۋەجايى جۇمىس ىستەۋدە. دەپارتامەنتتىڭ قىزمەت ەتۋ اۋماعىندا, ونىڭ ىشىندە ءبىر عانا وزبەكستان رەسپۋبليكاسىمەن شەكارالاس ايماقتا 6 كەدەن بەكەتى ورنالاسقان. «قازىعۇرت», «قاپلانبەك», «ب.قونىسباەۆ», «ماقتاارال» («اتامەكەن» باقىلاۋ وتكىزۋ پۋنكتى, «ماقتاارال ستانساسى» باقىلاۋ وتكىزۋ پۋنكتى), «سارىاعاش ستانساسى», «جىبەك جولى» كەدەن بەكەتى. بۇل بەكەتتەردىڭ بارلىعىندا كەدەندىك راسىمدەۋدىڭ وڭتايلاندىرىلعان ءتارتىبى ەنگىزىلگەن.
ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىكتەگى قاقپاسى ىسپەتتەس «جىبەك جولى» كەدەن بەكەتىنىڭ ءزاۋلىم عيماراتى سالىنىپ, ونىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ قاتىستى. بەكەتتى ارالاپ كورىپ, جاڭا قوندىرعىلارمەن تانىسىپ شىققان ەلباسى ونىڭ جۇمىسىن جوعارى باعالادى.
وڭتۇستىك ايماقتاردى كۇشەيتۋ ماقساتىندا ءوڭىرىمىزدىڭ وتكىزۋ پۋنكتتەرى سوڭعى ۇلگىدەگى زاماناۋي باقىلاۋ-تەحنيكالىق قۇرالدارمەن جابدىقتالدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىنا اكەلۋگە جانە اكەتۋگە تىيىم سالىنعان زاتتاردى انىقتاۋ ءۇشىن كەدەن بەكەتىندە شەكارادان وتكىزىلەتىن بارلىق تاۋارلار مەن كولىك قۇرالدارى, قارۋ-جاراق, ەسىرتكى زاتتار, جازۋ تاسپالارى جانە جولاۋشىلاردىڭ جول سومكەلەرى «راپيسكان» رەنتگەنتتەلەۆيزيالىق قۇرىلعىسى جانە سكان-جولاۋشى رەنتگەن اپپاراتى ارقىلى تەكسەرۋدەن وتكىزىلەدى, سونىمەن قاتار, كەدەن بەكەتتەرىندە شەكارادان وتەتىن تۇلعالاردىڭ رادياتسيالىق فونىن انىقتاۋ ءۇشىن «يانتار 2پ» رادياتسيالىق باقىلاۋ جۇيەسى قولدانىلادى. كەدەندىك باقىلاۋ بارىسىندا جولاۋشىلاردى قاراۋعا ارنالعان, تەمىر ىزدەگىش قۇرىلعى مەن ءيىس سەزگىش قىزمەتتىك ىزدەۋ يتتەرى قولدانىلادى.
ەلباسىنىڭ «قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جاڭعىرتىلۋى: جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا قاراي 20 قادام» اتتى ەڭبەگىنىڭ جانە مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا رەسپۋبليكا ازاماتتارىنىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋدى قامتاماسىز ەتۋدى تالاپ ەتۋدە قويىلعان تاپسىرمالاردى ورىنداۋ بويىنشا كەدەنشىلەر ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ عانا ەمەس كەدەن وداعى ءۇش ەلىنىڭ ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەدى. سوندىقتان كەدەن ءىسى سالاسىنداعى قىلمىستار جانە قۇقىق بۇزۋشىلىقپەن كۇرەس بويىنشا جۇمىسقا باسا نازار اۋدارىلادى.
ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ بارىسىندا كەدەن بەكەتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى قىلمىستىق جانە اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتارمەن كۇرەستى قارقىندى جۇزەگە اسىرۋدا. 2012 جىلدىڭ وتكەن ايىندا دەپارتامەنتتىڭ قىزمەتكەرلەرى 33 قىلمىستىق ءىس قوزعاپ, مەملەكەت قازىناسىنا 55 591 678 تەڭگە ءوندىرىلدى. تاركىلەنگەن تاۋارلاردىڭ جالپى سومماسى 17 904 148 تەڭگە. دەپارتامەنت كەدەندىك تولەمدەر مەن سالىقتاردىڭ ءتۇسىمى بويىنشا الدىڭعى ورىنداردا. سوڭعى 10 جىلداعى كورسەتكىشتەردى سالىستىرار بولساق, 2002 جىلى بيۋدجەتكە 5 ملرد. 519 ملن.تەڭگە قاراجات تۇسسە, 2005 جىلى 10 ملرد. 475 ملن.تەڭگە تۇسكەن, ال 2012 جىلدىڭ تەك قانا 10 ايىندا رەسپۋبليكا قازىناسىنا 26 ملرد. 801 ملن. تەڭگە قاراجات قۇيىلعان.
كەدەندىك وداق ونىڭ قۇرامىنا كىرەتىن مەملەكەتتەر اراسىنداعى باجسىز ساۋدا-ساتتىقتى بىلدىرەدى. ياعني, ءۇش مەملەكەت اراسىنداعى ساۋدا كەدەندىك باج سالىعىنسىز جۇرگىزىلەدى, ال, باسقا شەتمەملەكەتتەر ءۇشىن بىرىڭعاي كەلىسىلگەن كەدەندىك باج سالىعىنىڭ مولشەرلەمەسى قولدانىلۋدا. كەدەن وداعىنا مۇشە ەلدەر ءبىر-بىرىمەن ساۋدا-ساتتىق جاساسقاندا شەكارادان كەسىپ وتەر كەزدە تولەنەتىن كەدەندىك الىم-تولەمدەردەن بوساتىلىپ, قاعازباستىلىق ازايادى. ءۇش ەلدىڭ بىرىڭعاي رىنوگى بۇدان دا كەڭەيە تۇسەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىمىزدى ارتتىرادى دەگەن ءسوز.
