2017-2018 جىلدار ارالىعىندا ۇكىمەت ىسكەرلىك احۋالدى جاقسارتۋ بويىنشا قازاقستاندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان تۇبەگەيلى رەفورمالاردى جۇرگىزگەن بولاتىن. ۇكىمەت قولدانىستاعى زاڭنامانى رەفورمالاۋ, رۇقساتتاما جۇيەسىن جەتىلدىرۋ, بيزنەستى اشۋ راسىمدەرىن جەڭىلدەتۋ, مەملەكەتتىك باقىلاۋ-قاداعالاۋ قىزمەتىن وڭتايلاندىرۋ, ەلدەگى بيزنەس احۋالدى جانە حالىقارالىق رەيتينگتەردەگى قازاقستاننىڭ پوزيتسيالارىن جاقسارتۋ بويىنشا جۇيەلى جۇمىس اتقارىپ, ناتيجەسىندە بيزنەس جۇرگىزۋ جەڭىلدىگى بويىنشا 30 ەلدىڭ قاتارىنا كىرىپ, 28 ورىنعا تۇراقتادى. قر ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ دەپارتامەنتى قالانىڭ بيزنەس-قاۋىمداستىعىن بۇكىلالەمدىك بانكتىڭ «Doing Business» رەيتينگىلىك ساۋالناماسىنا بەلسەندى تۇردە قاتىسۋعا شاقىردى. بۇل ءۇشىن بار بولعانى doingbusiness.gov.kz سايتىنا تىركەلىپ, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەت كورسەتۋى تۋرالى سۇراقتاعا جاۋاپ بەرۋ قاجەت. «بۇل رەسپۋبليكاداعى بيزنەس-كليماتتى, ەلدىڭ ءيميدجىن كوتەرۋ ءۇشىن عانا ماڭىزدى ەمەس, سونىمەن بىرگە, ءار جەكە كاسىپكەر ءۇشىن دە ماڭىزدى. شەتەلدىك ارىپتەستەرمەن بايلانىس ورناتقاندا, ولارعا نەلىكتەن سىزبەن جۇمىس ىستەۋى كەرەك ەكەنىن ءتۇسىندىرىپ جاتپايسىز. جالپىعا قولجەتىمدى الەمدىك رەيتىنگىدەگى ەلدە بيزنەس جۇرگىزۋدىڭ جەڭىلدىگىن ايشىقتاپ تۇرعان ەلدىڭ دەڭگەيىن كورسەتسەڭىز دە جەتكىلىكتى بولادى», – دەيدى گرۋزيادان كەلگەن ساراپشى, Reformatics كونسالتينگتىك كومپانياسىنىڭ ديرەكتورى ۆاحتانگ لەجاۆا.
ۆاحتانگ لەجاۆا كەلىسىمشارتتاردا شەتەلدىك كاسىپكەرلەر ءبىرىنشى كەزەكتە جالپىعا بىردەي قول جەتىمدى الەمدىك رەيتينگتەگى دەڭگەيىڭە باسىمدىق بەرەتىنىن تىلگە تيەك ەتىپ ءوتتى. «مەملەكەت –اعزا, بيزنەس كليمات ونىڭ دەنساۋلىعىن ەمەس, دەنە قىزۋىنىڭ قانداي ەكەنىن كورسەتىپ تۇراتىن بارومەتر. قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ وسى سالاعا باسىمدىق بەرە باستاعانى كوپ ۇزاماي ناتيجە بەرەدى دەپ ويلايمىن », -دەپ ايتىپ ءوتتى حالىقارالىق ساراپشى.
ۆاحتانگ لەجاۆا حالىقارالىق رەيتينگتەگى دەڭگەيدى جوعارىلاتۋ قازاقستان زاڭنامالىق تۇرعىدا دايىن ەكەنىن ايتىپ ءوتتى.
قر ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ دەپارتامەنتى ديرەكتورى اسلانبەك جاقىپوۆ بيزنەستى دامىتۋ ءۇشىن ناقتى جاعدايدى ءىس جۇزىندە جاقسارتۋ باعىتتالعان جۇمىستار ۇكىمەتتىڭ قابىلداعان شارالارىمەن شەكتەلمەيتىنىن ايتتى. مينيسترلىك جۇرگىزگەن ساراپتاماعا سايكەس, سوڭعى سەگىز جىلدا كاسىپكەرلەردى تەكسەرۋ 5 ەسەگە ازايدى. ەگەر 2010-2011 جىلدارى بۇل كورسەتكىش 500 مىڭ بولسا, قازىرگى تاڭدا 100 مىڭعا دەيىن ازايىپ وتىر.
