2018 جىلدىڭ وسى جىلىمەن سالىستىرعاندا بۇل 56,2 پايىزعا كوپ قارجى. اتىراۋ وبلىسى بۇل جىلى دا ەلدىڭ قازاقستاننىڭ دونور ايماقتارىنىڭ ءبىرى دەگەن مارتەبەنى ساقتاپ قالدى: اتىراۋلىقتار ۇلتتىق قورعا سالعان قارجىسى 250,4 ملرد تەڭگە. ال باتىس قازاقستان وبلىسى 171,4 ملرد تەڭگە. ماڭعىستاۋ وبلىسى 87,2 ملرد, اقتوبە -26,4 ملرد جانە قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ۇلەسى 22,7 ملرد تەڭگە. استانا قالاسىنىڭ ۇلتتىق قورعا سالعان كومبەسى 18,1 ملرد, تۇركىستان وبلىسى 1,9 ملرد, شىعىس قازاقستان وبلىسى 1,4 ملرد تەڭگە. ال الماتى قالاسى 1.1 ملرد تەڭگە جيعان.
ال وزگە وبلىستاردان العاشقى ەكى ايدا تۇسكەن ءتۇسىم 1,3 ملن مەن 395 مىڭ تەڭگەنىڭ اينالاسىندا بولىپ شىقتى,
سولتۇستىك قازاقستان مەن شىمكەنت قالاسىنان العاشقى ەكى ايدا ۇلتتىق قورعا اقشا تۇسپەگەن.
رەسپۋبليكاداعى 14 وبلىس پەن 2 قالانىڭ ىشىنەن تەك ءتورت دونور-ايماق قانا مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە العانىنان كوبىرەك بەرەتىنى وسىعان دەيىن دە بەلگىلى بولاتىن. بۇل الماتى قالاسى مەن اتىراۋ, ماڭعىستاۋ وبلىستارى.
2016 جىلدان بەرى ولاردىڭ قاتارىنا استانا قالاسى ەندى. ايتسە دە, باس قالانىڭ بيۋدجەتكە بەرەرى جوعارىدا اتالعان ۇشتىككە قاراعاندا ازىراق. دەگەنمەن, استانانىڭ شىعىسىنان كىرىسى كوپ وڭىرلەردىڭ قاتارىنا ەنۋى قۋانتادى. ماماندار ەلدىڭ بارلىق دونور-ايماقتاردى تابىس پرينتسيپتەرىنە قاراي ءۇش توپقا بولۋگە بولادى.
بۇلار – قازبا بايلىعى كوپ اتىراۋ مەن ماڭعىستاۋ وبلىستارى;
– ەكونوميكاسى تۇراقتى, سونىڭ ىشىندە شاعىن شانە ورتا كاسىپكەرلىك, ءوندىرىس پەن ساۋدا قىزمەتى دامىعان الماتى قالاسى;
– ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ باس كەڭسەلەرى ورنالاسقان استانا قالاسى.
2017 جىلى دونور-ايماقتاردان قارجىنى الۋ كولەمى 16 ميلليارد تەڭگەگە ارتقانى بايقالعان. 2018 جىلى الماتى قالاسى مەن ماڭعىستاۋ وبلىسى بيۋدجەتكە استانا قالاسى مەن اتىراۋ وبلىسىنان كوبىرەك كىرىس ءتۇسىردى.
«ەگەر سالىق تۇسىمدەرىن تەرەڭىرەك قاراستىراتىن بولساق, وندا الماتى قالاسىنىڭ بارلىق سالىق تۇسىمدەرىنىڭ جارتىسى ساۋدا مەن قىزمەت كورسەتۋدەن تۇسەدى. دەمەك, ەلدىڭ وزگە وبلىستارى ءتورت دونور-ايماققا تاۋەلدى بولماۋلارى ءۇشىن ساۋدا جاساۋدى ۇيرەنۋلەرى كەرەك. ال جەرگىلىكتى كومپانيالار اياقتارىن نىق باسپاي, بۇل ماسەلە تۇپكىلىكتى شەشىلمەيدى», - دەيدى ماماندار.
2018 جىلى بيۋدجەتكە تۇسەتىن تۇسىمدەردىڭ بارلىق ايماقتاردا قىسقارعانى بايقالىپتى. ەكونوميست ماعبات سپانوۆ الماتى, استانا, اقتاۋ مەن اتىراۋ قالالارىن ازىرگە دونورلار دەيدى. ونىڭ وزىندە تەك الماتى مەن استانادا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ كوپتىگى مەن اتىراۋ مەن اقتاۋدا مۇناي ءوندىرىسىنىڭ بولعاندىعىنان عانا. ەكونوميست ماعبات سپانوۆتىڭ ايتۋىنشا, ۇكىمەت دوتاتسياعا ونشا تاۋەلدى ەمەس ايماقتارعا الماتى وبلىسى مەن قاراعاندىنى جاتقىزادى.