ەڭ باستىسى, ءۇش ەلدىڭ اراسىندا باسەكەلەستىك ورنايدى, بۇل ساپانىڭ ارتۋىنا, تاۋار مەن ءونىمنىڭ قولجەتىمدىلىگىنە جول اشادى. ال كاسىپكەرلەر ءوز ونىمدەرىن حالىقارالىق نارىققا شىعارۋدا جاڭا مۇمكىندىكتەر مەن جەڭىلدىكتەرگە يە بولادى.
ەلباسىنىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگان قىزمەتكەرلەرىن كەزەكتەن تىس اتتەستاتسيالاۋ تۋرالى» جارلىعىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسى كەدەندىك باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ نومەنكلاتۋراسىنا سايكەس وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا كەدەندىك باقىلاۋ دەپارتامەنتى قۇقىق قورعاۋ بلوگىنىڭ 8 قىزمەتكەرى كەزەكتەن تىس اتتەستاتسيالاۋدان ءوتتى. دەپارتامەنت باسشىلىعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى جانىنداعى جوعارى اتتەستاتسيالىق كوميسسياسىندا كەزەكتەن تىس اتتەستاتسيانىڭ كەزەڭىن دە جوعارى دارەجەدە تاپسىردى.
كەزەكتەن تىس اتتەستاتسيالاۋ قورىتىندىسى بويىنشا دەپارتامەنتتىڭ 77 قىزمەتكەرى اتقاراتىن قىزمەتىنە سايكەس كادرلار رەزەرۆىنە ەنگىزۋگە جانە جوعارى لاۋازىمدى قىزمەتكە كوتەرۋگە لايىقتى دەپ تانىلدى, 1 قىزمەتكەردى قىزمەتىنەن تومەندەتۋگە, قىزمەتىنە لايىق ەمەس دەپ تانىلعان 3 قىزمەتكەر جۇمىستان بوساتۋعا جانە 1 قىزمەتكەردى باسقا قىزمەتكە اۋىستىرۋ تۋرالى ۇسىنىس جاسالدى. جۇكتەلگەن جاۋاپكەرشىلىك پەن قويىلعان مىندەتتەردى ناقتى ءارى دەر كەزىندە ورىنداۋدا كادرلىق قۇرامنىڭ تاجىريبەسى مەن كاسىبي بىلىكتىلىگىنە باسا نازار اۋدارىلۋدا. بۇگىندە بىلىكتى كادرلار دايىنداۋدا دا قوماقتى جۇمىستار اتقارىلدى. دەپارتامەنت قىزمەتكەرلەرىنە الەۋمەتتىك-ماتەريالدىق قامقورلىق تا نازاردان تىس قالمادى.
كەدەن ارداگەرلەرى زەبينيسا يسمانوۆا, انارباي جيەنوۆتەر كەدەن سالاسىنىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە وزدەرىنىڭ سۇبەلى ۇلەستەرىن قوستى. سونداي-اق 20 جىلدان استام ۋاقىت قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان نۇرجان تەڭلىباەۆ, ماحات جاراسوۆ, سۆەتلانا تايمانوۆا, ەلەنا كالينينا, ولگا كورنەەۆا, زويا موكرينسكايا, تالعات انارباەۆ, بايمۇرات اليەۆ, مۇرات تۇرعانباەۆ جانە ناقىپجان بەركىمباەۆتار كەدەننىڭ كەمەلدى كەلەشەگى مەن ەل ەكونوميكاسىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ايانباي ەڭبەك ەتۋدە. وسى تۇستا ايتا كەتسەك, ناقىپجان بەركىمباەۆتىڭ ۇلى تايىر ناقىپجان ۇلى اكە جولىن قۋىپ, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى ۇيىمداسقان قىلمىسقا قارسى كۇرەس باسقارماسىندا قىزمەت اتقارعان. ايبىندى ۇل 2009 جىلدىڭ 4 جەلتوقسان كۇنى الماتى قالاسىندا قىلمىسكەردى ۇستاۋ بارىسىندا ەرلىكپەن قازا تاپتى. ەرلىگى ءۇشىن ەلباسىمىزدىڭ جارلىعىمەن تايىر شەراليەۆ ءىى دارەجەلى «ايبىن» وردەنىمەن ماراپاتتالدى.
بۇگىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى بيۋدجەتىنىڭ كىرىس بولىگىن جانە ەل ەكونوميكاسىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتىن ابىرويمەن اتقارىپ كەلە جاتقان كەدەن ورگانى قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى جولىندا تەر توگۋدە. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا كەدەندىك باقىلاۋ دەپارتامەنتىنىڭ وبلىستىڭ سىرتقى ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناسىن جوعارى دەڭگەيگە جەتكىزۋدە ءرولى ەرەكشە. شيرەك عاسىرعا جۋىق ۋاقىتتا قول جەتكىزگەن تولاعاي تابىستار مەن جەتىستىكتەر – ول ءاربىر قىزمەتكەردىڭ تاباندى ەڭبەگىنىڭ جەمىسى.
جاسۇلان احمەتوۆ,
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا كەدەندىك باقىلاۋ دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى.