اسلانبەك جاقىپوۆتىڭ ايتۋىنشا, بيزنەس وكىلدەرىنە جۇكتەلەتىن اۋىر مىندەتتەردىڭ ءبىرى – مەملەكەتتىك مەكەمەلەر سۇراتاتىن اقپاراتتىڭ كوپتىگى. قازىرگى تاڭدا زاڭناماعا سايكەس كاسىپكەرلەردىڭ موينىندا 1624 اقپاراتتىق جاۋاپكەرشىلىك بار, بولاشاقتا ۆەدومستۆو بۇل كورسەتكىشتى ازايتۋعا بارىن سالماق. ول كاسىپكەرلەر تاپسىراتىن ەسەپتىڭ قايتالانىپ بەرىلەتىنىن دە ايتىپ ءوتتى. سەبەبى ساراپتاما بارىسىندا ستاتيستيكالىق ەسەپ پەن مەملەكەتتىك ورگاندارعا بەرىلەتىن ەسەپتىڭ اراسىندا ايىرماشىلىق جوق ەكەندىگى انىقتالعان. كەيبىر ەسەپتەردى egov.kz ەلەكتروندى بازاسى ارقىلى الۋعا بولسا, قوسىمشا اقپاراتتى سۇراتۋدىڭ قاجەتى جوق.
قازىرگى تاڭدا 77 زاڭ مەن 747 زاڭعا قوسىمشا اكتىدە باسەكەلەستىكتى قيىنداتاتىن نورمالارعا تەكسەرۋ جۇرگىزگەن. ناتيجەسىندە 2165 ەرەجە باسەكەگە كەدەرگى كەلتىرەتىنى انىقتالدى.
ايتا كەتەرلىگى, كەدەرگىلەردىڭ 45-ءى ەكىدەن ارتىق مۇشە مەملەكەتتە قولدانىلادى, توعىزى– رەسەيدە, بەسەۋى – ءبىزدىڭ ەلدە, التاۋى – بەلارۋستە, ۇشەۋى – قىرعىزستان, ەكەۋى ارمەنيا اۋماعىندا.
«قازاقستان وزىندەگى ىسكەرلىك احۋالدى جاقسارتۋعا مىقتاپ دەن قويعانىن جانە وسى ىسكە شىن بەرىلگەنىن جىل وتكەن سايىن تاباندى تۇردە دالەلدەپ كەلەدى. بۇعان سۇيسىنبەۋ قيىن. بۇدان قاراپايىم حالىق تا ۇتادى. سەبەبى, ەل ۇكىمەتى ەكونوميكانىڭ ۇستىنى بولىپ تابىلاتىن جەكە سەكتوردىڭ دامۋى ءۇشىن وتە بەرىك بازانىڭ ىرگەسىن قالاۋدا. رەسپۋبليكانىڭ بيزنەس جۇرگىزۋدىڭ جەڭىلدىگى بويىنشا الەمدەگى جەتەكشى ەلدەردىڭ «وتىزدىعىنا» كىرۋى ەندى ودان وسى باعىتتاعى جۇمىستاردى جالعاستىرۋى ءۇشىن بۇرىنعىدان دا باتىل رەفورمالار جۇرگىزۋىن تالاپ ەتەدى,– دەدى حالىقارالىق ساراپشى ۆاحتانگ لەجاۆا.
مەملەكەتتىك قۇزىرلى ورىنداردىڭ وكىلدەرى مەن سالارشىلار كەزدەسۋ شەڭبەرىندە «نەسيە الۋ», مينوريتارلى ينۆەستورلاردى قورعاۋ» جانە «ەنەرگو كوزدەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ » ينديكاتورلارىنداعى پوزيتسيامىزدى جاقسارتۋ تۋرالى ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى. سەبەبى ءبىزدىڭ بۇل باعىتتاعى رەيتينگىمىز ازىرگە ءماز ەمەس.
گۇلبارشىن ساباەۆا,
«ەgemen Qazaqstan»
الماتى