«الماتى وبلىسىنىڭ ەكونوميكاسىن حورگوس بەكەتى, قاراعاندىنى گەوگرافيالىق جاعىنان استاناعا جاقىندىعى كوتەرىپ تۇر. بۇل جەرلەردەگى بيزنەستەگى بەلسەندىلىك الماتى مەن استاناعا بايلانىستى, – دەيدى ماعبات سپانوۆ.
ەكونوميست-قارجىگەر بەيسەنبەك زيابەكوۆ بيۋدجەت تەڭگەرىمسىزدىگىن جويۋ ءۇشىن كەيبىر جەرگىلىكتى ايماقتارداعى بيزنەس-سۋبەكتىلەردى باعدارلاما بويىنشا قارجىلاندىرۋدى ازايتقانىن ايتتى. ناتيجەسىندە سالىق جۇيەسى تاعى دا ورتالىقتاندىرىلدى. بىراق بۇل جولعى وزگەرىستەردىڭ بەنەفيتسيارى – ەكونوميكاسى ءالسىز ايماقتار بولىپ قالا بەرەدى ەكەن.
«ناتيجەسىندە سالىقتان تۇسكەن تابىس بارلىق ايماقتارعا تەڭ بولىنەدى. بۇل جولى تاعى دا دوتاتسيالىق ايماقتاردى بيۋدجەت ترانسفەرتى ارقىلى قوسىمشا قورەكتەندىرەدى. وبلىس اكىمدەرىنە ەكونوميكالىق كورسەتكىش ماڭىزدى ەمەس. وبلىستىڭ كوشىن سۇيرەۋدەن گورى ۋتوپيا جوبالاردى قارجىلاندىرۋ جەڭىلىرەك, – دەيدى بەيسەنبەك زيابەكوۆ.
بەيسەنبەك زيابەكوۆ وسى كەزگە دەيىن رەتسيپيەنت ايماقتاردىڭ قاتارىنىڭ كوبەيىپ كەتپەۋى ءۇشىن ءبىراز تىرلىكتىڭ باسى قايىرىلعانىن ايتادى. بولاشاعى جوق اۋىلداردى انىقتايدى. بولاشاعى بارىن ساقتاپ قالىپ, جوعىن جاۋىپ تاستايدى.
– مونو قالالاردى دامىتۋ ءۇشىن باعدارلاما قابىلداندى. ول بويىنشا 27 شاعىن قالانى قامتۋ كەرەك ەدى. بىراق ونى جۇزەگە اسىراتىن ناقتى تەتىك بولمادى. مۇمكىندىكتى شاشىراتىپ الدىق. قارجى اندا كەتتى, مۇندا كەتتى. ناتيجەسى از بولدى, – دەيدى بەيسەنبەك زيابەكوۆ.
وسى تۇستا, ەكونوميست رەسەيدە دە شاعىن قالالاردى دامىتۋعا ارنالعان باعدارلاما بولعانىن ايتتى. ولار بۇل باعىتقا 1,5 ملرد رۋبل بولگەن. ءبىزدىڭ تەڭگەمەن ەسەپتەگەندە 7-8 ملرد تەڭگە. ال قازاقستاندا 1 جىلعا 34 ملرد تەڭگە, 3 جىلعا 120 ملرد تەڭگە ءبولىندى. بىزدە تىركەلگەن مونو قالا – 27 بولسا, رەسەيدە – 300.
– ۇكىمەت بولگەن قارجى ماقساتتى تۇردە جۇمسالسا, 27 قالانىڭ ينفراقۇرىلىمى 90 پايىزعا جاڭارۋى ءتيىس ەدى. رەسەي وسى باعدارلاما نەگىزىندە رەتسيپيەنت ايماقتاردىڭ دونورلىق مارتەبە الۋىن ساتىعا ءبولىپ, كەزەڭ-كەزەڭگە جۇيەلەپ جاتىر. ال ءبىزدىڭ ەلدە دونور ايماقتاردىڭ رەتسيپيەنتتەر قاتارىنا قوسىلۋىنىڭ ءوزى پروبلەما. بۇل اكىمدەردىڭ رەيتينگىنە اسەر ەتەدى. كۇنى كەشە عانا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ اكىمدەردىڭ جۇمىسى رەيتينگىنە ەمەس, ىسكەرلىك بەلسەندىلىگىنە قاراپ باعالاناتىنىن ايتتى – دەيدى بەيسەنبەك زيابەكوۆ.
دەمەك, بۇل دا كەشە عانا پرەزيدەنت لاۋازىمىنا كىرىسكەن قاسىم –جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ مىرزانىڭ شىنداپ اينالىساتىن ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى.
گۇلبارشىن ساباەۆا,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
